نگاهی دوباره به اجلاس ناشران جهان اسلام

کمی اغراق برای یک اجلاس

سید احمد ثابتنخستین اجلاس بین‌المللی ناشران جهان اسلام که در روزهای پایانی خرداد ماه امسال به میزبانی ایران برگزار شد را باید از جهات بسیاری یک اتفاق برجسته در حوزه نشر دانست. حضور بیش از 62 ناشر که وجه مشترک همگی آنها مسلمان بودن و علاقه‌مند بودن به ترویج اندیشه اسلامی در آثاری است که به انتشار‌ می‌‌رسانند و حضور و آشنایی آنها با یکدیگر در قالب یک اجلاس بین‌المللی ایجاد کردن امکان تعامل این ناشران با یکدیگر در کنار ایجاد دبیرخانه‌ای دائمی به منظور ایجاد یک اتحادیه با عنوان ناشران جهان اسلام، همگی و همگی ‌ می‌‌تواند در یک نگاه کلی به عنوان یک نقطه قوت و ایجاد یک ظرفیت استثنایی مورد توجه قرار بگیرد.نخستین اجلاس ناشران جهان اسلام بر اعلام برگزار کنندگان آن در طی دو روز برگزاری خود توانست به دستاوردهایی دست پیدا کند که از جمله مهم‌ترین آنها‌ می‌‌توان به موضوعاتی مانند ایجاد پل‌های فرهنگی و تقویت روحیه تعاملی، زمینه نقد و تقویت مشرب اعتدالی با کمک گرفتن از عنصر کتاب و کتابخوانی دست پیدا کند و در پایان نیز با توافق حاضران شرکت کننده در این اجلاس به سمت عملیاتی کردن دستوراتی حرکت کند که مهم‌ترین آنها عبارت بودند از تولید نقشه راه ناشران مسلمان که در تعامل با شبکه‌ای «بین‌ ملتی» از ناشرین مسلمان و طی اجلاس‌های آتی حاصل می‌شود. این نقشه که مورد توجه برگزار کنندگان و حاضران در این اجلاس قرار گرفته است با تبادل نظر دقیق، امید دارد نهادهای اجرایی و پارلمان‌های کشورهای مسلمان را در مسیر تدوین قوانین و ضوابط لازم و سرمایه‌گذاری در امور نشر سوق دهد. از سوی دیگر ناشرین مسلمان شرکت کننده در این اجلاس تصمیم گرفتند با ایجاد شبکه‌ای منسجم و مستقل در قالب فعالیت نشر در میان خود، ضمن تقویت حوزه عمومی نشر، فعالیت‌های فرهنگی خود را در احقاق حقوق مسلمانان بویژه اقلیت مسلمان در کشورهای غیر اسلامی به کار ببندند و ضمن رایزنی‌ در این رابطه به مسائل روز جهان اسلام از جمله رواج تفکر اسلام‌هراسی، وهن نمادهای اسلامی و مسائلی از قبیل فلسطین تلاش بیشتری را از خود نشان دهند به عمل آورند.نخستین اجلاس ناشران جهان اسلام اما در گام پایانی به تصویب چند موضوع نیز انجامید که مهم‌ترین آنها را باید توافق در ایجاد اتحادیه‌ای بین‌المللی برای ناشران جهان اسلام دانست که‌ می‌‌تواند در آینده نزدیک در قالب یک نهاد متمرکز فرهنگی پویا ، فرهنگ و اندیشه اسلامی را مطابق با حقیقت جهان اسلام و جامعه مسلمان به مخاطبان کتاب در سراسر دنیا منتشر کند. ایجاد دبیرخانه دائمی این نهاد تازه پا در ایران و مسئولیت یافتن ایران برای ریاست و سامان‌دهی این نهاد را نیز باید فرصتی دانست که هم اکنون در اختیار کشورمان قرار گرفته است تا از قبل آن بتواند در یک جریان فرهنگی و اندیشه ساز در سطح بین‌المللی سرمایه‌گذاری به عمل آورد.با این وجود برگزاری این اجلاس دو روزه در کشورمان در کنار تمامی فرصت‌ها و امکانات موجود در آن دارای نقاط ابهام برانگیزی نیز بود که رفع آنها در برگزاری دومین اجلاس ضروری‌ می‌‌نماید.در حالی که از سوی برگزار کنندگان این جلاس مهم‌ترین هدف از برگزاری آن آشنایی و ایجاد تعامل میان ناشران مسلمان نام برده شده است، کمترین امکانی برای ایجاد این مهم از سوی برگزار کنندگان اجلاس در این خصوص تدارک دیده شده بود. بسیاری از ناشران شرکت کننده ایرانی و غیر ایرانی از حضور ناشران دیگر و نیز نحوه آشنایی و ایجاد ارتباط متقابل ناتوان بوده و در تمام دو روز برگزاری اجلاس نسبت به این موضوع در شکوه و شکایت بودند. از سوی دیگر برگزاری همزمان پنج نشست تخصصی در حوزه نشر در روز نخست اجلاس در شرایطی که بسیاری از ناشران تمایل به حضور در بیش از یکی از این نشست‌ها را داشتند نیز از جمله موضوعاتی بود که ضعف برگزاری این اجلاس را در گام اول گمانه زنی‌ می‌‌کرد و این احساس زمانی به خود شکل و ساختاری قوی‌تر می‌یافت که مشاهده‌ می‌‌شد هیچ یک از خلاصه نظرات ایراد شده در این پنچ نشست تخصصی در بیانیه پایانی اجلاس منعکس نشده است.زمان بندی نامناسب و عدم رعایت عنصر زمان برای برگزاری یک اجلاس دو روزه فرهنگی با حضور عالی رتبه‌ترین مسئولان فرهنگی کشور و عدم استفاده از ظرفیت حضور ناشران جهان اسلام در کشور به منظور آشنا کردن این ناشران با شبکه‌های اطلاع رسانی و خبری داخلی و ایجاد زمینه تعامل برای جریان سازی خبری میان این افراد و تحولات روز نشر در جهان نیز از جمله دیگر نقاط ضعف برگزاری این اجلاس بود که به نظر‌ می‌‌رسد‌ می‌‌توانست با حذف برنامه‌هایی تشریفاتی همانند بازدید از مرکز اسناد و کتابخانه ملی ایران که رفته رفته در حال تبدیل به یک ریتم در مناسبات فرهنگی غیر داخلی کشور است، مورد توجه بیشتری قرار بگیرد.با این وجود‌ می‌‌توان امیدوار بود که ظرفیت ایجاد شده در کشور در قالب ایجاد دبیرخانه دائمی اتحادیه ناشران جهان اسلام که در گام نخست با مدیریت ایران در حال شکل گیری است، زمینه‌ای را ایجاد کند که در آینده نزدیک شاهد تحقق یکی از دور و دراز‌ترین آرزوهای جریان فرهنگی کشورمان که صدور ادبیات انقلاب اسلامی است، باشیم.