مسجد ملك بازار تهران از قديميترين مساجد تهران به شمار ميرود كه قدمت آن به حدود دو قرن ميرسد. آيتالله سيد مهدي انگجي بعد از انتخابات دوره هفدهم مجلس ملي و پيروزي علماي آذربايجان در دوره هفدهم مجلس، در سال 1333 ش. به تهران مهاجرت كرد و تا پايان عمر مبارك در آن شهر زيست. با ورود ايشان به شهر تهران، به درخواست مردم در مسجد مَلِك به اقامه نماز جماعت و ايراد سخنراني در مناسبتهاي مذهبي پرداخت و تا زمان رحلت حدود 10 سال، با برگزاري برنامههاي ويژه مذهبي و تفسيري گامي بلند در جهت آشنا ساختن مؤمنان با عقايد مكتب جعفري برداشت. هم اينك فرزند وي آيتالله سيدعلي انگجي، در جاي پدر و در كسوت امام جماعت مسجدي كه پدرش در آنجا منبر ميرفت وظيفه نماز جماعت و وعظ و ارشاد در اين مسجد را بر عهده دارد. دهه تكريم و غبارروبي مساجد بهانهاي شد تا نظر وي در خصوص مسائل مختلف را جويا شويم. آنچه در ادامه ميخوانيد مشروح گفتوگوي ما با وي است.
قدري در خصوص سابقه حضورتان در مسجد ملك صحبت كنيد؟
سال 43 كه مرحوم پدرم بعد از 10 سال امامت اين مسجد رحلت كردند به اينجا آمدم. آن زمان قصد داشتم به نجف بروم زيرا حضرت امام (ره) از تركيه به نجف تبعيد شدند. بعد از فوت پدرم آيتالله خوانساري اولين مراسم ختم را برگزار كردند و با وجود حكومت نظامي پيكر پدرم از بازار تا ميدان شوش تشييع شد و خود آيتالله خوانساري بر پيكر ايشان نماز خواندند. بعد از مراسم ختم مدتي جاي پدرم اقامه نماز كردم و حضرت آيتالله خوانساري از من خواستند كه به نجف نروم و همين جا به جاي پدرم امام جماعت باشم. من براي ديدار با امام راهي نجف شدم و در آنجا به حضرت امام عرض كردم كه كس ديگري را به جاي خودم در مسجد ملك بازار تهران بگذارم و خودم در نجف خدمت ايشان باشم. امام فرمودند فعلاً مصلحت نيست و تكليف است كه شما در مسجد ملك بمانيد از آن روز تا به حال بنده در مسجد ملك هستم و به غير درس برنامههاي تفسير مرحوم پدرم را نيز در اينجا ادامه دادم.
مساجد شايد بيشتر به عنوان مكاني براي عبادت و فرايض ديني مطرح شوند اما كاركردهاي ديگري هم دارند نظر شما در اين خصوص چيست؟
مساجد محلي براي عبادت به معناي واقعي هستند كه عبادت به معناي واقعي تنها منحصر به نماز و روزه و قرآن نميشود بلكه مسجد به عنوان يك پايگاه و خانه خداوند در تمام شئون زندگي مسلمانان اثربخش هستند. همانطور كه در زمان پيامبر گرامي اسلام(ص) هم مكاني براي آگاهي بخشي و آماده شدن براي جهاد به شمار ميرفته است. پيامبر گرامي اسلام بعد از اينكه در شب ليلهالمبيت و اول ربيعالاول تصميم به هجرت به مدينه گرفتند و حضرت علي(ع) در بستر ايشان خوابيدند وقتي به مدينه رسيدند در اولين اقدام خود مسجد ساختند. مساجد در اين دوران هم داراي بركات فراواني بوده است كه ميتوان گفت انقلاب اسلامي ملت ايران از مساجد نشئت گرفت.
در خصوص برنامههاي جانبي مسجد ملك قدري توضيح دهيد.
مسجد ملك برنامههاي جانبي مختلفي را دارد و از ابتداي انقلاب در قسمتهاي مختلف فعال بوده است. تنها شايد بنده در ابتداي انقلاب با حضور كميته در مسجد مخالفت كردم و گفتم كه نه مسجد كلانتري است و نه من كلانتر. اما از جهات ديگر كه نگاه كنيد مسجد ما بسيج بسيار قوي را دارد كه انتظامات نمازجمعه و دفتر رهبري از بچههاي بسيج ما هستند. مرحوم آقاي ايرواني كه از دوستان بنده بودند و مهديه تهران را اداره ميكردند اعتقاد داشتند كه علما و بسيج در مساجد با يكديگر به مشكل ميخورند ولي در اين چند سال هيچ مشكلي بين ما و بسيج اتفاق نيفتاد زيرا مسئولان بسيجي كه انتخاب ميشدند تربيت يافته همين مسجد بودند كه هيچ كاري را بدون هماهنگي با امام جماعت انجام نميدادند و اين مسئله را براي خود خلاف شرع ميدانستند.
