هادی غلامحسینی | با وجود آنکه کارشناسان پیشبینی نمیکردند معاملات بورس در نیمه دوم سال، همچون سالهای گذشته، با رکود مواجه شود اما امسال نیز مطابق سنت هرساله همزمان با آغاز مهر ماه از حجم و ارزش معاملات بورس کاسته شد و شاخصهای بورس تهران سیر نزولی را پیشه کردهاند.
هرسال همزمان با پایان نیمه نخست سال، بازار سهام دچار رکود نسبی میشود، اما امسال با وجود ثبت رکوردهای باور نکردنی کمتر کارشناسی پیشبینی میکرد شاخصها بار دیگر نزول کنند. سهامداران بورس تهران از ابتدای سالجاری تاکنون رکوردهای بیسابقهای در بورس ثبت کردند بهطوری که ارزش معاملات در نیمه نخست سال به 13هزار و700 میلیارد تومان رسید. همچنین در طول این مدت 75میلیارد سهم دادوستد شد و شاخص بورس به شکل خیرهکنندهای 6هزار واحد رشد کرد و از مرز 18 هزار واحد عبور کرد. اما فصل پاییز که در ضربالمثلها فصل شمردن جوجههاست، معیار خوبی برای ارزیابی عملکرد بورس و پیشبینیهای آینده نیست.
کارشناسان معتقدند کوتاهی سهامداران حقوقی درانجام معاملات جدید، انتشار اوراق مشارکت توسط بانکها، اجرای سیاستهای اقباضی توسط دولت نزدیکتر شدن ابرهای وحشتآفرین اجرای هدفمند کردن یارانهها بر تالار شیشه ای و شدت گرفتن سایه شوم بازارهای رقیب (طلا و ارز) بر سر این بازار و افزایش ریسک سرمایهگذاری در بازار بورس،موجب شده تا اعداد و ارقام قرمز رنگ تابلوهای تالار شیشهای دیگر چنگی به دل سهامداران نزندو در مقابل برق سکهها و به واسطه افزایش قیمتهای جهانی پررنگتر از همیشه نظر سهامداران را به خود جلب کند مجموعه این عوامل زمینه خروج نقدینگی و بهتبع سقوط ارزش معاملات در نیمه دوم سال جاری را فراهم کرده است.بهطوری که این عوامل باعث شده تا تالار شیشهای به اتاق مهآلود و سونای نفسگیری برای سهامداران بدل شود.
که چندان تمایل به ماندگاری زیاد در آن وجود ندارد. در این میان اما نحوه حمایت دولت از بازار سرمایه در زمان هدفمندکردن یارانهها موضوعی است که کارشناسان معتقدند اگر به خوبی تنظیم و رهبری شود میتواند بازار را از چالشهای احتمالی پیش رو رهایی بخشد. مدیر نظارت بر بازار بورس در گفتوگو با «جوان» گفت: بازار سرمایه همیشه با نوساناتی همراه بوده است اما درباره شرایط کنونی و منفی شدن بازار در روزهای اخیر باید گفت که نزدیک شدن به اجرای طرح تحول اقتصادی باعث تأثیر منفی بر بازار سرمایه شده است. علی صحرایی افزود: از لحاظ روانشناختی سرعت انتشار و تأثیر اخبار منفی روی سهامداران بیشتر از اخبار مثبت است و خبرهای منفی همیشه سریعتر از اخبار مثبت بر بازار سرمایه تأثیر میگذارد به همین دلیل است که ما در ماههای اخیر شاهد نوسانات قابل توجه روی شاخص کل بودهایم به طوری که ماههاست شاخص کل بازار سرمایه که بیانگر وضعیت عمومی بازار است در محدوده 17و 18 هزار واحد قرار دارد. صحرایی گفت: شاید هدفمندکردن یارانهها آنچنان تأثیر منفی روی بازار بورس اوراق بهادار نداشته باشد، اما ابهامی که اکنون در این مورد وجود دارد باعث خروج سهامداران از بازار سرمایه شده و متأسفانه بخشی از شرکتهای سرمایهگذاری به جای اینکه پیشرو باشند دنبالهرو حرکتهای غیرمنطقی شدهاند. مدیر نظارت بر بازار بورس