ایزد مهرآفرین | انیمیشن کوتاه پارازیت تا چند روز دیگر در همایش جهانی انیمیشن به عنوان نماینده خانواده انیمیشن ایران شرکت خواهد کرد. این اثر محصول مشترک مرکز انیمیشن حوزه هنری و مدرسه عالی هنر لوتسرن و کمپانی فلوید کشور سوئیس است و به نوعی نخستین محصول مشترک انیمیشنی ایران و اروپا محسوب میشود. پارازیت تا به حال در جشنوارهای مختلف جهانی خوش درخشیده و جوایزی چون جایزه بهترین انیمیشن جشنواره شانگهای چین، لندن و بیلبائوی اسپانیا را از آن خود کرده است. با امید خوشنظر کارگردان جوان اصفهانی که فارغالتحصیل رشته کارشناسی انیمیشن از دانشکده صدا و سیما و دانشجوی کارشناسی ارشد کارگردانی انیمیشن در دانشگاه لوتسرن سوئیس است، درباره خودش و همچنین روند تهیه و تولید این انیمیشن گفتوگویی انجام دادهایم.
چطور پارازیت به عنوان اولین محصول انیمیشنی بین ایران و اروپا به تولید مشترک رسید؟ جرقه این کار از کجا زده شد؟ من مدتی در دانشگاه لوتسرن سوئیس در مقطع فوق لیسانس کارگردانی انیمیشن، مشغول تحصیل بودم و برای پایاننامه عملی تصمیم گرفتم که انیمیشن پارازیت را ارائه دهم و اصرارم بر این بود که این کار را حتماً با یک تیم حرفهای انجام بدهم. البته در دانشگاه اصل بر این است که کار را خود دانشجو انجام بدهد ولی در نهایت با اصرارها و توجیهاتی که آوردم مسئولان دانشگاه مجاب شدند که این کار به صورت تیمی تولید شود. مرحله دوم این بود که یک تیم و یک تهیهکننده برای ساخت این انیمیشن پیدا کنم. به خاطر اینکه هزینههای ساخت انیمیشن در سوئیس به شدت بالاست، ترجیح دادم برای این کار تهیهکننده مشترک پیدا کنم. از قبل با مرکز مطالعات انیمیشن حوزه هنری ارتباطاتی داشتم و این موضوع را مطرح کردم و آنها استقبال کردند. وقتی موضوع تولید مشترک مطرح شد دانشگاه لوتسرن هم خیلی استقبال کرد و قرار شد پارازیت به عنوان اولین تولید مشترک در زمینه انیمیشن بین این دو کشور اتفاق بیفتد. این اتفاق با حسن نیت دو طرف شکل گرفت. در تولید این پروژه تهیهکنندگان هم خصوصی بودند و هم دولتی و میشود این کار را یک کار ملی به حساب آورد. تلویزیون ملی سوئیس و دانشگاه لوتسرن از آن طرف و حوزه هنری و تا حدودی خود من در این طرف. پیروزی بزرگ برای این کار در واقع ساخته شدن این انیمیشن به صورت محصول مشترک دو کشور بود چون معمولاً قراردادهای زیادی بسته میشود ولی هیچ وقت به تولید منجر نمیشود.
کمیاز همکاری بین تیم ایرانی و سوئیسی بگویید. شیوه کاریتان چطور بود؟ چگونه این دو گروه را با هم هماهنگ میکردید و آیا میشود گفت که چند درصد کار محصول کدام تیم است؟ما دو تیم و دو تهیهکننده داشتیم. یکی در ایران و دیگری در سوئیس. مرحله پیشتولید و پستولید در سوئیس و مرحله تولید در تهران انجام شد. به این معنی که داستان، استوریبورد، آماده کردن دکوپاژ و مواد خام در سوئیس و بخش اجرایی کار در تهران ساخته شد. دوباره بعد از اینکه انیمیتها ساخته شد، برای مرحله صداگذاری، کامپوزیت و جلوههای ویژه و تبدیل فیلم به نسخه 35 میلیمتری در سوئیس انجام شد. اتفاق جالبی که در این کار افتاد این بود که دو گروه به لحاظ تکنیکی کاملاً با هم در ارتباط بودند و از تجارب یکدیگر بهره میبردند. حتی مدیر فنی از ایران به زوریخ آمد و در مرحله پس از تولید مسئولیت هماهنگی بین گروهها را داشت. فارغ از این که میخواستیم یک کار با کیفیت بالا تولید کنیم، این انتقال تجربهها و دانش تکنیکی، بین دو طرف نکته خیلی مهمی بود که در طول ساخت این پروژه اتفاق افتاد.
