سرویس سیاسی جوان آنلاین: تحریمهای نظامی با این هدف اعمال میشوند تا از ظرفیتهای نظامی کشور مورد نظر کاسته شود. (تحریمهایی که در جنگ اول و دوم جهانی اعمال شدند و تحریمهای امریکا علیه شوروی و متحدانش). بازدارندگی از دیگر اهدافی است که تحریمها بهدنبال آن هستند. در این مورد تحریمها اعمال میشوند تا کشور مورد نظر را از تعقیب برخی سیاستهای (به زعم آنها) نامطلوب در آینده برحذر دارند. در واقع میتوان گفت کشور هدف با اعمال تحریمها رفتارهایی را که ناخوشایند است در آینده تکرار نمیکند. اگرچه نمیتوان به راحتی و با اطمینان اعلام کرد که دست کشیدن و تغییر در رفتار آینده کشور مورد تحریم در پی اعمال تحریمها باشد.
درباره ایران نیز اساساً از زمانی که تحریمهای یکجانبه امریکا به دلیل فعالیتهای صلحطلبانه ایران آغاز شد، ممنوعیت فروش یا خرید تسلیحات نیز جزء لاینفکی از آن بوده است. شدیدترین تحریمهای تسلیحاتی در قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل متحد مربوط به قطعنامه ۱۹۲۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد است که به صورت تلویحی اجازه بازرسی از برخی محمولههای تسلیحاتی ایران را نیز میداد. اگرچه این تهدید به دلیل واکنش ایران هیچگاه عملی نشد.
پس از توافق برجام قرار بود بعد از گذشت پنج سال از امضای این توافق در سال ۲۰۱۵ این تحریمها برداشته شود و هماکنون این اتفاق در حال روی دادن است. از اینرو امریکاییها به دنبال آن هستند تا کشورها را برای تمدید این تحریمها در شورای امنیت قانع کنند. جهت بررسی احتمال این مسئله باید ابتدا ساختار شورای امنیت و اعمال تحریمها را بررسی کنیم.
پس از جنگ دوم جهانی در ۲۴ آوریل ۱۹۴۵ نمایندگان ۵۰ کشور جهان در شهر سانفرانسیسکو جمع شدند و منشور سازمان ملل را در ۱۱۱ ماده با اکثریت آرا تصویب کردند. در ۹ ژانویه ۱۹۴۶ اجلاس مجمع عمومی با حضور ۵۱ کشور عضو در لندن افتتاح شد. پنج کشور بزرگ و قدرتمند به عنوان اعضای اصلی شورای امنیت انتخاب شدند تا از طرف سایر کشورها اختیار تصمیمگیری داشته باشند.
علاوه بر شش رکن اصلی، سازمان ملل متحد نهادها و برنامههای دیگری را نیز زیر پوشش دارد. از شناخته شدهترین این نهادها یونسکو، یونیسف، سازمان بهداشت جهانی و کمیساریای عالی سازمان ملل برای پناهندگان است. آنکتاد هم یک رکن فرعی مجمع عمومی سازمان ملل متحد است.
شورای امنیت
بر اساس منشور سازمان ملل متحد، حیطه قدرت شورای امنیت شامل اعزام نیروهای پاسدار صلح، تصویب تحریمهای بینالمللی و اعطای اجازه استفاده از نیروی نظامی علیه کشورهای متخاصم است. تصمیمهای این شورا به صورت قطعنامههای شورای امنیت اعلام میشود. نقش رئیس شورای امنیت شامل تنظیم برنامه و الگویی برای تشکیل مداوم جلسات آن و پیش بینی بحرانهاست. ریاست شورا بهطور چرخشی و به ترتیب الفبای انگلیسی نام کشورهای عضو واگذار میشود.
یک عضو شورای امنیت باید همیشه در مقر اصلی شورای امنیت در نیویورک حاضر باشد تا شورای امنیت بتواند در هر موقعی تشکیل جلسه بدهد. این مورد جزو اصول بسیار مهم منشور سازمان ملل متحد است که برای مقابله با ضعف جامعه ملل در گذشته بود چراکه تشکیلات جامعه ملل همیشه قادر به واکنش و پاسخگویی در همه موارد بحرانی نبود.
به تصمیمهای شورای امنیت سازمان ملل، قطعنامه گفته میشود. برای پذیرش یک قطعنامه باید دستکم ۹ عضو از ۱۵ عضو شورای امنیت به آن رأی مثبت دهند و هیچیک از اعضای دائم به آن رأی مخالف ندهند. در واقع برای اجرای قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل نباید هیچکدام از اعضای دائمی (پنجکشور) آن را وتو کنند.