در خصوص نقش ائمه جماعات مساجد هم توضيح دهيد.
به نظرم اصليترين گرداننده مساجد ائمه جماعات هستند. بنده قريب 40 سال است كه در اين مسجد هستم و اين مسجد 200 سال قدمت دارد و مشكلات فراواني با توجه به نزديكي به بازار تهران در اطراف اين مسجد وجود دارد. زير اين مسجد چاه آب قرار دارد و حتي مشكلاتي از قبيل نشست زمين در اين مسجد وجود داشته است. مسجد ما موقوفات هم ندارد و در مدت 50 سال اخير بعد از تعويض رئيس سازمان اوقاف در مدت چهار يا پنج سال 30 تا 40 درصد از هزينههاي ما پرداخت شده است. يادم است مدتي اين مسجد تعطيل شد و مرا براي امام جماعت مسجدي تازه ساخت در خيابان كارگر به نام حضرت امير بردند كه بنده قبول نكردم و گفتم كه نميتوان با يك دست دو هندوانه برداشت ولي نكتهاي مهم را به آنها گفتم و اين بود كه اهميت مساجد به زيباييهاي ظاهري آن نيست و امام جماعت نقش مهمي در مسجد دارد بنابراين امام جماعتي را انتخاب كنيد كه شايسته هدايت اين مسجد باشد. امام جماعت در جذب مردم هم خيلي نقش دارد و در مواجهه با آنها بايد سعه صدر داشته باشد. به طور مثال يك بار نامهاي براي من آمد كه محاسن شما با سن شما تناسب ندارد و چرا محاسن خود را بلند نگه ميداريد. يك بار ديگر نامهاي آمد كه شما ميدانيد امام جماعت چه مسجدي هستيد كه ريشهاي خود را كوتاه ميكنيد! اين حرفها وقتي به انسان زده ميشود اگر سعه صدر وجود نداشته باشد مشكلات به وجود ميآيد. امام جماعت بايد حوصله زيادي داشته باشد زيرا مردم از بسياري از مسائل ديني اطلاعي ندارند. مثلاً در خصوص منبر عدهاي ميگويند آقا چقدر منبر كوتاهي بين دو نماز داريد ما احتياج به منبر طولانيتري داريم. عدهاي ديگر ميگويند آقا ما كارگريم بايد زود نماز را بخوانيم و برويم چقدر بين نماز طولاني صحبت ميكنيد اين نشان ميدهد كه سلايق مردم هم متفاوت است و بايد مطابق سلايق مختلف عمل كرد. در واقع بايد با مردم جوشيد و با جوانترها رفيق بود. مرحوم پدرم و من رابطه دو رفيق را با هم داشتيم من هم سعي كردم با فرزندانم و اهالي مسجد رفيق باشم طوري كه بسياري از جوانان اسرار خود را به من بگويند.
با توجه به اينكه مسجد شما در بازار تهران قرار دارد شما براي حل مشكلات مردم چه اقداماتي انجام ميدهيد؟يك امام جماعت بايد به چه چيزي توجه داشته باشد؟
بله مشكلات و مرافعاتي كه در بازار هم پديد ميآيد از معضلاتي است كه در مسجد ملك و نزد بنده طرح ميشود. اما يكي از نكاتي كه روحانيون مساجد بايد دقت كنند اين است كه صحبتهاي آنها پاي منبر نبايد كسلكننده باشد نبايد طولاني صحبت كنند هر چند صحبت آنها بار علمي زيادي هم داشته باشد و همچنين تكرار هم مسئلهاي است كه روحانيون بايد به آن توجه كنند. امام جماعت همچنين بايد پيگير نمازگزاران باشد و از احوال آنها باخبر شود اگر به سفر رفتند به ديدارشان برود و برايشان دعاي سفر بخواند اگر مريض شدند از آنها عيادت كند. من معمولاً به شاگردانم در سر كلاسها ميگويم با اينكه 30 سال است كه اين مباحث را تدريس ميكنم ولي يك بار بدون مطالعه سر كلاس نميآيم و نبايد اينگونه باشد زيرا منبر هم خودش يك كلاس درس است. تكرار مكررات گاهي اوقات نتيجه عكس دارد.