در این پروژه از لحاظ نیروی انسانی، چند نفر ایرانی و چند نفر از گروه سوئیسی حضور داشتند؟حدود 12 نفر ایرانی و حول و حوش هشت نفر هم از گروه سوئیسی در این مدت درگیر پروژه بودند.
پارازیت چند وقت دیگر در همایش انیمیشن جهانی به عنوان نماینده ایران پخش میشود. فکر میکنید این کار از چه ویژگیهایی برخوردار بوده که برای این همایش انتخاب شده است؟پارازیت چه به لحاظ تکنیکی و چه به لحاظ مفاهیم و درونمایههای مضمونی، لایههای مختلفی دارد که مختص جغرافیای خاصی نمیشود. شاید دلیل انتخابش این موارد بوده باشد.
برویم سراغ داستان، قصه پارازیت در مورد چیست و از کجا شکل گرفت؟داستان پارازیت، نسخه سوم از سه گانهای بود که قصد ساختش را داشتم. دو انیمیشن «صفر درجه» و «لابیرنت» را ساخته بودم و پارازیت در حقیقت کاندیدای ساخت اپیزود سوم شد و به جهت شباهتهای مفهومی و مضمونی که با دو کار قبلی داشت تصمیم گرفتم این کار را بسازم. قصه کار هم در مورد دستکاری و تأثیر رسانه بر ذهن افراد جامعه به شکل کلی است اما به شکل شماتیک بازی یک سرباز و رادیو درون یک دکل نگهبانی است. اینکه چطور یک رسانه میتواند تأثیرات عمدهای بر ذهن افراد یک جامعه بگذارد و آنها را به سمتی سوق بدهد که عواقبش را نمیدانند. انسانها بعد از اینکه حرکات غیرانسانی را انجام میدهند تازه متوجه میشوند که تحت تأثیر عملکرد مخفی رسانهای بودند که به آن گوش میکردند. البته در ساختار کار سعی کردیم این جریانات در فرمروایی جذابی روایت شود تا به شکلی این مفاهیم در لایههای پنهان به مخاطب منتقل بشود.
راجع به کیفیت بالای این انیمیشن زیاد صحبت شده است. چگونه به چنین کیفیت بالایی دست پیدا کردید؟ به هر جهت پیشرفتهای فنی در پروژهها، یک امر بدیهی است. این سیر صعودی را معمولاً همه طی میکنند. اصرار من بر این بود که کار به لحاظ کیفی باید قابل قبول باشد. در نتیجه سختگیریها و اعمال سلیقههای فنی را که همیشه دوست داشتم، وارد این کار کردم. نکته بعدی این است که در این جریان این پروژه، من به شدت بیشتر از اینکه بخواهم پروژهای حرفهای را تجربه کنم میخواستم یک روند حرفهای را تجربه کنم. یعنی بیشتر از اینکه کیفیت کار برایم مهم باشد مهم این بود که این کار به حرفهایترین شکلش ساخته شود چون میدانستم که اگر آدمهای حرفهای در این کار وارد شوند نتیجه کار فیالبداهه کیفیت بالای کار خواهد بود. در این کار دوست داشتم اداره یک تیم و با این همه تخصص را به عنوان یک کارگردان تجربه کنم. در این پروژه خیلی سعی کردیم که همه حرفهایها وارد کار شوند و به هر اندازهای که جا داشت از تخصصشان استفاده کنیم. هم در ایران و هم در سوئیس خوشبختانه این اتفاق به بهترین شکل افتاد. نتیجه این شد که کسانی که درگیر پروژه بودند، باور کردند که دارند یک کار حرفهای تولید میکنند و این باور باعث شد که این کار بالفعل شود و تقریباً همه کسانی که کار را دیدند، از نتیجه کار هم ذوقزده شدند و هم تعجب کردند، چون نمونههای قبلی کارهایشان به این خوبی نبوده است، ولی در عرض پنج ماه کاری را ساختند که تفاوت کیفی چند برابری با کارهای دیگرشان داشته باشد.