نقش سازمان ملل متحد در تأمین امنیت کلی جهانی براساس منشور سازمان ملل متحد تعریف میشود که شورای امنیت در موارد مختلفی میتواند در آن وارد عمل شود.
در بند یک ماده یک منشور ملل متحد ذیل مقاصد و اصول سازمان ملل متحد آمده است: حفظ صلح و امنیت بینالمللی و بدین منظور به عمل آوردن اقدامات دسته جمعی مؤثر برای جلوگیری و برطرف کردن تهدیدات علیه صلح و متوقف ساختن هرگونه عمل تجاوز یا سایر کارهای ناقض صلح و فراهم آوردن موجبات تعدیل و حل و فصل اختلافات بینالمللی یا وضعیتهایی که ممکن است منجر به نقض صلح گردد با شیوههای مسالمتآمیز و طبق اصول عدالت و حقوق بینالملل در ماده ۲۴ منشور نیز شورای امنیت به عنوان مسئول حفظ صلح و امنیت بینالمللی شناخته شده است و تصمیمات آن جنبه الزامآور و ضمانت اجرایی دارد.
در فصل هفتم منشور ملل متحد در ماده ۳۹ شورای امنیت به عنوان مرجع احراز هرگونه تهدید علیه صلح شناخته شده است. این شورا مطابق با بندهای ۴۱ و ۴۲ منشور ملل متحد برای مقابله با تهدیدات علیه صلح و امنیت بینالمللی اقدامات مؤثر همچون تحریم و حتی حمله نظامی را اتخاذ نماید البته لفظ تحریم در بند ۴۱ صریحاً قید نشده است، اما فحوای بند همان تحریم است. از اینرو سازمان ملل متحد از طریق یکی از ارکان خود یعنی شورای امنیت که مسئولیت حفظ صلح و امنیت جهانی را بر عهده دارد مطابق با بند ۴۱ منشور میتواند یک کشور را مورد تحریم قرار دهد.
بر اساس بند ۴۱ که معنی و مفهوم تحریم را دارد، شورای امنیت میتواند تصمیم بگیرد که برای اجرای تصمیمات آن شورا اقداماتی انجام دهد که متضمن به کار گرفتن نیروی مسلح نباشد، میتواند از اعضای ملل متحد بخواهد به این قبیل اقدامات مبادرت ورزند. این اقدامات ممکن است شامل متوقف کردن تمام یا بخشی از روابط اقتصادی و ارتباطات راهآهن، دریایی، هوایی، پستی، تلگرافی، رادیویی و سایر وسایل ارتباطی و قطع روابط سیاسی باشد.
دست بسته امریکا
بر این اساس امریکا برای اینکه بتواند تحریمها را علیه ایران بازگرداند باید از طریق مکانیسم ماشه تحریمها را علیه ایران بازگرداند. به رغم اینکه تاکنون گامهایی در این باره از سوی کشورهای اروپایی برداشته شده، اما به دلیل تبعات آن کشورهای اروپایی از ادامه این مسیر خودداری کردهاند.
راه دیگری که در مقابل امریکاییها قرار دارد، تصویب دوباره آن در شورای امنیت سازمان ملل متحد است که مدنظر امریکاییها قرار گرفته است. نگاهی به ساختار شورای امنیت سازمان ملل نشان میدهد امریکا برای این اقدام نیاز به جلب نظر هر پنج کشور شورای امنیت سازمان ملل متحد دارد. نگاهی به اتفاقات گذشته نشان میدهد امریکاییها برای این کار مسیر بسیار سختی را در پیش دارند. تلاش امریکاییها برای تصویب هر گزارشی در شورای امنیت سازمان ملل متحد با در بسته برخورد کرده است. امریکاییها تاکنون نزدیک به سه بار تلاش کردهاند که ایران را متهم به زیر پا گذشتن محدودیت شورای امنیت سازمان ملل متحد در خصوص بحث قطعنامه ممنوعیت تسلیحات موشکی کنند، اما با مخالفت روسیه و چین روبهرو شدهاند.
حتی تلاش انگلیسیها برای تحریم موشکی ایران از طریق صدور قطعنامهای علیه تحریم تسلیحاتی یمن به بنبست خورده است. به این ترتیب با قاطعیت میتوان گفت فعلاً در شرایط فعلی امکان بازگشت این تحریمها وجود ندارد. با این حال این نگرانی وجود دارد که در ماههای آینده امریکا برای بازگشت تحریمها دست به بحرانآفرینی جدیدی بزند. البته شرایط فعلی همچون نزدیک بودن انتخابات ریاست جمهوری نیز سبب شده تا دست امریکا برای چنین بحرانآفرینیهایی بسته بماند.
