گاهي شور و بد مزه و گاهي گل آلود! بعضي وقتها هم با رنگ و بويي خاص که نه قابل تشخيص است و نه قابل تحمل! خوزستانيها ديگر طعم و رنگ آب را از ياد بردهاند و به هشدارها و خبرهاي ناخوشايندي که هرازگاهي در مورد وضعيت آب شرب و صنعتي منطقه شان ميشنوند، خو گرفتهاند. وضعيت شوري آب رودخانه کارون خوزستان گرچه سالهاست به عنوان يک معضل مطرح بوده، اما خبرهاي تازه منتشر شده مبني بر افزايش بيسابقه شوري آن و بحراني شدن وضعيت کشت و کار در اين منطقه در کنار وضعيت نامناسب آب شرب استان بر نگرانيها افزوده است و احتمال بروز عواقب بدتري را هشدار ميدهد.
*****
رودخانه كارون پس از ورود به دشت خوزستان درمعرض تغييرات شديد فيزيكي و شيميايي قرار ميگيرد و شور شدن آب كارون به خصوص در فصول كم آبي باعث كاهش كيفيت مطلوب آن براي مصارف شرب و صنعت و تخريب تدريجي اراضي كشاورزي تحت آبياري ميشود. از نيمه اول سال گذشته خبرهايي مبني بر افزايش شوري و کاهش کيفيت آب کارون به طور مداوم منتشر شد، تا اوايل سال جديد که مدير امورکشت و صنعتهاي نظام صنفي کشاورزي خوزستان از افزايش بيسابقه ميزان شوري آب کارون به ويژه در اهواز خبر داده و از اثرات مخرب آن بر توليد محصولات کشاورزي ابراز نگراني کرد. اين در حالي است که مدير کل بحران استانداري خوزستان به نقل از اداره آب و فاضلاب خوزستان وضعيت شوري آب را نرمال اعلام کرده و گفت: در طي ماههاي گذشته شوري آب کارون دايماً در حال افزايش بوده اما نميتوان گفت اين افزايش بيسابقه است! غلامرضا اخوان صباغ دليل اصلي شوري آب را اينگونه بيان کرد: آبهايي که به بستر رودخانه کارون ميريزند در مسير خود از محيطهاي شور عبور کرده به همين دليل هنگام ورود به کارون، شوري فراواني را به اين رودخانه ميآورند. وي در پاسخ به سؤال خبرنگار «جوان» که تاکنون چه اقدامي در جهت رفع اين معضل انجام شده است؟ احداث و آبگيري سد گتوند را يکي از مهمترين اقدامات معرفي کرده و ادامه داد: ايجاد اين سد باعث شده که مسيلهاي شور مستقيم وارد کارون نشوند و خروجي آب سد، ميزان شوري و EC بسيار کمتري داشته باشد. اما برخلاف گفتههاي مدير کل بحران استانداري خوزستان، برخي مسئولان آبگيري از همين سد را دليل اصلي شورتر شدن آب کارون ميدانند و گويا در زمان احداث سد گتوند و قبل از آبگيري آن، در اين مورد پيشبينيهايي نيز شده بود!
بحران در کمين کشاورزان!
در ميان مطالب متعددي که از گوشه و کنار در خصوص وضعيت آب خوزستان به گوش ميرسد، نامساعد بودن وضعيت آبياري زمينهاي زراعي نگران کنندهتر به نظر ميرسد. محسن ممبيني مدير امور کشت و صنعتهاي نظام صنفي کشاورزي خوزستان با تأييد خبر افزايش بيش ازحد شوري آب کارون به «جوان» گفت: متأسفانه در نمونهگيريهاي مختلفي که از کانالهاي آب منتهي به زمينهاي کشاورزي انجام شده است درجه شوري آب در برخي مناطق جنوبي شهر اهواز بسيار بالاست و هر چقدر به سمت حوضههاي پايين دستي کارون ميرويم EC آب افزايش بيشتري داشته تا حدي که حتي در سالهاي قبل با وجود خشکسالي ميزان EC آب به اين حد نرسيده بود. ممبيني معتقد است درصورت ادامه اين روند قطعاً شاهد کاهش توليد محصولات کشاورزي و تبديل زمينهاي حاصلخيز کشاورزي به زمينهاي غير قابل کشت خواهيم بود.
