درحالي چندي پيش 60 هکتار از هامون سوخت که حالا دوباره شعله‌هاي فروزان آتش به جان اين تالاب بين‌المللي تشنه افتاده است

هامون در حسرت حق‌آبه ايران از افغانستان مي‌سوزد

شعله‌هاي فروزان آتش دوباره از عصر جمعه به جان هامون تشنه افتاده و تاکنون بيش از 5 هکتار آن را در آتش خشم خود سوزانده است.آن هم هاموني که هنوز درد ناشي از آتش سوزي60 هکتاري آذرماه آن درمان نشده است. معضلي که در کنار نبود تجهيزات آتش‌نشاني و نيروهاي محيط‌بان محيط زيست انگشت اتهام را به سمت کميسيون امنيت ملي مجلس و دستگاه ديپلماسي کشور نشانه مي‌برد که بعد از يک دهه خشکسالي و افزايش آتش‌سوزي‌هاي گاه و بيگاه هامون تشنه، هنوز اقدامي در جهت دريافت حق‌آبه ايران از سوي افغانستان نکرده‌اند. حق‌آبه‌اي که سالهاست تخصيص داده نمي‌دهد و معضل بي‌آبي، طوفان ريزگردها و آتش‌سوزي را براي سيستان و بلوچستاني‌ها به همراه آورده است.

نويسنده: ميترا شهبازي

همين اواخر آذرماه سال جاري بود که 60 هکتار از تالاب بين‌المللي هامون در آتش سوخت و در نبود تجهيزات آتش‌نشاني، نحوه اطفاي حريق شعله‌هاي فروزان و غيرقابل کنترل آتش از سوي مديرکل محيط زيست استان به سوژه رسانه‌ها تبديل شد. چرا که وي به جاي بهره مندي از هواپيماهاي اطفاي حريق با چادر سرش سعي در خاموش کردن نمادين آتش داشت که بعدا اين موضوع انتقاد شديد علیرضا کیخا، سرپرست فرمانداری هامون را هم به دنبال داشت. چرا که بعد از ثبت جهاني اين تالاب در بين آثار ارزشمند بين‌المللي مي‌بايست، حداقل امکانات و ماشین آلات اطفاء حریق در نزديک‌ترين نقطه براي خاموش‌کردن شعله‌هاي آتشي که هرگاه ممکن است با يک بي‌دقتي زبانه بکشند، استقرار مي‌يافت. 

با اين حال محيط زيست به هر دليلي حفاظت از تالاب بين‌المللي هامون را به وقتي ديگر موکول کرد و در همين زمان، خبر رسيد که بخش زيادي از مراتع هامون خاکستر شده است. البته مقصر اصلي آتش‌سوزي‌هاي گاه و بيگاه هامون که خارج از کنترل است هم به طور کامل نبود تجهيزات نيست. چرا که بستر هامون خشک است و هر سهل‌انگاري کوچکي مي‌تواند فاجعه‌اي بزرگ را در منطقه رقم بزند.

آتش‌سوزي هامون ناديده گرفته نشود

معضلي که پيش از نبود تجهيزات و تعداد کافي محيط‌بانان انگشت اتهام را به سمت خشکسالي 10 ساله هامون و عدم تخصيص حق‌آبه ايران از سوي افغانستان مي‌برد. حق‌آبه‌اي که علاوه بر افزايش احتمال و ميزان خسارت آتش‌سوزي در حاشيه تالاب، به طوفان ريزگردها قوت مي‌دهد و تامين آب شرب و کشاورزي را براي مردم با مشکل مواجه مي‌کند. لازم به ذکر است که در سال 1351 در راستاي تخصيص حق‌آبه ايران از سوي افغانستان قراردادي با اين کشور براي مطالبه آب بسته شد. 

با اينکه اين قرار داد از همان زمان منطقي نبود و حجم خيلي کمي از منابع آبي را شامل مي‌شد، اما وجود آن مقدار هم حياتي بود. با اين حال همان مقدار آب هم طي 2 دهه اخير از سوي افغانستان تخصيص داده نشد و همين موضوع مشکلات بسياري را براي سيستان و بلوچستاني به همراه آورد که طوفان ريزگردها و غيرقابل کنترل شدن آتش‌سوزي‌هاي هامون تنها بخشي از آن‌ها است.

 در اين خصوص سخنگوي کميسيون امنيت ملي با تاييد مطالب فوق به خبرنگار «جوان» مي‌گويد:« افغانستان يک طرفه اقداماتي را بر روي رودخانه هيرمند و کنترل آب انجام داده است که دلتمردان ايران به جاي مقابله با آن سکوت کردند.» سیدحسین نقوی حسینی با اشاره به اينکه لازم است دستگاه ديپلماسي و دولت در اين زمينه ورود جدي پيدا کنند، مي‌افزايد:« اين اقدامات افغانستاني‌ها تهديدات زيست محيطي جدي اي را متوجه ايران مي‌کند که بايد به صورت فوري به آن رسيدگي شود.»

مسئولان تا دير نشده، وارد ميدان شوند

بنابراين با اين تفاسير سيراب کردن هامون با مذاکرات بين دو کشور و تخصيص حق‌آبه ايران از سوي افغانستان پيش از هر اقدامي اهميت دارد. چرا که طي آتش سوزي آذرماه که 60 هکتار سوخت، هامون را به کانوني براي ريزگردها تبديل کرده است و تا دير نشده است مسئولان بايد دست به کار شوند. 

البته در تاريخ 7 بهمن امسال 30 میلیون مترمکعب آب به هامون تزريق شد، اما باز هم به گفته کارشناسان اين مقدار آب هيچ اثري در رطوب تالاب نداشت چرا که مشکل هامون حادتر از این حرفا است. در اين خصوص محمدحسن دهمرده فرماندار نیمروز مي‌گويد:«از مجموع حق‌‌آبه 60 میلیون مترمکعبی تالاب، 6 میلیون مترمکعب هم به تالاب نمی‌رسد.»

بنابراين با اين اوصاف که هر از گاهي آتش به جان تالاب بين‌المللي هامون ميفتد، مسئولان هرچه سريع‌تر بايد براي دريافت حق‌آبه ايران وارد مذاکره شوند تا بيش از اين منابع ارزشمند سيستان و بلوچستان از بين نرود.