دكتر سيدرضا ميرطاهر
اعضاي جمهوريخواه و دموكرات مجالس نمايندگان و سناي امريكا روز شنبه 31 تير برسر طرح وضع تحريمهاي جديد عليه روسيه، ايران و كره شمالي به توافق رسيدند و اين تحريمها روز سهشنبه هفته قبل با اكثريت آرا 419 به 3 در مجلس نمايندگان تصويب شد. سناي امريكا طرح تحريمهاي جديد را 25 خرداد (15 ژوئن) تصويب كرده بود، اما با پيشنهاد جمهوريخواهان مبني بر گنجاندن كره شمالي به اين بسته تحريم، رأيگيري درباره آن در مجلس نمايندگان امريكا به تعويق افتاد. در اين طرح دونالد ترامپ رئيسجمهور امريكا از لغو تحريمهاي ضدروسي منع شده است. در واكنش به اين مسئله دميتري پسكوف، سخنگوي كرملين روز دوشنبه دوم مرداد اعلام كرد كه تحريمهاي جديد عليه روسيه كه كنگره امريكا قرار است به آن رأي دهد، غيرسازنده و براي منافع هر دو كشور، زيانبار بوده و مسكو اين اقدام واشنگتن را غيرقابل قبول و بسيارمنفي تلقي ميكند. از نگاه مسكو، تحريمهاي جديد امريكا براي حفظ و توسعه روابط دوجانبه مضر است.
تصور نادرست
به نظر ميرسد بر خلاف تصور اوليه روسها درباره بهبود محسوس روابط واشنگتن و مسكو با روي كارآمدن ترامپ، اما اكنون روند اوضاع به گونهاي كاملاً بر خلاف آن پيش ميرود.روسها اميدوار بودند كه با ورود ترامپ به كاخ سفيد، فضاي جديدي در روابط واشنگتن و مسكو پديد آيد، اما وارد آمدن اتهامات جدي به ترامپ و تيم وي در زمينه مداخله روسيه به نفع وي در انتخابات رياست جمهوري 2016 امريكا و نيز روابط پنهاني برخي از مقامات تيم ترامپ با سفير روسيه، باعث افزايش اتهامات عليه روسيه و ترامپ شده و حتي اقدام كنگره براي اعمال تحريمهاي جديد عليه روسيه، نوعي انتقام دموكراتها از مسكو تلقي شده است. در واقع دموكراتها طرفدار تحريم روسيه هستند بهدليل اينكه معتقدند روسيه در انتخابات امريكا دخالت كرده و به نفع ترامپ وارد رقابت انتخاباتي شده است. جمهوريخواهان هم براي اينكه بتوانند نظر دموكراتها را به تحريم عليه ايران جلب كنند، تحريمهاي روسيه را در اين تحريمها گنجاندند. در مقابل ترامپ بارها تحقيقات درباره ارتباط احتمالي بين ستاد انتخاباتياش با روسيه را اخبار جعلي خوانده و دموكراتها را متهم به اين خبرسازيها كرده است. به نظر ميرسد اقدام جديد كنگره امريكا راه را بر هر گونه بهبود روابط روسيه و امريكا ببندد. در واقع اكنون شاهد تقابل آشكار بين ساختار حاكميتي در امريكا كه تبلور آن كنگره است با دولت ترامپ در زمينه نحوه برخورد با روسيه هستيم. در حالي كه ترامپ خواهان بهبود روابط با روسيه و حتي همكاري با آن درباره برخي مسائل بينالمللي مانند بحران سوريه است، اما اقدام كنگره در گسترش تحريمها عليه روسيه راه را براي هرگونه گشايشي در اين زمينه بسته است . ضمن اينكه اكنون شركاي اروپايي واشنگتن نيز به شدت نگران تبعات تحريمهاي جديد امريكا عليه روسيه بر پروژههاي مشترك اروپا با روسيه مانند خط لوله گازي نورداستريم 2 هستند. در واقع اين خط لوله كه براي انتقال گاز به آلمان از طريق درياي بالتيك كه به طور مشترك وسط شركتهاي روسي و اروپايي قرار است ساخته شود، يكي از اهداف تحريمهاي امريكا عليه روسيه است. اين مسئله موجب نگراني جدي آلمان شده است. فرانك والتراشتاينماير رئيسجمهور آلمان با اشاره به اين مسئله اظهار داشته كه روابط اروپا و امريكا و به طور خاص روابط آلمان و امريكا هرگز تا اين حد سرد و مبهم نبوده است. با توجه به اعمال تحريمهاي جديد و نيز تداوم اختلافات و شكافها در مواضع مسكو و واشنگتن در قبال بسياري از مسائل بينالمللي بهويژه بحران سوريه و اوكراين و نيز تداوم رويكرد خصمانه كنگره امريكا كه آشكارا خواهان تشديد مواضع واشنگتن عليه مسكو است، اميدي به بهبود وضعيت كنوني و آغاز برههاي جديد در روابط دوجانبه روسيه و امريكا وجود ندارد.
