سرویس تاریخ جوان آنلاین: تأسیس مدرسه تاریخی شوکتیه بیرجند- که در ذات خویش بسترساز استمرار یک حرکت علمی و آموزشی شگرف در تاریخ این شهر شد- درخور بررسیهای تاریخی گوناگون است که اثر مورد معرفی، یکی از پژوهشهایی است که در باب آن صورت گرفته است. این تحقیق به همت دکتر محمدرضا میری و دکتر محمدامین ناصح انجام شده و مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران با همکاری چند نهاد پژوهشی دیگر، آن را روانه بازار نشر ساخته است. بهتر است برای آشنایی بیشتر با اهمیت موضوع مورد اشاره و قلمرو آن، بخشی از مقدمه مؤلفان بر این اثر را مورد بازخوانی قرار دهیم: «اکنون بیش از یک قرن از گشایش مدرسه تاریخی شوکتیه (۱۲۸۶-۱۳۵۶ خورشیدی) - که تأسیس دانشگاه بیرجند- یکی از ثمرات آن است، میگذرد. بدون شک این مدرسه در شمار میراث گرانسنگ تاریخی استان خراسان جنوبی و بالاخص خطه بیرجند میباشد. اثر حاضر به واقع ادای دینی است به این نهاد انسانساز و عالمپرور، به روند استقرار و تکامل آرام مراکز آموزشی به سبک جدید در بیرجند اشاره خواهد شد و در باب پیوندهای مادی و معنوی این نهادهای آموزشی (به طور عام) و مدرسه شوکتیه (به طور خاص) با علما، نخبگان و عوام خراسان جنوبی و بیرجند، مطالب ارزندهای ارائه خواهد شد. در این اثر پژوهشی علاوه بر پرداختن به عنوان اصلی کتاب، به عنوان فرعی این اثر- که رویکردی به زمینههای استقرار آموزش نوین در ایران باشد- بیشتر پرداخته شده و در این راستا روند تغییر، جایگزینی و تکامل نهادهای آموزشی نوین در ایران با رویکردی همزمان مصداقی و تحلیلی، بهطور مفصل مورد بررسی و تبیین نقادانه قرار میگیرد».
فراهمآورندگان این اثر، نسبت به ابعاد گوناگون موضوع مورد بررسی خویش، توجه کافی مبذول داشته و تقریباً در این باره، هیچ چیز را از قلم نینداختهاند. آنان در مقدمه خویش، سیاهه موضوعات کتاب را اینگونه فهرست کردهاند:
«کتاب در ۱۰ فصل تنظیم یافته و ارائه سرفصلهای این مجموعه شما را با محتوای مباحث مورد بررسی در این اثر بیشتر آشنا خواهد کرد:
فصلهای اول و دوم به تاریخچه نهادهای آموزشی در ایران باستان و مدارس کهن در ایران بعد از اسلام (مکاتب قدیم، نظامیهها و...) اشاره دارد.
فصل سوم به آشنایی ایرانیان با علم و صنعت غرب و تأثیر آن بر نهادهای آموزشی میپردازد.
در فصلهای چهارم و پنجم ابتدا به «توسعه آموزش و پرورش در ایران با تأسیس وزارت علوم» اشاره میشود و سپس به تأسیس دارالفنون و گشایش مدارس مطرح و نوین در ایران میپردازد (در این بخش مدارس البرز و رشدیه، مدرسه علوم سیاسی و مدرسه سعادت بوشهر به طور جداگانه و موردی بررسی خواهند شد).
فصلهای ششم و هفتم به وضعیت آموزش و پرورش و گسترش مدارس در ایران، از مشروطه تا پایان دوره قاجار و همچنین دوره پهلوی اشاره دارد.
فصلهای هشتم و نهم به پیشینه آموزش و پرورش نوین در منتخبی از استانهای کشور ازجمله خراسان، اصفهان، شیراز و... خواهد پرداخت.
فصل دهم و پایانی کتاب، پیوند مدارس نوین به مراکز آموزش عالی را به بررسی مینشیند. در این فصل بهطور موردی به بررسی مدرسه شوکتیه که فعالیتهایش طی دهها سال به تأسیس دانشگاه بیرجند در خراسان جنوبی میانجامد، میپردازد».
