جوان آنلاین: حکمای طب سنتی شش شاهراه را برای رسیدن به مقصد سلامت روح و جسم، فراروی ما گشودند و پیمودن صحیح و بیانحراف این شش مسیر اصلی را ضامن طول عمر همراه با سلامتی دانستهاند. این شش شاهراه عبارتند: هوا، خواب و بیداری، ورزش و استراحت، آداب خوردن و آشامیدن، دفع مواد زائد از بدن و حفظ مواد ضروری در آن و در نهایت حالات روحی و روانی.
اهمیت ورزش در طب سنتی ایرانی به اندازهای است که حکیم گرانقدر بوعلی سینا معتقد است: بزرگترین مسئله در حفظ سلامتی یا مهمترین اصل از اصول شش گانه ضروری، حرکت و سکون بدنی است و سپس تغذیه و خواب مخصوصاً امروزه با توجه به زندگی ماشینی و تکنولوژی پیشرفته، کمتحرکی در تمام دنیا یکی از معضلات سلامت محسوب میشود. انجام حرکت یا ورزش در طب ایرانی نیز همانند سایر امور شش گانه ضروری است و دارای قوانین و شرایط خاصی است که آشنایی با آنها و به کارگیری هر یک با در نظر گرفتن شرایط بدنی افراد، موقعیتهای خاص و بیماری موجود، شرایط جغرافیایی و آب و هوایی هر فصل ضروری است.
۱) زمان و میزان مناسب ورزش: از دیدگاه طب ایرانی زمان انجام ورزش مهم است و ورزش در هر ساعتی از شبانهروز مناسب نیست. ورزش در حالت سیری زیاد یا گرسنگی شدید که هیچ رطوبت غذایی در بدن نباشد، نباید صورت گیرد. حرکت در زمان پری معده باعث میشود که غذای هضم نشده از معده عبور کرده و همراه با فضولات، جذب عروق شود و انسدادهای عروقی ایجاد کند. بهتر است حدود دو ساعت بعد از غذا ورزش انجام شود. نکته مهم اینجاست که اگرچه ورزشکردن در حالت سیری و پری معده مناسب نیست، اما در حالت گرسنگی شدید و خالی بودن مطلق معده بدتر از آن است. شیخالرئیس بوعلیسینا معتقد است: ورزش در حالت پری معده، بهتر از ورزش در حالت گرسنگی و خالی بودن آن است و بقراط گفته است که لازم نیست در حالت گرسنگی، فرد حرکات شدید و خستهکننده بدنی انجام دهد، زیرا بدن در حالت گرسنگی محتاج غذاست و حرکت و ورزش، آن را تحلیل برده و به بدن آسیب میزند.
توجه داشته باشید هنگام ورزش مثانهها و رودهها باید خالی از ادرار و مدفوع باشد، در غیر این صورت ممکن است با ورزشکردن، اخلاط فاسد جذب عروق شده و در کل بدن منتشر شود. بهترین زمان ورزش در طی روز زمانی است که بدن در حالت اعتدال باشد و همچنین دمای هوا هم معتدل باشد. بهتر است در بهار حرکات ورزشی در ساعات نزدیک ظهر (دو ساعت قبل ظهر)، در تابستان در ساعات اول روز و قبل از ظهر، در پاییز بعد از ظهرها که هوا به نسبت معتدلتر است (نه گرمای ظهر را دارد و نه سرمای شب را) و در زمستان انتهای روز انجام شود.
۲) نیازهای تغذیهای ورزشکاران: بدن انسان برای عملکردهای پیچیده باید به طور مداوم انرژی کسب کند. بدن دارای دو سیستم تأمینکننده انرژی هوازی و بیهوازی است. ماده اولیه برای مسیر بیهوازی، گلوکز حاصل از قند خون یا گلیکوژن ذخیرههای عضلات و به طور محدود گلیکوژن کبدی است. سیستم هوازی برای فعالیتهای طولانیتر از ۹۰ – ۱۲۰ دقیقه به کار میرود. در این مسیر از متابولیسم چربی و پروتئین نیز انرژی تولید میشود. پس هرگاه زمان ورزش افزایش یابد، نقش چربیها به عنوان منبع انرژی افزایش مییابد، در حالی که در ورزشهای با شدت بالاتر کربوهیدرات مهمترین سوخت است. در یک نگاه کلی یک ورزشکار روزانه به پنج تا ۱۰ gr / kg کربوهیدرات و ۲/ ۱ تا ۷/ ۱ gr / kg پروتئین نیاز دارد و ۲۰ – ۳۵ درصد از کالری مورد نیازش باید از چربی تأمین شود، اما این مقادیر در ورزشهای مختلف تا حدودی متغیر است، بنابراین به تناسب نوع ورزش باید به انرژی مورد نیاز و چگونگی آن توجه کرد.
الف: در ورزشهای قدرتی مثل پرش و وزنهبرداری باید سهم پروتئین در تأمین کالری مورد نیاز تا ۲۰ درصد کل غذای مصرفی افزایش پیدا کند. یکی از بهترین منابع پروتئینی برای ورزشکاران پروتئینهای موجود در شیر است. گفتنی است کلستروم (آغوز) شیر گاو یک منبع پروتئینی بسیار مفید در ورزشکاران حرفهای است.
ب: در برخی ورزشها که سرعت مهم است مثل دو یا شنا که اصطلاحاً ورزش سرعتی میگویند (زمان آنها بیشتر از ۳۰ ثانیه تا چند دقیقه طول میکشد) به تناسب شدن و مدت فعالیت، کالری مورد نیاز فرق دارد.
ج: در ورزشهایی که زمان مسابقات طولانیتر، اما سنگینی ورزش کمتر است که اصطلاحاً به آنها ورزش استقامتی میگویند، سهم بیشتر باید به کربوهیدرات (مواد قندی و نشاستهای) اختصاص داده شود. این کار باعث دیرتر خسته شدن، افزایش انرژی، افزایش قدرت عضلات و افزایش توان تصمیمگیری میشود. نیاز به پروتئین در ورزشکاران قدرتی بیشتر از سایر ورزشکاران است. در ورزشکاران سرعتی استفاده از نوشیدنیهای حاوی مواد قندی حداقل یک روز قبل از مسابقه با تکمیل ذخیره گلیکوژن کبد و عضلات، ورزشکار را در طول فعالیت خود یاری خواهد کرد.
۳) برخی نوشیدنیهای مقوی طبیعی برای ورزشکاران: آب پنیر، شیر با چهار مغز، دمنوش به یا سیب، شربت لیمو، ارده با شیره انگور، شربت جلاب، شکلات صبحانه، فالوده سیب، حلوای سیب، خورشت فسنجان، شیرین پلو، کتلت نخود، نخوداب، شوربای مرغ، کوکوی تخم ماهی، کباب میگو، کباب بوقلمون، شوید پلو با ماش، شله زرد، حلوای تخم مرغ، حلوای خرما، حلوای جوانه گندم، شیرینی جوانه گندم، شیربرنج از جمله موادغذایی خوراکی هستند که برای مصرف ورزشکاران توصیه میشود.
