با اینکه سیستان و بلوچستان به عنوان یکی از خشکترین مناطق ایران به شمار میآید، اما آنقدر ظرفیت در دل خود دارد که بهرهمندی از هر کدام از آنها میتواند تحولی عظیم در این منطقه به وجود بیاورد. سیستان و بلوچستان ۳۰۰ کیلومتر خط ساحلی در امتداد سواحل مکران دارد. منطقهای که توانایی و ظرفیتهای بالقوهای برای سرمایهگذاری در صنعت و توریسم و گردشگری دریایی دارد. به گفته کارشناسان استفاده و بهرهگیری از این ظرفیتها عاملی مهم برای رشد اقتصادی استان و ایران به شمار میآیند، اما سالهاست هر مسئول و دولتمردی فقط از مکران و سرمایههایی که میتوانند چرخهای اقتصاد این منطقه را به حرکت درآورند حرف میزنند و بس. بهخصوص اینکه در دیماه سال گذشته فرمانده کل قوا در دیدار با فرماندهان نیروی دریایی ارتش فرمودند: «در چند سال گذشته بحث توسعه سواحل مکران مطرح شد و دولتها هم از آن استقبال کردند، اما پیشرفت جدی در این موضوع نیازمند فرهنگسازی است.» و حالا مسئولان باید پاسخ دهند چه برنامههایی را در دستور کار قرار دادهاند تا مکران به جایگاه اصلی خودش برسد.
مکران سواحلی است که بسیار در اخبار و گزارشها از آن میشنویم و در حاشیه آبهای اقیانوسی ایران قرار دارد.
این سواحل از میناب هرمزگان در غرب تا نقطه صفر مرزی بندر گواتر سیستان و بلوچستان در شرق کشیده شده است و به خاطر قرارگیری در یکی از مهمترین و استراتژیکترین نقاط ایران میتواند به مرکز صادرات، واردات و ترانزیت کشور تبدیل شود.
یک ساحل و هزاران ظرفیت
مکران آنقدر دارای ظرفیتهای ذاتی و بالقوه است که سال گذشته وقتی فرمانده کل قوا با تعدادی از فرماندهان نیروی دریایی ارتش دیدار داشتند، بر استفاده از فرصت و ظرفیتهای عظیم دریا تأکید کرده و خواستار تبدیل آن به فرهنگ عمومی در کشور شدند.
رهبر انقلاب اسلامی با اشاره به سوابق دریانوردی ایرانیان در گذشته که باعث انتقال فرهنگ و تمدن اسلامی و ایرانی به مناطق دیگر دنیا شد، خاطرنشان کردند: «با وجود این سابقه و سواحل طولانی دریایی در شمال و بهخصوص جنوب ایران، فرهنگ استفاده از فرصتهای دریا در کشور مورد غفلت واقع شده است و باید به فرهنگ عمومی مردم تبدیل شود.»
ایشان فرهنگسازی در این زمینه و ایجاد فهم عمومی از دریا بهعنوان یک زیرساخت اساسی را ضروری دانستند و به صورت خاص به مکران اشاره کرده و افزودند: «در چند سال گذشته بحث توسعه سواحل مکران مطرح شد و دولتها هم از آن استقبال کردند، اما پیشرفت جدی در این موضوع نیازمند فرهنگسازی است.»
این بیانات نشان داد مقام معظم رهبری هم از کمکاریها و معطل ماندن ظرفیتها در مکران خبر داشته و به عنوان یک دغدغه از آن نام بردند.
دکتر سیدامیر طباطبایی، استاد اقتصاد با بیان اینکه از ثروت عظیم خدادادی سواحل مکران که یکی از نقاط کلیدی توسعه کشور به شمار میرود، تاکنون بهخوبی استفاده نشده است، به «جوان» میگوید: «هر بار که مسئولان سفری به این منطقه میکنند چراغهای امید روشن میشود و گویی تصمیمی برای بهرهگیری از این ظرفیتها گرفته شده است. اما با گذشت زمان مشخص میشود هنوز ارادهای برای انجام کارهای اجرایی وجود ندارد.»