مدير امور کشت و صنعتهاي نظام صنفي کشاورزي خوزستان علاوه برشوري آب مورد استفاده براي آبياري زمينهاي کشاورزي، بالا بودن ميزان EC خاک و سطح آبهاي زيرزميني را نيز از جمله مشکلات موجود عنوان کرده و افزود: تداوم آبياري با اين نوع آب و خاک آن هم در زمينهاي بدون زهکش باعث افزايش قابل توجه نمک در پروفيل خاک ميشود. ممبيني ميزان EC ارزيابي شده در اسفندماه سال ۹۰را ۳/۸۹ ميلي موس بر سانتي متر اعلام کرد که نسبت به سالهاي قبل افزايش زيادي داشته و با توجه به آستانه تحمل شوري نيشکر، گندم و ذرت و بقيه محصولات کشاورزي اين ميزان منجر به افت شديد توليد محصولات منطقه ميشود. وي در پاسخ به اين سؤال که شرايط پيش آمده برداشت محصولات را تا چه ميزاني کاهش ميدهد، گفت: در حال حاضر نميتوان به طور دقيق ميزان تخريب را اعلام کرد اما اين مورد در دست بررسي است و با توجه به اينکه زمان برداشت گندم نزديک است تا چند روز آينده ميتوان ميزان خسارت وارده را پيش بيني کرد.
چو داني و پرسي. . .
در ماههاي گذشته شخصيتهاي علمي و دانشگاهي و کارشناسان زبده کشاورزي اعلام کرده بودند که آبگيري سد گتوند باعث بالا رفتن EC آب کارون ميشود که متأسفانه اين هشدارها مورد توجه قرار نگرفت. محسن ممبيني با بيان اين جملات افزود: متأسفانه کاهش دبي کارون (حجم آبي که در واحد زمان از مقطع عرضي رودخانه عبور ميکند) هم اين بحران را افزايش داده و قطعاً با قرارگرفتن در فصل گرما درجه شوري آب بيشتر از قبل هم خواهد شد! درخصوص اثرات مثبت يا منفي آبگيري سد گتوند بر شوري آب کارون نظرات ضد و نقيضي ارائه شده است و تاکنون شاهد انتشار اخبار و تکذيب و تأييديه بسياري در اين مورد بودهايم. بر خلاف نظر مدير کل بحران استانداري خوزستان که اين اقدام را بسيار مثبت تلقي ميکند، برخي کارشناسان محيط زيست و نظام مهندسي معتقدند که موارد بسياري از جمله نزديکي معدن نمک به محل سد، در پروژه مطالعاتي در نظر گرفته نشده و از ماهها قبل دايماً در اين خصوص ابراز نگراني کردهاند. در نيمه اول سال گذشته نيز يکي از فعالان محيط زيست در گفتوگو با «جوان» تخريب زمينهاي کشاورزي استان به ويژه زمينهاي مرغوب و حاصلخيز دشت عقيلي را پيش بيني کرده و گفته بود: اين طرح به طور علمي و کارشناسانه بررسي و مورد مطالعه قرار نگرفته است و به زودي شاهد افت توليد محصولات کشاورزي در استان خواهيم بود. مطلبي که مدير امور کشت و صنعتهاي نظام صنفي کشاورزي خوزستان هم اکنون به آن اذعان داشته و آن را مهمترين عامل خسارت به زمينهاي زراعي منطقه ميداند. گويا گزارش محيط زيست خوزستان در مورد شوري آب کارون به دليل وجود گنبدهاي نمکي در درياچه سد گتوند نيز چند ماه پيش به استانداري خوزستان رسيده و قرار شده بود که تمام عوامل مجدداً مورد بررسي قرار بگيرد و مسئولان سد، اقدامات لازم براي جلوگيري از شوري بيشتر آب را در دستور کار خود قرار دهند که متأسفانه در خصوص نتيجه اين مورد هنوز هيچ خبري وجود ندارد و ظاهراً هر کدام از مسئولان با شانه خالي کردن از زير بار مسئوليتشان توپ را به زمين ديگري مياندازند!