در خصوص نقش خادم مسجد هم در جذب مردم براي ما توضيح دهيد؟
خادم مسجد در ابتدا با مسجد سنخيت داشته باشد. خادم سابق مسجد ما به دست منافقين به شهادت رسيد. آن سالي كه وهابيون در مكه به حجاج ايراني حمله كردند بنده به مكه مشرف شده بودم كه خداوند ريشه وهابيون كه همان فرقه انحرافي انگليسي هستند را بخشكاند. در اين سال منافقين به مسجد ما آمدند و خادم ما را در چايخانه مسجد به معناي واقعي كلمه تكه تكه كردند و پيغام گذاشتند كه انگجي آمديم مسجد نبودي چند تن از مزدوران رژيم را كشتيم! يك نفر از برادران بسيجي مسجد را هم سلاخي كردند كه به اذن خداوند زنده ماند و ما هر از گاهي به ملاقات او ميرويم. بعد از اين اتفاق براي خادم قبلي كه منجر به شهادت وي شد رانندهام را به عنوان خادم مسجد انتخاب كردم. نظم يكي از نكاتي است كه خادمان بايد به آن توجه كنند، خادم ما شايد سالي پنج بار هم مسجد را ترك نميكند و حتي براي امور واجب با اينكه خانواده وي در شمال كشور زندگي ميكنند شبانه به شمال ميروند و بازميگردند.
اگر بخواهيد توصيهاي براي جذب كودكان و نوجوانان به مسجد داشته باشيد چه ميگوييد؟
بايد خانوادهها شرايطي را بهوجود بياورند كه فرزندان از ته دل براي حضور فرزندانشان در مساجد رغبت داشته باشند. هميشه تذكري كه به نمازگزاران ميدهم اين است كه حضور شما در مساجد به واسطه پدر و مادر شماست. آنها دست شما را گرفتهاند و با خود به مسجد آوردهاند شما هم همين وظيفه را در قبال فرزندانتان داريد.
بايد رسانهها هم در اين مسئله و در مسائل شرعي مردم پيشقدم شوند. به طور مثال شما ميبينيد كه چه هزينههايي در صداوسيما صرف توليد برنامههاي سريالي يا فوتبال ميشود. بنده خودم مسابقات ورزشي را دوست دارم اما آنقدر انرژي و هزينه كه صرف پخش اين مسابقات ميشود را نميپسندم به طور مثال در ايام جام جهاني شما ميبينيد كه رسانه ملي چقدر به اين مسابقات ميپردازد در حالي كه به مسائل شرعي مردم توجهي ندارد. متأسفانه در حال حاضر تحقيقاً حدود 90 درصد مردم از مسائل شرعي باخبر نيستند. مرحوم آيتالله ناييني كه مجتهد پرور بودند و آيتالله بهجت و آيتالله خويي از شاگردان ايشان بودند. آيتالله خويي تقريراتي از زندگي ايشان نوشتهاند و در آن فرمودهاند كسي كه به مسائل شرعي آشنا نباشد گرچه نماز شب هم بخواند بازهم فاسق است! متأسفانه
90 درصد تجار بازار از اقتصاد اسلامي بيخبر هستند. بانكهاي ما وجهه اسلامي ندارد و آلوده به رباست. ربا شوم و ويرانكننده است به طوري كه خدواند متعال در قرآن كريم ميفرمايد ربا دهنده و ربا گيرنده محارب با خداست. اين مسئله پويايي فقه شيعه را نشان ميدهد كه متأسفانه ما در فراگيري آن از خود سستي نشان ميدهيم.
در پايان اگر صحبتي داريد بفرماييد.
دشمنان امروز از شيعيان واهمه دارند. تمام اين توطئههايي كه توسط گروه داعش يا ديگر گروههاي تكفيري انجام ميشود براي ضربه زدن به شيعه است به همين دليل آنها سوريه و عراق را مورد هجمه قرار ميدهند. پيامبر اسلام(ص) فرمودند كه امت من به 93 فرقه در ميآيند كه يك فرقه ناجي است و ما با توجه به پيروي كه از پيامبر (ص) و اهل بيت (ع) داريم ميتوانيم ادعا كنيم كه ناجي هستيم بنابراين مردم بايد در پيگيري مسائل شرعي كوشش كنند.
