پيروزي دكتر حسن روحاني در يازدهمين دوره انتخابات رياست جمهوري به معناي دقيق يك «پديده» در فضاي سياسي كشور محسوب ميشود؛ پديدهاي كه بارزه اصلي آن تأكيد بر ممشايي به نام اعتدال بود.
در حالي كه قريب به يقين صاحبنظران و فعالان عرصه سياسي كشور، رقابت انتخاباتي را در ميان دو پايگاه اصلاحطلبي و اصولگرايي جست وجو ميكردند چهرهاي پيروز شد كه هم عضويت جامعه روحانيت مبارز را در كارنامه خود داشت و هم اصلاحطلبان وي را از اردوگاه خود ميدانستند و اين در حالي بود كه رئيسجمهور جديد خود را وابسته به هيچ كدام از اين دو جريان نميدانست!
از همان زمان پيروزي روحاني در انتخابات بحث و فحص در خصوص مفهوم اعتدال آغاز شد و بسياري از فعالان عرصه سياست در پي تعليل شكست انتخاباتي خود با عنوان دوري از اعتدال و دچار شدن به آسيب افراط و تفريط برآمدند.
واقعيت نيز به خوبي گوياي آن بود كه مردم ايران با نبوغ سياسي خاص خود دست رد بر سينه گروههايي زدند كه چهرههاي شاخص آنان در مقطعي دچار تندروي يا كندروي در مسير انقلاب شده بودند و از همين رو كليد پاستور را در اختيار اعتداليون قرار دادند.
هرچند هنوز نميتوان از اعتدال به عنوان يك گفتمان در فضاي سياسي نام برد اما اين استراتژي مورد قبول مردم و نخبگان جامعه قرار گرفت و در عمل نيز شاهد بوديم كه چه در فضاي سياست داخلي و چه در فضاي سياست خارجي اعتدال به ثمر نشست و تا حدودي شرايط را بهبود بخشيد.
اما اكنون و در حالي كه هنوز تعريف دقيق و صريحي از مفهوم اعتدال از سوي دولت طرح نشده، يك آسيب جدي پيش پاي اين رويكرد جديد پديد آمده است و آن سوء برداشتها از اعتدال است.
معالاسف از همان آغاز به كار دولت يازدهم عدهاي از گروههاي سياسي كه صبغه عنادشان با نظام اسلامي آشكار است، سعي كردند تا از مفهوم اعتدال رويكردهاي تساهلگرايانه در عرصه فرهنگي، ليبرالي در عرصه سياست داخلي و وادادگي در عرصه بينالمللي را ترسيم كنند، در حالي كه هر ناظر منصفي با مرور يك سال گذشته ميتواند به اين نكته اذعان كند كه دولت در اغلب عرصهها توانسته است نمره قبولي دريافت كند.
پرواضح است دولت يازدهم دولتي است كه سعي دارد از قاطبه نيروهاي سياسي كشور استفاده كرده و نوعي وحدت را در فضاي سياسي طنينانداز كند اما بدون شك در صورتي كه تعريف دقيقي از اعتدال ارائه نشود همچنان راه براي سوءاستفاده از مفهوم اعتدال باز است.
ديروز نيز رهبر معظم انقلاب اسلامي در ديدار مسئولان نظام ضمن تبيين نگاهشان درباره مفهوم اعتدال در اين خصوص به دولت يك توصيه جدي داشتند. معظمله فرمودند: شعار دولت، اعتدال است؛ اعتدال، شعار بسيار خوبى است، ما هم تأييد ميكنيم اعتدال را؛ افراط محكوم است و بد است. سفارشى كه من ميكنم اين است كه مراقب باشيد جريانهاى مؤمن را با شعار اعتدال كنار نزنند؛ بعضىها اين كارها را دارند ميكنند، من ميبينم در صحنه سياسى كشور؛ با شعار اعتدال، با شعار پرهيز از افراط، سعى ميكنند جريان مؤمن را كه در خطرها آن جريان است كه زودتر از همه سينه سپر ميكند، آن جريان است كه دولتها را در مشكلات واقعى به معناى حقيقى كلمه حمايت ميكند، كنار بزنند؛ مراقب باشيد. اسلام، مظهر اعتدال است. اين «اَشِدّاءُ عَلَى الكفّارِ رُحَماءُ بَينَهُم» اعتدال است؛ «قتِلوا الَّذينَ يلونَكم مِنَ الكفّار»اعتدال است؛ امربهمعروف و نهىازمنكر اعتدال است - اعتدال اينها است ديگر - معناى اعتدال اين نيست كه ما از كارهاى احساس وظيفهاى كه فرد مؤمن، جريان مؤمن، مجموعه مؤمن انجام ميدهد، جلوگيرى كنيم.
لذا اگر قرار است مفهوم اعتدال به عنوان يك راه سوم و در ميانه گفتمان اصولگرايي و اصلاحطلبي جاي باز كند و يك فرصت براي نظام باشد ميبايست از هم اكنون به تئوريزه كردن مبناي اساسي و هسته مركزي خود بپردازد يا حداقل در حوزه عمل تفاوت رويكرد اعتدالي را با ساير رويكردها پررنگ سازد.
نبايد اجازه داد برخي مفهوم اعتدال را از درون تهي كرده و نظريات مسموم به رگههاي سكولار و اباحيگرايانه را در اين قالب به جامعه عرضه كنند.
حذف برخي از نيروهاي ارزشي از فضاي سياسي كشور با تكيه بر دوري از افراط و تفريط به منزله در معرض خطر قرار دادن كليت نظام است.
نميتوان انكار كرد كه امروز دشمنان و دستگاههاي جاسوسي غرب و حتي بعضاً شرق درصدد صدمه وارد كردن به صلابت جمهوري اسلامي هستند و اين لطمات نيز از محل رخنههايي پديد ميآيد كه ما با دست خودمان در كشور ايجاد كردهايم.
قرآن مجيد در آيه 143 سوره نساء در وصف اهل نفاق ميفرمايد: «مُّذَبْذَبِينَ بَينَ ذَلِك لاَ إِلَي هَؤُلاء وَلاَ إِلَي هَؤُلاء وَمَن يضْلِلِ اللّهُ فَلَن تَجِدَ لَهُ سَبِيلاً» آنها در اين ميان (ميان مؤمنان و كافران قلباً يا عملاً) متردّدند، نه (يكسره) به سوي اينان و نه (يكسره) به سوي آنانند و كسي را كه خدا در گمراهياش رها كند هرگز براي او راهي نخواهي يافت.
مفهوم اعتدال نيز به معناي حركت دقيق بر مسير حق است و نه رفتاري اعوجاجي و مذبذبانه بين حق و باطل. نبايد اجازه داد برخي براي پنهان كردن نفاق خود از اعتدال نقاب سازند و با اين حربه راه را بر انقلابيگري نيروهاي ارزشي ببندند كه اين خود يك تهديد بزرگ براي نظام محسوب ميشود.
