خبر مربوط به دهههاي 30 و 40 در روستاهاي دورافتاده كشور نيست. در سال 1394 هجري شمسي همچنان هستند مدارسي حتي در پايتخت كه با مسئله «شپش سر» دانشآموزان دست به گريبانند. آموزش و پرورش نيز در عين تأييد اين خبر، شيوع و فراگيري آن را رد ميكند.
ابتلا به شپش سر در تمام جوامع ديده ميشود و براي مثال در بچههاي مدارس ابتدايي كانادا در هر زمان حدود 2 درصد ابتلا به شپش سر وجود دارد. به عبارت ديگر ابتلا به شپش سر ارتباطي با وضعيت اقتصادي ندارد و در تمام طبقات اجتماع ممكن است رخ دهد، حتي در مومياييهاي مصر باستان هم رشكهاي مرده ديده شده است.
ازدحام جمعيت باعث ميشود كه شپش بتواند از سري به سري ديگر برود و از آنجايي كه تماس نزديك در بچهها امري شايع است، شپش سر بيشتر در اين گروه سني اتفاق ميافتد، هر چند هر كس در هر شرايط آب و هوايي ممكن است مبتلا شود.
اما در كشور ما وجود شپش در سر كودكان به ويژه در مدارس، يادآور روزهاي سخت تاريخ كشورمان بود؛ روزهايي كه به دليل نبود توزيع مناسب آب بهداشتي و عدم دسترسي به شبكههاي بهداشت و درمان، كودكان قربانيان صف اول بيماريها و انگلهاي واگيردار ميشدند. بنابراين با هر توجيهي الان كسي انتظار وجود شپش را در سر دانشآموزان ندارد، آن هم با اين ميزان حساسيت خانوادهها و غربالگريهاي مداوم از سوي مدارس و دسترسي آسان به پزشك و امكانات بهداشتي و حمامهاي خصوصي در منازل.
معرفي دانشآموزان به مراكز بهداشتيبا اين وجود گويا قرار نيست اين سخت پوست خونآشام هشتپا، دست از سر دانشآموزان ما بردارد و قيد اين سفره گسترده را بزند. خبر شيوع شپش سر در مدارس به ويژه مدارس دخترانه و به طور خاصتر مدارس دوره ابتدايي از روزهاي ابتدايي سال تحصيلي جديد دهان به دهان ميگشت اما هيچكس نميخواست باور كند كه دهه آخر سده 14 هجري شمسي هم ميتواند وجود شپش در سر دانشآموزان را در خود ثبت كند.
اما تأييد حسن ضياءالديني، مديركل امور سلامت وزارت آموزش و پرورش به اندازه كافي مستند بود. وي ديروز و بعد از گذشت حدود دو هفته از آغاز سال تحصيلي جديد در گفتوگو با رسانهها با بيان اينكه «شپش سر» به علت عدم رعايت بهداشت در خانواده و استفاده از حمامها و استخرهاي عمومي غيربهداشتي عارض ميشود و معمولاً از مدرسه منتقل نميشود، گفت: از شيوع شپش سر در مدارس دخترانه پيشگيري كردهايم.
شپش وجود دارد، شيوع ندارد ضياءالديني در پاسخ به اينكه اخيراً شنيده ميشود شپش سر در مدارس شيوع يافته است، گفت: خير اينگونه نيست و ما پيشگيري كردهايم.
وي افزود: در مناطق محروم يا شهرهاي با امكانات كمتر به علت استفاده از استخرهاي عمومي غيربهداشتي يا عدم رعايت بهداشت در خانوادهها چنين بيماري رخ ميدهد و معمولاً از مدرسه منتقل نميشود. با اين حال به محض شناسايي، اين افراد را به مراكز بهداشت معرفي ميكنيم تا درمان شوند. البته گزارش دقيقي درباره دانشآموزان ارجاعي به مراكز بهداشتي نداريم.
مديركل امور سلامت وزارت آموزش و پرورش توصيههايي به خانوادهها نيز داشت و گفت: بهتر است خانوادهها بهداشت را رعايت كنند و به بهداشت دختران اهميت بيشتري بدهند به ويژه در شهرهاي كوچك كه استفاده از حمامهاي عمومي متداولتر است.
ضياءالديني در ادامه اين گفتوگو اقدامات ديگري را در رابطه با ارتقاي سطح سلامت دانشآموزان دختر در مقاطع مختلف تحصيلي نيز برشمرد و با اشاره به توزيع قرص آهن و ويتامين دي در مدارس دخترانه مقطع متوسطه دوم گفت: مشكلات ناشي از كمبود ويتامين دي به ويژه در زنان كه كمتر در معرض نورخوشيد قرار ميگيرند، بيشتر است. اين برنامه سال گذشته در 11 استان اجرا شده است و بنا داريم در صورت تأمين بودجه از سوي وزارت بهداشت آن را در سراسر كشور عملياتي كنيم.
... و باز هم مناطق محروم اما به همان اندازه كه تعبير مناطق محروم در بروز انگلهاي بيماريزايي مانند شپش در ميان كودكان آن هم در دهه پيشرفت و عدالت تعجببرانگيز است، مشاهده اين كمتر برخورداري در پايتخت ديگر وزنه مناطق محروم را سبكتر ميكند. وقتي گزارشهايي از مدارس ابتدايي دخترانه جنوب شرق پايتخت مبني بر وجود شپش در سر دانشآموزان و ممانعت مسئولان مدارس از ورود دانشآموزان مبتلا به مدارس منتشر ميشود، ديگر توجيه مناطق محروم وجاهت خود را از دست ميدهد، به طوري كه يا پاي مناطق محروم تا پايتخت رسيده يا ما در توزيع امكانات ناتوان عمل كردهايم.
هجوم توأم عسلك سفيد و شپشاز سوي ديگر و در شرايطي كه سالهاي قبل نيز سر و كله شپش در مدارس پيدا شده بود، گروهي نيز گزارش وجود شپش در سر دانشآموزان از سوي اولياي مدارس را حاصل اشتباه گرفتن شپش با عسلك سفيد ميدانند و معتقدند حشرههاي ذرهبيني كه زير مقنعه دانشآموزان كوچك جا خوش كردهاند و از سر پر سودا و پر آرزوي نونهالان سواري ميگيرند، همانا ميهمانان ناخوانده اين روزهاي شهر و روستاي ما هستند كه نه سرماي نسبي كنوني و نه بارانهاي اخير زورشان به آنها نرسيده است.
به هر رو آنچه مهم است اين است كه اين حشرههاي كوچكي كه به ريشه موي دانشآموزان ما آويختهاند هر چه هستند آنقدر ميان اولياي مدارس ترس انداختهاند كه حذف دانشآموز مبتلا و ممانعت از حضور وي براي شركت در كلاسها را تنها گزينه ميدانند، در حالي كه آموزش و پرورش اگرچه در بروز آن نقشي ندارد اما ميتواند در كنترل و محدود كردن شيوع آن مؤثر باشد.