وی به برخی اسناد اشاره کرده و ادامه میدهد: «البته اخبار خوبی شنیدهایم و با بررسی اسناد و طرحهای جامعی که برای مکران ارائه شده است فکر میکنیم قرار است با استقرار صنایع پتروشیمی و فولاد و استفاده از آب دریا در این سواحل به تولید ۳۰ میلیون تن مواد و محصولات پتروشیمی بالادست و پایین دست و ۱۰ میلیون تن فولاد برسیم.»
به گفته این کارشناس اقتصاد، با استقرار صنایع ماشینسازی، گردشگری و کشاورزی و ایجاد مراکز اقامتی، تفریحی و گلخانههای صنعتی و استفاده از شیرینسازی آب دریا میتوان روزهای خوشی برای سواحل مکران پیشبینی کرد.
وی با تأکید بر اینکه مناطق ساحلی یکی از بهترین مکانها برای استقرار صنایع هستند، چراکه تأمین آب مورد نیاز صنایع آببر یکی از چالشهای حوزه صنعت است، تصریح میکند: «دریا علاوه بر رفع معضل تأمین آب، امکان بهرهمندی سریع و ارزان به حمل و نقل بینالمللی و ترانزیت کالای تولید شده را هم فراهم میکند. قطعاً باید صنایع نوظهور از جمله انرژیهای تجدیدپذیر، آبزی پروری، فعالیتهای استخراج در دریا، بیوتکنولوژی و زیست و هواشناسی دریایی در منطقه ایجاد شود.»
طباطبایی میگوید: «با توسعه بندر شهید بهشتی چابهار و احداث کارخانهها و استقرار صنایع تبدیلی حرفهای زیادی در زمینه اشتغالزایی خواهیم داشت. اما تمام اینها وقتی به نتیجه میرسد که ببینیم مسئولان پای کار هستند و امورات به خوبی پیش میرود.»
همایشهای بیاثر
متأسفانه مسئولان در ردههای مختلف آنقدر حرف زدهاند و قول داده و بعد همه چیز را به فراموشی سپردهاند که دیگر نمیتوان به هیچ طرح و پروژهای اعتماد کرد.
سال ۱۳۹۵ وقتی همایش بینالمللی «فرصتهای سرمایهگذاری و توسعه پایدار سواحل مکران» در چابهار برگزار میشد، معاون اول رئیسجمهور وقت در آن برنامه حاضر شده و عنوان کرد «سواحل مکران به عنوان یکی از کانونهای مهم توسعه کشور انتخاب شده است.»
آن همایش تمام شد و سمینار و همایشهای دیگری در رابطه با ظرفیتهای موجود در مکران و راههای سرمایهگذاری و استفاده از توانمندیهای این منطقه هم پشت سر هم برگزار شد.
حتی همایشی در سال ۹۶ برای جذب سرمایهگذار در جهت توسعه این سواحل برگزار شد که در آن اعلام کردند «۱۲۱۸ طرح بزرگ و کوچک عمرانی در خط ساحل مکران در هرمزگان و سیستان و بلوچستان اجرا خواهد شد.»
در آن زمان استاندار وقت سیستان و بلوچستان نیز مدعی شد «در سالهای ۹۵ و ۹۶ بیش از ۲۰۰ میلیارد تومان از محل تسهیلات کمکهای فنی و اعتباری برای طرحهای صنعتی در شهرستانهای چابهار و کنارک هزینه شده است.»، اما هیچ خروجی درستی از این همه برنامه و همایشها به چشم نخورد و مکران هنوز در گوشهای منتظر ورود سرمایه گذاران و اجرای پروژههای بزرگ است.
با بررسی وضعیت و اقتصاد کشورهایی که به دریا راه دارند معلوم میشود تحولات عظیم اقتصادی کشورهای کوچک و بزرگ جهان که در مجاورت دریاها قرار دارند، در سایه بهرهبرداری از پتانسیلهای دریا به دست آمده است، بنابراین ایران هم باید بر ظرفیتسازی و بهرهوری بهینه از دریا تمرکز کند تا بتوان سهم اقتصاد را افزایش داد و به توسعه استانهای ساحلی کمک کرد.
