شما به یک مهمانی دعوت شدهاید، یک مهمانی کاملاً رسمی با فضایی رسمی و افرادی که تا توانستهاند به خودشان رسیدهاند. بوی انواع عطر و ادوکلن فضا را پر کرده است و هرکسی تلاش ميکند تصویر تمام نمایی از شخصیت را به نمایش بگذارد.
اینجا فضا مملو از افراد اتو کشیده است. ظرفهای میوه و شیرینی اگرچه هر از چند گاه پر و خالی ميشود اما هر کسی زیر چشمی فرد کنار دستیاش را ميپاید تا ببیند او چه میخورد و چگونه ميخورد و کسانی هم که دست از پا خطا کرده و لپشان از حجم شیرینی یا میوه باد کرده است سعی ميکنند هرچه زودتر این لقمه درشت را قورت دهند تا به نوعی از زیر این نگاههای سنگین فرار کنند.
چرخش عقربههای ساعت اما به حدود ساعت ۹ ميرسد. میز شام چیده شده و عطر دلچسب انواع غذاهای خوشمزه ایرانی فضا را پر کرده است. صاحبخانه در آستانه در ظاهر ميشود و طنین «بفرمایید شام» در فضا ميپيچد. برای چند ثانیهای تمام این افراد اتو کشیده یکدیگر را نگاه ميکنند، انگار همه منتظرند نخستین نفری نباشند که از جا بلند شده و به سمت میز شام ميرود. سرانجام اما یکی از مهمانان دیگر طاقت نمیآورد و از جا بلند ميشود. درست مانند آنکه شیپور جنگ به صدا درآمده باشد، تمامی این جمع که تا چند لحظه پیش چهرههایی سرد و رسمی داشتند، گویی در دو ماراتن شرکت ميکنند با آخرین سرعت ممکن به سمت میز غذا هجوم ميآورند!
اینجا دیگر «شما اول بفرمایید، نه جان شما، شما اول بفرمایید» معنایی ندارد. هر کس سعی ميکند از دیگری پیشی بگیرد و زودتر به میز غذا برسد.
این صحنهای است که اغلب ما در مهمانیها شاهد آن هستیم. بشقابهای پر از غذاهای رنگارنگ، باقالی پلو و فسنجان و کرم کاراملی که با نوشابه مخلوط شده، سالاد و ژله روی ته چین و خلاصه بشقابهای پر از غذایی که قابل استفاه نیست و مهمانانی که از فرط سیری نمی توانند نفس بکشند تصویر پس زمینه بسیاری از مهمانیهای ماست. انگار اینجا دیگر کسی ژست تکراری «وای نه ! من رژیم دارم » هم نمیگیرد. رژیمها امااگر همتی مانده باشد برميگردد به روزهای بعد از مهمانی.
وقتی در پرخوری حائز رتبه ميشویم به هر صورت باید گفت همین اتفاقها در کنار تبدیل شدن ایرانیها به فست فودخورهای حرفهای سبب شده است تا ما در پرخوری حائز رتبه شویم و در جایگاه ۱۰ کشور پرخور دنیا قرار بگیریم. کشورهای نخست دنیا از نظر پرخوری عبارتند از: امریکا، روسیه، مصر، مکزیک، آلمان، برزیل، بریتانیا، آرژانتین، ترکیه و ایران که بر اساس آمار منتشر شده در ایران ۲ میلیون نفر دارای اضافه وزن هستند و حدود نیم میلیون نفر نیز چاق محسوب میشوند. این در حالی است که همین پرخوری میتواند با عوارضی که بر جا ميگذارد، کلی درد و مرض و خرج دوا و دکتر روی دست ما بگذارد و مانعی بر سر تولید و بازده کاری بالا و مفید باشد.
پرخوری یعنی چه؟ پرخوری بنا به تعریف دکتر ایرج خسرونیا به مفهوم آن است که فرد بیش از نیاز روزانه بدنش کالری مصرف کند. این پزشک به «جوان» ميگوید: پرخوری گاهی اوقات ناشی از بیماری است و گاهی به یک عادت تبدیل ميشود. برخی افراد به دلیل ترشح برخی از هورمونها احساس سیری نمیکنند. در کنار بیماریهای هورمونی گاهی وقتها هم پرخوری از عوارض جانبی برخی داروهاست. ضمن آنکه بیماریهای مغزی و دیابت نیز ميتواند عاملی برای پرخوری باشد.
عوارض زياد خوردن
«وقتی کاملاً گرسنه شدید غذا میل کرده و قبل از سیری کامل دست از غذا بکشید.» این دستور دین مبین اسلام بیتردید اصلیترین نسخه سلامتی است؛ چراکه پرخوری هزار و یک جور عارضه دارد. خسرونیا نخستین عارضه پرخوری را گشاد شدن معده و بروز مشکلات گوارشی ميداند و تأكيد ميکند: در این صورت شیرههای گوارشی جوابگوی هضم غذا نیست و گاهی غذا بدون آنکه هضم و جذب شود از بدن دفع ميشود. در حقیقت، راز لاغری برخی افراد پرخور هم در همین نکته است.