افزود: همیشه ورود یک جریان و رویداد جدید به بازار سهام اهالی تالار شیشهای را دچار ترس و دلهره کرده و هیچگاه بازار در این شرایط به دلیل نوپا بودن حالت تعادلی نداشته است. وی با بیان این مطلب که بازار سرمایه ما بازیگران حرفهای ندارد، تصریح کرد: سهامداران نباید به صفهای فروشی که گهگاه در بازار شکل میگیرد توجه کنند زیرا سهام ارزنده در هر شرایطی ارزنده است و در بازار وجود دارد و سهامهایی که از لحاظ بنیادی دارای پتانسیل هستند باید مورد توجه سرمایهگذاران باشند. صحرایی در ادامه یادآور شد: بهزودی شرایطی که در آن واقع هستیم با اجرای هدفمندی یارانهها خاتمه خواهد یافت و بازار شرایط بهتری نسبت به شرایط مبهم فعلی در پیش خواهد گرفت. وی افزود: برخی از کارشناسان بر این عقیدهاند که با اجرای این طرح بازار با رکود مواجه خواهد شد، ولی واقعیت این است که شرکتهایی که بیشترین ارزش بازار را به خود اختصاص دادهاند، یا سر و کار زیادی با انرژی ندارند مانند مخابرات یا به دلیل دولتی بودن از حمایتهای دولت برخوردار خواهند شد. پس نگرانی از بابت تغییر کلیت بازار وجود ندارد. وی افزود: پیشبینی میشود اگر بازارهای رقیب بازار سرمایه به خصوص مسکن دچار تعدیل نشوند بازار سرمایه با یک شوک کوتاه مدت در اثر اجرای طرح هدفمندی، دوباره پذیرای نقدینگی جدید در بازار شود. بیاعتمادی اهالی بازار به سطح شاخصهمچنین یک کارشناس بازار سرمایه درباره نوسانات شاخص بازار بورس در نیمه دوم سال جاری گفت: رشد شدید شاخص در نیمه نخست سال که به دلیل رکود بازارهای رقیب بازار سرمایه بود، هماکنون باعث تردید سرمایهگذاران نسبت به سطح شاخص شده، بهطوریکه نسبت به صفهای فروش مقاومت نکرده و بر سنگینتر شدن صفها میافزایند.بهراد والا منفی شدن بازار را ناشی از سه عامل دانست و گفت: شکنندگی بازار از دلایل مهم منفی شدن روزهای اخیر بازار سرمایه است. وی افزود: بازار نسبت به فشار شدید فروش مقاومت نکرده و صفهای طولانی فروش موجب منفی شدن قیمت اکثر سهام در بازار شده است. این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: بازار به این سطح از شاخص اعتماد نداشت و با نخستین نشانه نزول شاخص، صفهای عریض و طویل فروش شکل گرفت. کاهش شاخص در چند هفتههای اخیر مبین این موضوع است. والا گفت: از سوی دیگر خروج نقدینگی از بازار را میتوان دلیل سوم روزهای منفی بورس اعلام کرد. وی افزود: بهنظر میرسد علت خروج پول از بازار سرمایه لشکر کشی نقدینگی به سمت بازارهای موازی طلا و دلار بوده است. والا تصریح کرد: روشن است که اگر دولت در این مقطع، از بازار سرمایه حمایت نکند مجبور به پرداخت هزینه چند برابری برای سوق دادن نقدینگی به این بازار خواهد شد. این کارشناس بازار سرمایه درباره کاهشهای اخیر قیمت سهام گفت: وقتی که قیمتها بهطور غیرمنطقی رشد میکند و توجیهی برای صعود آن مطرح نیست در جایی متوقف میشود که شک و تردید نسبت به ارزنده بودن سهم با توجه به قیمتش ایجاد میشود؛ در این صورت است که همگان با این شک وارد صف فروش شده و سعی در خروج از آن را دارند. اوراق مشارکت هووی بورس اما شاید برای کم اقبالی بورس در ماههای اخیر بتوان استدلالهای دیگری نیز دست و پا کرد