از دیرباز عامه بشر مرز بین حقیقت، واقعیت، خیال، تصور، توهم و... را که هر یک تعریفی تخصصی و جداگانه دارد با حدس و ظن و گمان شخصی پیموده است. این حکایت تا بدانجا پا میگسترد که مثل معروف «یک کلاغ، چهل کلاغ» در تداوم عوام و خواص مثالی عینی برای آن است که بین آنچه حقیقتاً رخ داده و آنچه با ظن و گمان و قصهگویی آدمی خلط شده، مرز و حدی وجود دارد. پس باید به آن آگاهانه و عاقلانه نگریست.
درخصوص ماوراءالطبیعه به دلیل ذات غیرعینی و غیرقابل مشاهده بودنش و همینطور غیرقابل لمس (فیزیکی) بودنش قصهها و افسانهها و باورهای عمومی به وفور یافت میشود. چه اینکه این قصهها توأم با فراز و فرودهای بسیار (همانند یک فیلمنامه) و البته با هیجانات نقل میشود.
یکی از این موارد قصه جن و پری است. در باور عامه جن موجودی است که غالباً در مکانهای قدیمی، خلوت و بیشتر اوقات در اماکن تاریک و شبها ظهور پیدا میکند. این در حالی است که اگر اجنه در کالبدی فیزیکی حلول یابند، این کالبد حتماً متعلق به شخصی ناپاک و شرور است.
در باور عامه شکل و شمایل جن چنین تصویر میشود: موجودی است شبیه انسان با چشمانی درشت و پاهایی سممانند. همچنین گونهای از جن هم هست که همزمان با تولد نوزاد آدمی، او هم زاده میشود و عیناً شبیه انسان است و به بیانی «همزاد» نام میگیرد.
حتماً بسیار شنیدهایم که میگویند اگر میخواهید آبجوش بر زمین بریزید بسمالله بگویید، چون ممکن است یکی از اجنه اذیت ببیند و چنانچه این اتفاق روی دهد، شخص خطاکار! باید منتظر عواقبی همچون آزار و اذیت خانواده و فرزندانش باشد.
برخی روایت میکنند که اجنه در روزهای به خصوص به صورت آدمیزاد و ملبس درمیآیند و میگویند که اگر گربهای کاملاً سیاه دیدید او مثالی از اجنه است که در قالب یک حیوان تجسم یافته است.
گاه میشنویم که میگویند اگر صبح خیلی زود به گرمابه (منظور همان حمامهای عمومی و قدیمی است) تشریف بردید، اگر صدایی شنیدید مثل صدای آب ریختن حتماً جنیان برای نظافت و استحمام بدانجا آمدهاند یا اگر صدای هلهله و شادی از خرابهای متروک یا گرمابهای مخروبه شنیدید بیشک جنیان عروسی داشتهاند.
برخی بر این باورند که لباسهای قدیمی که در لابهلای رختخوابها گذاشته میشوند، اگر پس از گذر زمانی لکههای قهوهای روی آن دیده شود، اصطلاحاً عروسی اجنه رخ داده است. گاهی باورهای عمومی اجنه را موجوداتی رعبآور و ترسناک توصیف میکنند و گاهی موجوداتی که به کمک بندگان برگزیده الهی میآیند (قصه جعفر جنی در روایتهای کربلا)
اما آنچه از لابهلای اوراق قدیمی و بعضاً کهنه باورهای عمومی میتوان یافت، این است که حتی اگر خرافهگویی هم شود باز باور عامه این است که این موجودات خیالی نیستند و ماهیت حقیقی دارند و شاید این باور به پشتوانه مستندات متقنی است که در قرآن و سندهای حدیثی آمده است.
جن واژهای عربی و به معنای موجودی پنهانی و نادیدنی است. در فرهنگ واژگان دکتر محمد معین، جن به معنای موجودی متوهم و غیرمرئی و پری است و البته در یک تعریف کلی به هر موجود غیرارگانیک که از دیدگان انسان مستور است، جن میگویند. غالب باورهای ما ایرانیان مسلماً پیرامون جن از قرآن سرچشمه میگیرد.
در قرآن جن موجودی توصیف میشود که از آتش (نار) آفریده شده است، البته اینکه کیفیت این آتش چگونه است خود مقولهای است مفصل که در این فرصت نمیگنجد. در قرآن جن دارای دو جنس نر و ماده و دارای علم و ادراک معرفی و حتی اشاره شده است که از میان ایشان نیز پیامبرانی برای هدایت آنها برگزیده شدهاند. به روایت قرآن جن از پیش از خلقت آدمی روی زمین میزیسته است و در کل واژه «جن» بیست و دو مرتبه در قرآن کریم تکرار شده است و البته سورهای هم به این نام در قرآن آمده است.
قرآن در توصیف شیطان نیز به جن بودن او اشاره دارد (وکان ابلیس من الجن ...) در داستان حضرت سلیمان هم که در قرآن آمده، سلیمان نبی بر سپاهیانی از جن (به خواست و اراده الهی) مسلط بود و نیز در آیه 139 سوره نمل به توانایی خارقالعاده این موجودات اشاره میشود.
از تمام گفتههای فوق میتوان چنین نتیجه گرفت که آنچه واضح و مبرهن است این موجودات همچون باقی اعضای هستی به اراه الهی هست یافتهاند و هستند. حال چه ما ببینیمشان و چه نبینیم- چراکه به صرف آنکه چیزی را نمیتوان دید نمیتوان انکارش کرد که ذات ذیشعور حضرت حق بزرگترین شاهد و گواه بر این مدعاست- اما در قبول و باور هر پدیده و اتفاقی باید از دریچه عقل، منطق و ادراک و مستندات و البته با رجوع به افراد ذیاصلاح کسب آگاهی و فهم و ادراک کرد.