چاقی اما دومین عارضهای است که خسرونیا برای پرخوری برميشمرد، مقدار مصرف کالری زیاد فرد را چاق ميکند و این چاقی مقدمهای است برای بیماریهای دیگری همچون سندروم متابولیک که خود منجر به فشارخون، دیابت، بیماریهای قلبی عروقی ميشود و این بیماریها در درجه بعدی سبب بیماریهای ثانویهای همچون نارسایی کبدی، کلیوی و بیماریهای مفصلی و چشمی ميشوند. اما اگر کمی اهل حساب و کتاب باشید با یک حساب سر انگشتی دستتان ميآید پرخوری چقدر ميتواند برایتان هزینه در بر داشته باشد تا سلامتی را که به راحتی با خوردن لقمهای بیشتر از دست دادهاید دوباره بازگردانید؛ تازه اگر بتوان آب رفته را به جوی بازگرداند.
رابطه پرخوری و تولید ملی! پرخوری و تولید ملی ؛ شاید این دو مفهوم در نگاه نخست هیچ ربطی به هم نداشته باشند اما اگر کمی عمیقتر نگاه کنیم و به عوارض پرخوری برسیم در ميیابیم که پرخوری با سلامت در تضاد است و بدنی ناسالم و بیمار کارایی افراد را پایین ميآورد. خسرونیا نیز با اذعان به این نکته تأكيد ميکند: تولید ملی نیازمند عقل و بدن سالم است. وقتی ما بیمار شویم تعداد روزهای کاریمان کم ميشود و تولید و کاراییمان به تناسب این موضوع پایین ميآید.
رئیس هیئت مدیره جامعه پزشکان داخلی ایران با تأكيد بر فرهنگسازی درباره چگونه و چقدر خوردن خاطر نشان ميکند: ما باید از دوران کودکی به فرزندانمان بیاموزیم که چه بخورند و چه مقدار بخورند. این آموزشها باید از همان دوران دبستان و پیش دبستانی آغاز شود تا همانگونه که در حال حاضر بسیاری از ما به بد و زیاد غذا خوردن عادت کردهایم به درست خوردن هم عادت کنیم.
فرهنگ غذا خوردن غذا خوردن هم تابع فرهنگ و آداب و رسوم خاصی است. گاهی اوقات حتی ميتوان از مدل غذا خوردن اشخاص قضاوتهای نسبتاً درستی در رابطه با نوع شخصیت آنها داشت. بنابراین ميتوان پرخوری را از زاویه جامعه شناختی هم مورد بررسی قرار داد. غفار پارسا- جامعه شناس- معتقد است پرخوری و چاقی ميتواند روی کارایی افراد تأثیر بگذارد اما این دلیل نمیشود همیشه افراد چاق یا پرخور، افراد خلاقی نباشند. وی با اشاره به تحقیقات صورت گرفته در مجامع علمی و آکادمیک تأكيد ميکند: بسیاری از افراد چاق بسیار هم خلاقند و نسبت به افراد لاغر ایده پردازترند.
وقتی در و دیوار به بیشتر خوردن دعوت ميکند چیپس، نوشابه، پاستیل، انواع فست فود و روغن خلاصه از شیر مرغ تا هر آنچه ميشود خورد هر روز و هر لحظه در پیش چشم ما به تصویر کشیده ميشود؛ آن هم با تبلیغاتی که سلامت و شادابی را با مصرف خوراکیهای مضری همچون روغن ادعا ميکند و ما هم در برابر این همه خوراکیهاي خوشمزه نمیتوانیم از لذت خوردن بگذریم و ميخوریم و ميخوریم. اما صنعت تولید چیپس، نوشابه یا سایر کالاهای مصرفی جزو صنایعی نیست که بتواند تولید ملی را محقق کند بلکه خود آفتی برای تولید سلامت است. پارسا هم معتقد است اگر پرخوری را یک رفتار پرریسک اجتماعی به شمار بیاوریم باید گفت افراد خود به خود پرخور نیستند بلکه شرایط محیطی آنها را پرخور ميکند. این جامعهشناس با اشاره به تبلیغات کالاهای مضر و فست فودها تصریح ميکند: این تبلیغات، افراد را به خوردن بیشتر تشویق ميکند. پارسا اما محور توسعه اقتصادی و تولید ملی را سرمایه انسانی، زمین و سرمایه عنوان ميکند و با تأكيد بر نقش نیروی انسانی ميافزاید: ایده و خلاقیت است که به تولید سمت و سو ميدهد و این خلاقیت فقط از یک نیروی انسانی کارآمد بر ميآید.
با این وجود قدر مسلم این است که بیماری ميتواند خلاقیت و کارآمدی را کاهش دهد و به صورت غیر مستقیم روی تولید ملی اثر منفی داشته باشد به خصوص اینکه این بیماری بر اثر عادتهای نادرست زندگی مانند پرخوری به وجود آمده باشد.