چرا در انیمیشن بلند هیچ گاه با چنین کیفیتی روبهرو نمیشویم و فقط در کارهای کوتاه این تجربهها صورت میگیرد؟ گویا وقتی پای انیمیشن بلند به میان میآید کیفیت به شدت افت میکند.مشکل اصلی این است که ما انیمیشن کوتاه را با بلند مقایسه میکنیم. انیمیشن بلند مقیاسها و جغرافیایی متفاوتی دارد. تکنیک کار هم به خاطر اینکه مقیاسی کار متفاوت است، فرق میکند. نمیتوانیم بگوییم مثلاً انیمیشن کوتاه ده دقیقه است و برای یک کار نود دقیقهای باید 9 برابر بیشتر زحمت کشید. اصلاً با این معیارها نمیشود و نباید وارد کار بلند شد. حتی در مورد هزینهها در یک کار کوتاه انیمیشن مثلاً دقیقهای سه میلیون تومان است و یک انیمیشن نود دقیقهای میشود 270میلیون تومان. این اشتباه عمدهای است که همیشه ما میکنیم. من خودم که کمکم وارد مذاکره برای تولید یک کار بلند شدم با چنین ذهنیتی روبهرو شدم و این اشتباه است. نکته دیگر این است که ما هنوز در خیلی از موارد آدمهای حرفهای نشدهایم. برخوردها و نگاهمان به کارها حرفهای نیست. تعریف حرفهای بودن هم یک تعریف واحد نیست. خیلیها فکر میکنند اگر اسم حرفهای میآید باید با چیزی که هستند متفاوت باشند. نکته دیگر این است سطح توقع کسانی که سفارشدهنده کار هستند زیاد بالا نیست. تیم سفارش دهنده به گروه تولید اعتماد ندارد و بالطبع تیم تولید هم به سطح سلیقه آنها اعتماد ندارد.متأسفانه این اعتماد بین دو طرف هنور به وجود نیامده است. مثلاً حتی در پروژه پارازیت کسانی بودند که بالاترین کیفیتی که در ذهنشان بود کیفیت «سیا ساکتی» بود.
هرینه تولید این کار چقدر شده است؟ در جایی هم گفتید که هزینه تولید انیمیشن در سوئیس بالاست. چرا ؟کشور سوئیس در کل کشور گرانی است و بالطبع هزینههای اجرایی کار آنجا بالا میرود و قابل مقایسه با کشور ما نیست. مورد دیگر این است که حداقلهای استانداردی برای هزینه وجود دارد که این کار واقعاً قابلیت ساخت در سوئیس را نداشت. ما اگر این کار را در سوئیس میخواستیم بسازیم بالای 250هزار دلار، بیش از 250میلیون تومان هزینه داشت. شاید در سوئیس این پول برای ساخت یک انیمیشن کوتاه منطقی باشد ولی در ایران اصلاً چنین چیزی نیست. با تولید مشترک هزینه ساخت این کار تقریباً نصف این مبلغ یعنی چیزی حدود 140 میلیون تومان شد. حتی در ایران برای یک کار کوتاه هزینه بالایی است ولی هر دو طرف از این سرمایهگذاری راضی هستند.
با این وجود بحث بازگشت سرمایه چه میشود؟در انیمیشن کوتاه و کلاً فیلم کوتاه، نه در ایران و نه در خارج از کشور، کسی نمیتواند به بازگشت سرمایه فکر کند. ساخت این پروژهها معمولاً از سرمایههای فرهنگی هستند و تهیهکنندگان انتظار سود و بازگشت سرمایه را ندارند اما انتظار دارند با این کار به یک اعتبار و تجربهای برای پروژهای بزرگتر برسند. یعنی هدف دو تهیهکننده در پارازیت این بود که در آینده در یک تولید بزرگ کنار هم باشند. نقش این پروژه این بود.
برای پخش در داخل ایران هم کاری صورت گرفته است؟این قسمت کار در دست تهیهکننده ایرانی است. خوشبختانه کار علاوه بر جشنوارههای مختلفی که حضور داشته، ظاهراً قرار است در سینماهایی که در اختیار حوزه هنری است در ابتدای نمایش فیلمهای بلند پخش بشود. حقپخش عربی کار هم فروش رفته و الان برای اکران در اروپا و پخش در شبکههای تلویزیونی کار شروع شده است.
از تهیهکننده ایرانی کار شنیدیم که قرار است برای جشنواره آتی فیلم فجر با گروه شما یک کار بلند تولید کنند. این خبر صحت دارد؟بله، صحبتهای شده و دموهایی هم برای این کار ساخته شده، ولی از جایی که هم تهیهکننده و هم خودم به دنبال یک کار با کیفیت هستیم، هنوز دنبال تست زدن هستیم ولی قطعاً در جشنواره سال آینده فیلم فجر با یک انیمیشن بلند با کیفیت ایرانی حاضر خواهیم بود.