چرا که رونق و رکود بورس رابطه مستقیمی با سیاستهای پولی – مالی دولت دارد که از جمله آنها میتوان به سیاستهای عرضه اوراق مشارکت در روزهای اخیر اشاره کرد که کارشناسان بازار سرمایه از آن به عنوان هووی بورس نام میبرند. یک کارشناس دیگر بازار سرمایه با اشاره به پیشبینی تداوم نوسانات بازار سرمایه تا پایان سال گفت: با توجه به فاکتورهای موجود در بازار این انتظار وجود دارد که نوسان بورس تا پایان سال ادامه یابد و بسیار خوشبینانه خواهد بود که در حال حاضر انتظار آغاز حرکت رو به رشد در بورس داشته باشیم. شاهین چراغی با بیان اینکه به طور کلی سه فاکتور مهم نوسان زا در بازار سرمایه وجود دارد، گفت: اولاً فعالان بازار سرمایه به خصوص فعالان مؤثر و روند ساز مانند حقوقیها از سرمایهگذاری جدید در بورس در حال حاضر به دلیل مشخص نبودن سود آوری شرکتها به دلیل اجرای طرح تحول خودداری مینمایند. عامل دوم که میتوان در اینجا از آن به عنوان عامل نوسانزا نام برد سیاستهای انقباضی مالی دولت در این مقطع است. وی در اینباره تصریح کرد: در مقطع فعلی شاهد کنترل سطح نقدینگی جاری در کشور و افزایش سختگیریها در اعطای وام هستیم که این موارد نیز باعث کاهش نقدینگی و به به دنبال آن کاهش سرمایهگذاری در بخشهای مختلف و از جمله بورس میشود. چراغی هجوم سرمایهگذاری حقوقیها، به خصوص بانکها برای سرمایهگذاری در اوراق مشارکت را عامل سوم کاهش سطح نقدینگی و دیگر عامل مهم نوسانساز در بورس دانست و گفت: در حال حاضر نزدیک به 5 میلیارد دلار اوراق مشارکت توسط این حقوقیها خریده شده است که بدیهی است با این حجم از سرمایهگذاری در این بخش دیگر سرمایه کمتری برای سرمایهگذاری در بورس باقی خواهد ماند. وی تأکید کرد: با کنار هم قرار دادن مجموع شرایط میتوان فهمید که هیچ دلیلی برای ورود پول جدید در بورس وجود ندارد و پول نیز موتور حرکت بورس و کاهش نوسان است پس تا برطرف شدن این عوامل باید شاهد تداوم این نوسانات در بورس باشیم. این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به چشمانداز بازار سرمایه کشور در سال 1389 شمسی بیان کرد: بر اساس متغیرها و عواملی که بر بازار سرمایه سایه افکنده است، پیشبینی این بازار را با ابهام و عدم اطمینان مواجه کرده و نمیتوان گفت که با هدفمندی یارانهها با بازاری مثبت مواجه میشویم یا خیر؟افزایش ریسک سرمایهگذاری در بازار سهام وی تصریح کرد: فاکتورهایی همچون بحث آزادسازی یارانهها و بالطبع چگونگی تأثیر حذف یارانهها در بودجه جاری شرکتها هنوز روشن نبوده و این در حالی است که شفافسازی نشده و تأثیرات آن فقط بر اساس گمانهزنیهای غیرواقعی است. یک کارشناس دیگر بازار سرمایه، سرمایهگذاری در بورس اوراق بهادار را مستلزم در نظر گرفتن عوامل و شرایطی دانست که در کنار کسب اطلاعات از حوزه بازار سرمایه کشور، نقش ویژهای در تصمیمگیریهای مالی و اقتصادی سرمایهگذاران ایفا خواهد کرد و افزود: یکی از این عوامل تأثیرگذار، نرخ تورم و رابطه معنیدار آن با بازده سهام شرکتها و صنایع بورسی است که شناخت تأثیر این متغیر کلان اقتصاد بر نوسانات بازار سرمایه، میتواند بسیار مورد توجه فعالان این بازار در روند تصمیمگیریها باشد. شاهین