احمد پرهیزی - سومین موزه پربازدید ترکیه در حال بازسازی است؛ این بنای مشهور جایی نیست جز مقبره مولانا جلالالدین بلخی که در شهر یک و نیم میلیون نفری قونیه واقع شده است. موزه مولانا بارها بازسازی شده است اما طرح اخیر در نوع خود گستردهترین است و دو سال به طول خواهد انجامید.
مهمانی ایرانی
از زمانی که آرامگاه مولانا جلالالدین در سال 1927 گشایش یافته تا به امروز نزدیک به پنجاه میلیون نفر از آن بازدید کردهاند. در همان سال اول گشایش شمار بازدیدکنندگان تنها به 25 هزار نفر میرسید، اما با تمهیداتی که مسؤولان گردشگری کشور همسایه اندیشیدهاند این تعداد همواره رو به فزونی داشته است، البته به غیر از سالهایی که به دلایل سیاسی ترکیه دستخوش بحران بوده است مثل دوران جنگ دوم جهانی. تنها در سال 2006 بیش از یک میلیون و 280 هزار نفر به دیدن شاعر بزرگ ایرانی آمدند و در سال 2008 رکوردی به جا مانده که هنوز پابرجاست؛ بیش از دو میلیون نفر.
در حقیقت طی سالهای اخیر میزان بازدیدکنندگان همواره فراتر از یک میلیون بوده است. کمترین بازدیدکنندگان در ماههای ژانویه و فوریه (دو ماه اول میلادی برابر با دیماه و بهمنماه) و بیشترین بازدیدکنندگان در ژوئیه و اوت (تیر و مرداد) بوده است. علاقهمندان غیر ترک مولانا بیشتر از کشورهای انگلستان، فرانسه و آلمان راهی ترکیه میشوند و در سالهای اخیر ایتالیاییها، آمریکاییها، ژاپنیها، کرهایها، ایرانیها، اهالی چک، یونانیها و روسها نیز دیدار از مقبره مولانا را آغاز کردهاند. با چنین میزان بازدیدکننده جای شگفتی نیست که مسؤولان گردشگری ترکیه به فکر تعمیر و بازسازی اساسی آرامگاه مولانا افتاده باشند.
منارهها و کاشیها
سه ماه پیش بود که کار بازسازی منارهها به پایان رسید و اکنون کارگران سخت کار میکنند تا حجرههای درویشان را از نو بسازند، قرار است این بخش از بنای مجلل آرامگاه به همان صورتی درآید که در سده شانزدهم میلادی ساخته شده بود. در سوی دیگر متخصصان، موزاییکهای نو را جایگزین قسمتهای فرسوده و کهنه میکنند. قبهًْالخضرا یا گنبد سبز هم که نماد تاریخی عمارت است نیاز به تعمیر داشت، بنابراین قرار است کاشیهای قسمت درونی گنبد را بازسازی کنند. مسؤولان موزه میگویند که تجهیزات نور و حیاط بنا نیز باید نو شود.
یوسف بنلی مدیر موزه برآورد کرده است که کار تعمیر و نوسازی آرامگاه مولانا جلالالدین به این زودیها تمام نمیشود. او میگوید احتمالاً دو سال زمان لازم است تا طرح تکمیل شود. اما در این مدت تکلیف مشتاقان شاعر و صوفی بزرگ چیست؟
اغلب موزهها زمانی که قرار است تعمیر شوند درهای خود را به روی بازدیدکنندگان میبندند، اما در موزه مولانا داستان جور دیگری است. دوستداران مولانا میتوانند در هر ساعتی که بخواهند وارد آرامگاه شوند. اگر به گفتههای مدیر موزه نیز توجه کنیم مشخص میشود که کار تعمیر هیچ تأثیری بر شمار بازدیدکنندگان نداشته است:«اگر شمار بازدیدکنندگان خارجی در ماه اکتبر 2008 و اکتبر 2009 را مقایسه کنیم درمییابیم که میزان آن دو برابر شده است. ما آماده استقبال از مردمیم حتی زمانی که کارگران سخت مشغول تعمیر ساختمان هستند.»
درگاه مولانا
بیش از هشتصد سال قبل علاءالدین کیقباد سلطان سلجوقی مولانا را به قونیه دعوت کرد و وقتی بهاءالدین ولد پدر شاعر درگذشت «گلستان کاخ سلجوقی» به مولانا هدیه شد تا پدرش را همانجا به خاک بسپارد. 17 دسامبر 1273 مولانا جلالالدین نیز درگذشت و پیکر او را کنار پدر دفن کردند.
قبهًْالخضرا یا گنبد سبز پس از مرگ مولانا با رضایت فرزندش سلطان ولد بر قبر مولانا بنا شد. ساخت و ساز در آرامگاه مولانا طی قرنها ادامه یافت و صدها سال بعد حجرههای درویشان برای اقامت اهل تصوف ساخته شد. آنها که هر سال به زیارت مولانا میآمدند آرامگاه او را «درگاه» مینامیدند. درگاه در سال 1926 میلادی تغییر کاربری داد و به موزه تبدیل شد اما نام آن همچنان پابرجا بود. سال 1954 به طور رسمی عمارت آرامگاه به «موزه مولانا» تغییر نام داد. بیشتر آثار اصلی مولانا جلالالدین در این موزه نگهداری میشود. تنها صوفیان و درویشان علاقهمند مولانا نیستند. دیدار از موزه فرصتی است برای آشنایی با جهان شعری مولانا و زندگی او و نیز آگاهی از شور و حال صوفیانه. در تالاری که قدمت آن به قرن شانزدهم میلادی برمیگردد میتوان مجموعه سازهایی نظیر کمانچه و رباب را دید، نی مشهور مولانا نیز آنجاست؛ سازی که شاعر مینواخت. قالیهای خوشنقش و نگار متعلق به قرون قدیم نیز در و دیوار تالارها را زیباتر کردهاند. آشپزخانه موزه (مطبخ) نیز جای پختن غذا نیست بلکه در آنجا شاهد سماع گروه درویشان میتوان بود.
منبع: روزنامه زمان ترکیه و سایت موزه مولانا
