جوان آنلاین: برای خانوادهای که فرزندش راهی خدمت سربازی شده است، کیفیت این دوره فقط به مدت حضور در یگان یا محل استقرار او خلاصه نمیشود و بخش مهمی از دغدغه خانواده به این موضوع برمیگردد که جوان در این مدت چه تجربهای به دست میآورد و با چه مهارت و آمادگیای به زندگی شخصی و حرفهای خود بازمیگردد. جوانی که پیش از اعزام در دانشگاه، محیط کار یا مسیر مهارتی خود قرار داشته، طبیعی است که بخواهد بداند این دوره چگونه با آینده او ارتباط پیدا میکند و آیا میتوان از این مدت برای یادگیری، کسب تجربه و تقویت تواناییهایی استفاده کرد که پس از پایان خدمت نیز برای او کاربرد داشته باشد. در چنین نگاهی، انضباط نظامی و آموزشهای مرتبط با خدمت میتوانند در کنار مهارتهای عمومی و تخصصی قرار بگیرند و مجموعهای از تجربههای کاربردی را برای جوان ایجاد کنند. رعایت نظم، مسئولیتپذیری، کار گروهی، مدیریت زمان و انجام وظایف در یک ساختار مشخص، مهارتهایی هستند که در بسیاری از محیطهای کاری نیز مورد نیاز قرار میگیرند و اگر آموزشهای تخصصی و حرفهای نیز به این مجموعه اضافه شود، دوره خدمت از یک فاصله زمانی میان تحصیل و اشتغال به فرصتی برای تقویت تواناییهای فردی و حرفهای تبدیل خواهد شد.
سیاست مهارتآموزی سربازان نیز با همین هدف توسعه پیدا کرده است و تا دی ۱۴۰۴ حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار سرباز مهارتهای عمومی و یک مهارت تخصصی را فرا گرفته بودند و بیش از هزار و ۵۰۷ مجتمع آموزشی با کارگاههای تخصصی در این حوزه فعالیت داشتهاند. همچنین حدود ۴۰ هزار سرباز ماهر پس از پایان خدمت از تسهیلات مربوط به اشتغال استفاده کردهاند.
این ارقام ظرفیت گستردهای را برای تبدیل دوران خدمت به یک دوره مهارتآموزی ایجاد کرده است و ادامه این مسیر بیش از هر چیز به کیفیت آموزشها و ارتباط آنها با نیاز واقعی جوانان و بازار کار وابسته است. مهارتآموزی وقتی برای سرباز ارزش بیشتری پیدا میکند که انتخاب رشته آموزشی با تحصیلات، استعداد، علاقه و برنامه آینده او هماهنگ باشد. جوانی که در رشته برق تحصیل کرده است، احتمالاً از آموزشهای مرتبط با صنعت، تعمیرات یا فناوری بهره بیشتری میبرد و فردی که به حوزههای دیجیتال علاقه دارد، با آموزشهای مرتبط با فناوری اطلاعات، طراحی، تولید محتوا یا مهارتهای دیجیتال ارتباط بیشتری برقرار میکند. بنابراین هرچه امکان انتخاب و هدایت هوشمندانهتر رشتههای مهارتی افزایش پیدا کند، احتمال استفاده واقعی از این آموزشها پس از پایان خدمت نیز بیشتر خواهد شد.
آموزشهای دوران خدمت نیز بهتر است فقط به مهارتهای فنی محدود نماند و مجموعهای از مهارتهای کاربردی برای ورود به زندگی حرفهای را دربر بگیرد. مدیریت مالی شخصی، تنظیم رزومه، آشنایی با فرآیند استخدام، مهارت مصاحبه شغلی، ارتباط حرفهای، کار تیمی، حل مسئله، سواد دیجیتال، آشنایی با حقوق و مسئولیتهای شغلی و اصول راهاندازی کسبوکار، بخشی از آموزشهایی هستند که در مدت نسبتاً کوتاه نیز قابلیت ارائه دارند و میتوانند آمادگی جوان را برای مرحله پس از خدمت افزایش دهند. صدور گواهینامه معتبر نیز زمانی ارزش بیشتری پیدا میکند که مهارتی واقعی پشت آن قرار داشته باشد و کارفرما بتواند توانایی دارنده گواهینامه را ارزیابی کند.