اختلافات رو به رشد
پس از روي كار آمدن دونالد ترامپ در 20 ژانويه 2017، شاهد بروز شكاف و اختلافات روزافزون بين دو سوي اقيانوس اطلس هستيم. در واقع موضع غيرهمسوي ترامپ با ديگر سران اروپايي بهويژه سران آلمان و فرانسه در زمينه مسائل كليدي چه در روابط دوجانبه و چه مسائل جهاني، نه فقط انتقادات آنها را باعث شده ، بلكه اكنون شاهد تغيير ماهيت روابط اتحاديه اروپا و امريكا از همكاري استراتژيك به شراكت هستيم. بهويژه در نشست اخير سران گروه هفت در ايتاليا، اختلاف سران اروپايي و غربي با رئيسجمهور امريكا بر سر توافقنامه آب و هوايي پاريس نشان داد كه مسير آينده اروپا و امريكا در دوره رياست جمهوري ترامپ بر سر برخي مسائل كليدي از هم جداست و در اين ميان كشورهاي عضو اتحاديه اروپا بايد بتوانند ضمن افزايش اتحاد و انسجام خود، با سياستهاي ترامپ در عرصههاي مختلف به خصوص در زمينه مسائل تجاري، امنيتي و آب و هوايي مقابله كنند. اين روند با توجه به رويدادهاي جديد سرعت گرفته است. آخرين مورد در اين زمينه نگراني اروپاييها از تأثيرات تحريمهاي جديد امريكا عليه روسيه بر حوزه تجارت و اقتصاد آنها با مسكو است. در اين راستا ژان كلود يونكر، رئيس كميسيون اروپا خواستار بررسي فوري تحريمهاي جديد امريكا عليه روسيه و آمادگي براي واكنش به اين تحريمها در صورت تأثيرگذاري آن بر قراردادهاي شركتهاي اروپايي شده است. بر اساس طرحي كه در كميسيون اروپا مورد بررسي قرار گرفته، اگر اقدامات تحريمي امريكا عليه روسيه بدون درنظر گرفتن نگرانيهاي اتحاديه اروپا تصويب شود، كشورهاي اروپايي بايد آمادگي پاسخگويي و مقابله با آن را داشته باشند.
نگرانيهاي فزاينده
به نظر ميرسد واكنش اتحاديه اروپا به اقدامات تحريمي جديد امريكا عليه روسيه، با توجه به در خطر افتادن هر چه بيشتر منافع كشورهاي اروپايي در زمينه مراودات تجاري و اقتصادي با روسيه صورت گرفته است. هر چند اتحاديه اروپا به همراه امريكا از سال 2014 تحريمهايي را عليه روسيه به دليل نقش اين كشور در بحران شرق اوكراين و نيز الحاق شبهجزيره كريمه به مورد اجرا گذاشته و هر ساله نيز آن را تمديد كرده است با اين حال تأثير منفي اقتصادي و مالي اين تحريمها بر كشورهاي اتحاديه اروپا بهويژه كشورهايي با اقتصاد صادراتمحور مانند آلمان غيرقابل كتمان است. همين مسئله باعث بروز اختلاف و دودستگي بين كشورهاي اتحاديه اروپا شده است. برخي از اين كشورها كه از ديرباز روابط گسترده تجاري و اقتصادي با روسيه داشتهاند مانند يونان، مجارستان و قبرس خواهان لغو يا كاهش اين تحريمها هستند. در حالي كه آن دسته از كشورهاي اتحاديه اروپا كه دشمني ديرينه با روسيه داشته يا اكنون خود را در معرض تهديدات امنيتي از جانب مسكو ميدانند مانند لهستان و جمهوريهاي بالتيك خواهان ادامه تحريمها عليه روسيه هستند. در عين حال اقدام جديد دستگاه حاكميتي امريكا بهويژه كنگره اين كشور در زمينه اعمال تحريمهاي جديد عليه روسيه با توجه به تأثيرات حاشيهاي آن بر روابط و مراودات تجاري و اقتصادي كنوني كشورهاي اتحاديه اروپا با روسيه كه البته اجتنابناپذير هم خواهد بود، واكنش شديد اتحاديه اروپا را برانگيخته است. خط لوله نورداستريم 2 كه براي انتقال گاز به آن سوي بالتيك از سوي شركت گازپروم روسيه ساخته ميشود، يكي از اهداف تحريمهاي امريكا عليه روسيه است. شركتهاي آلماني نفت و گاز «وينترشل» و «يونيپر»، شركت انگليسي- هلندي «رويال داچ شل» و شركتهاي «او. ام. وي» و «انژي»، از اتريش و فرانسه در اين پروژه سرمايهگذاري كردهاند. اتحاديه اروپا نگران است كه قانون جديد تحريم روسيه، راه را براي مجازات اين شركتهاي اروپايي به دليل نقض تحريمهاي روسيه هموار كند.«ولاديسلاو بيلوف» رئيس مركز تحقيقات آلمان در مؤسسه اروپاي آكادمي علوم روسيه، با اشاره به بيانيه مشترك وزراي خارجه آلمان و اتريش در اواسط ژوئن 2017 در محكوميت تصويب تحريمهاي جديد عليه روسيه در سناي امريكا اظهار داشت كه اين بيانيه را بايد پيام مستقيم اروپا خطاب به ترامپ رئيسجمهور امريكا ارزيابي كرد تا او اين مصوبه را امضا نكند. بدين ترتيب ميتوان انتظار داشت كه علاوه بر اختلافات كنوني بين بروكسل و واشنگتن در زمينه تجارت آزاد، پيمان تغييرات اقليمي و نيز وضعيت ناتو، مسئله ديگري به اين فهرست افزوده خواهد شد. در واقع تحريمهاي جديد امريكا عليه روسيه را بايد به منزله نوعي اعمال فشار اقتصادي بر اتحاديه اروپا تلقي كرد كه مسلماً به روابط دوجانبه بروكسل و واشنگتن آسيب ميرساند.