شایان آرانی درباره میزان تأثیر تورم احتمالی بر اثر اجرای قانون هدفمند کردن یارانهها در قیمت سهام شرکتهای بورسی با اشاره به اصول پذیرفته شده در مدیریت سرمایهگذاری اظهار داشت: کسب بازدهی به لحاظ سرمایهگذاری در بازارهای مختلف، مستلزم تحمل ریسکها و خطرات احتمالی از نوسانات موجود در ارزش سرمایهگذاریها و بالطبع سقوط یا صعود در درآمدها و هزینههای پیشبینی شده است. وی با اشاره به این مطلب که افزایش بازدهی بیشتر، مستلزم افزایش ریسک بیشتری در معاملات است، گفت: چنانچه بر اساس مدلهای مختلف در زمینه تعیین بازده سرمایهگذاری بنگریم، اولین عاملی که این بازدهی را پوشش میدهد نرخ تورم است. بنابر این آنچه به عنوان پایه ریسک سرمایهگذاری در بازارهای مختلف عنوان میشود، ریسک و بازده مورد انتظاری است که نسبت به این نرخ در بازار به دست میآید. شایان آرانی افزود: باید ریسکهای مختلف در سرمایهگذاری را در یک مجموعه کلی در نظر گرفت و هزینه خطرهای مختلف را به نرخ تورم اضافه کرد و آنگاه، بازده کل مورد انتظار را با توجه به پوشش ریسک تورم و بازدهی ما زاد از آن برای پوشش ریسکهای دیگر در نظر گرفت. وی ادامه داد: بورس تهران به دلیل چرخه عملیاتی و ساختاری پایین، ریسکی به مراتب بالاتر از بورس دیگر کشورها دارد که ابهامات طرح هدفمند کردن یارانهها شدت ریسک را افزایش داده است و به همین دلیل حداقل بازده مورد انتظار از بورس ایران با توجه به ریسکهای مختلف در حدود 25 درصد باید باشد و این در حالی است که در کشورهای اروپایی و امریکایی این نرخ در حدود 10 الی 15 در صد است. این کارشناس بازار سرمایه، عملکرد سازمان خصوصی سازی را به لحاظ عرضه سهام شرکتهای مختلف ضعیف دانست و افزود: هر چند زحمات زیادی به لحاظ تقویت بورس تهران نسبت به گذشته انجام شده، اما این بازار نیازمند ورود نقدینگی بیشتر و حضور پررنگتر شرکتها و صنایع بخش خصوصی بوده و نباید تنها نهادهای وابسته به دولت در آن نقش بازی کنند. این در شرایطی است که این سازمان با عرضه به موقع شرکتهای دولتی میتواند نقش ناجی بازار سرمایه را در زمان هدفمندی یارانهها ایفا کند. سازمان خصوصیسازی ناجی بورس به گفته این کارشناس بازارسرمایه در زمان هدفمندی یارانهها هر چه شرکتهای بیشتری وارد بورس اوراق بهادارشوند به بزرگ شدن پرتفوی بورس منجر میشود و در نتیجه افزایش معاملات و رونق روزافزون این بازار را شاهد خواهیم بود، اما به هر حال باید در کنار این عرضهها در بورس، فکری به حال طرف تقاضا و میزان سرمایهگذاری در آن کرد چون در واقع کنش بازار بسته به میزان تقاضاست. وی با اشاره به اینکه باید ابزارهای لازم برای تأمین نقدینگی در بورس را ایجاد کرد، تصریح کرد: میتوان با ارائه تسهیلات بانکی مناسب و همچنین ایجاد بیشتر شرکتهای تأمین سرمایه به تقویت بخش خصوصی کمک نمود و ساختاری مناسب برای عرضه و تقاضا در بازارسرمایه به وجود آورد. وی در ادامه با اشاره به اینکه بعضاً هیچ سازگاری و تعادلی در عرضههای سازمان خصوصی سازی و تقاضای موجود در بورس وجود ندارد، گفت: با ایجاد بازار رقابتی در این زمینه و انگیزه در تقاضا میتوان به رونق در واگذاریها افزود و بعضاً شاهد عدم وجود خریدار در بورس نبود. وی در برابر این سؤال که با توجه به نرخ تورم و صرف ریسک در بازار، چه شرکتها و صنایعی از این منظر متضرر یا منتفع میشوند؟ گفت: با توجه به محاسبه صرف ریسک ( بازده مازاد ) معاملات، اثرات متفاوتی در شرکتهای مختلف پدید میآید، به طوری که اگر شرکتی با افزایش تورم سود کند، صرف ریسک کمتری به دست خواهد آورد. به طور مثال محصولات مصرفی و صنایع غذایی به لحاظ افزایش نرخ تورم، با افزایش درآمد روبهرو هستند، اما در مقابل شرکتهای دارویی یا سیمانی به لحاظ کنترل قیمتها از سوی دولت، با کاهش درآمد مواجه میشوند به عبارتی شرکتهایی که به لحاظ افزایش نرخ تورم تحت تأثیر مثبت قرار میگیرند قیمتشان نیز افزایش مییابد. وی درباره هدفمند کردن یارانهها افزود: چنانچه مدیریت صحیحی در این زمینه وجود نداشته باشد با فشار تورمی سهمگینی مواجه خواهیم بود، اما آنچه مسلم است سود مورد انتظار سرمایهگذاران حرفهای در بورس به لحاظ اجرای این طرح افزایش خواهد یافت زیرا این افراد با در نظر گرفتن فاکتورهایی همچون تحریمها، تغییر احتمالی نرخ ارز، ممنوع شدن واردات برخی از کالاها توسط دولت و هدفمندی یارانهها سهامهایی را انتخاب میکنند که نه تنها آسیبی از تعدیل موارد ذکر شده نبینند بلکه فرصت جدیدی برای کسب سود بیشتر خلق میکنند. باید گفت: شرکتهایی که هزینه انرژی آنها به لحاظ آزاد سازی قیمت حاملهای انرژی بالا میرود، اگر بتوانند این افزایش را به مشتریان خود منتقل کنند، با چالش جدی در زمینه سود شرکت مواجه نخواهند بود. ولی اگر این هزینه به شرکتها تحمیل شود و نتوانند شانه از زیر این بار گران خالی کنند باید بگویم که به حتم حاشیه سود آنها کاهش پیدا خواهد کرد. وی درباره رشد ادامه دار شاخصهای بورس ابراز نگرانی کرد و گفت: به لحاظ ساختار اقتصادی در کشور اتفاقی نیفتاده که بورس اینچنین رشد کند بنابراین باید با چشمی باز به حقایق بازار نگاه کرد و از بروز هیجانات کاذب کاست. وی افزود رشد شاخص ملاک مناسبی برای ارزیابی و شناسایی سودآوری در بازار نیست و تصیمگیری بر اساس تغییرات شاخص کار سرمایهگذاران حرفه ای است چه بسا که در دورههای معروف به رکود بازار سهام دارانی بودند که سودهای سرشاری را متوجه جیب مبارک میکردند، بنابراین به سهام داران غیر حرفهای که قدرت تحلیل و تشخیص بالایی ندارند توصیه میکنم که اقدام به خرید سهام صندوقهای سرمایهگذاری که معتبر هستند کنند. وی تحریمهای سازمان ملل و یکجانبه برخی کشورها، هدفمند کردن یارانهها و آزادسازی نرخ حاملهای انرژی، سیاست تغییر نرخ ارز، سیاستهای کاهش واردات، وقایع جهانی مؤثر بر بازارهای کالا و سرمایه و تأثیر تجمعی این عوامل را از جمله مواردی دانست که بورس اوراق بهادار در شرایط کنونی باید با آنها دست و پنجه نرم کند. شایان آرانی در پایان تنها راه نجات بورس از فیلتر تحریمها و قانون هدفمندی را در ابتدا افزایش شفافیت در بازار از لحاظ اطلاعرسانی صحیح و به هنگام به سهام داران و در مرحله بعد بازگشایی درهای این بازاربورس به روی سرمایهگذاران داخلی و خارجی دانست و تأکید کرد: فضای چرخش در بورس اوراق بهادار با حضور سرمایهگذار خارجی و اصلاح قوانین و مقررات جدید باید به وجود آید.