برای ارتقای این الگو، بهتر است موفقیت برنامههای مهارتآموزی فقط با تعداد دورهها یا تعداد گواهینامههای صادرشده سنجیده نشود و شاخصهایی مانند میزان اشتغال سربازان پس از پایان خدمت، ادامه فعالیت آنها در حوزه مهارتآموختهشده و میزان استفاده از تسهیلات اشتغال نیز مورد توجه قرار گیرد. چنین ارزیابیای به مسئولان کمک میکند رشتههایی را که تقاضای بیشتری در بازار کار دارند توسعه دهند و دورههایی را که کاربرد کمتری دارند اصلاح کنند. در نتیجه ارتباط میان سربازی و بازار کار از یک شعار کلی به یک فرایند قابل اندازهگیری تبدیل خواهد شد.
نقش خانواده نیز در این دوره مهم است و حمایت مؤثر الزاماً به معنای دخالت مستقیم در امور روزمره سرباز نیست. خانواده میتواند با حفظ ارتباط منظم، توجه به وضعیت فرزند، تشویق او به استفاده از فرصتهای آموزشی و حمایت از تصمیمهای مستقل، فضای مناسبی برای گذراندن خدمت فراهم کند. جوان نیز در این مدت فرصت پیدا میکند بخشی از مسئولیتهای شخصی خود را بر عهده بگیرد و تجربه تصمیمگیری در محیطی متفاوت را به دست آورد. همین ترکیب حمایت و استقلال به خانواده اجازه میدهد در کنار فرزند خود باشد، بدون آنکه مسئولیتهای او را بر عهده بگیرد.
دوری محل خدمت نیز یکی از عواملی است که بر زندگی سرباز و خانواده اثر میگذارد و توجه به آن میتواند رفتوآمد و هزینههای خانوار را مدیریت کند. فاصله زیاد میان محل زندگی و یگان، زمان و هزینه بیشتری برای رفتوآمد ایجاد میکند و برای سربازان متأهل، نزدیکی بیشتر به محل سکونت همسر و فرزند اهمیت مضاعفی پیدا میکند. مقررات موجود نیز برای برخی گروهها از جمله کارکنان وظیفه متأهل، امکان بهکارگیری در شهر محل سکونت خود یا همسر را پیشبینی کرده است و توسعه چنین سیاستهایی با معیارهای روشن میتواند به مدیریت بهتر شرایط خانوادگی کمک کند.
سیاست خانوادهمحور زمانی کارآمدتر خواهد بود که ضوابط آن شفاف باشد و معیارهایی مانند تأهل، داشتن فرزند، سرپرستی والدین، وضعیت خاص اعضای خانواده، فاصله جغرافیایی و شرایط اقتصادی در تصمیمگیریها مورد توجه قرار گیرد. چنین رویکردی باعث میشود تخصیص محل خدمت بر پایه معیارهای مشخص انجام شود و خانوادهها نیز شناخت دقیقتری از فرایند تصمیمگیری داشته باشند. برای سربازان مجرد نیز مدیریت مناسب مرخصی، مسیر رفتوآمد و امکان حفظ ارتباط با خانواده میتواند شرایط استفاده بهتر از دوره خدمت را فراهم کند.
از طرف دیگر، فرماندهان و کادر یگان نقش مهمی در تبدیل خدمت به یک دوره آموزشی و سازنده دارند. فرماندهی حرفهای فقط به تقسیم وظایف و نظارت بر اجرای مقررات محدود نمیشود و هدایت سرباز به سمت استفاده درست از فرصتهای آموزشی، شناسایی استعدادها، ایجاد فضای مناسب برای یادگیری و تشویق به مسئولیتپذیری نیز بخشی از مدیریت نیروی انسانی است. سربازی که در طول خدمت فرصت پیدا میکند تواناییهای خود را بشناسد و مهارتی کاربردی یاد بگیرد، پس از پایان دوره با تجربه بیشتری وارد مرحله بعدی زندگی خواهد شد. حتی آموزشهای روزمره داخل یگان نیز میتوانند با همین نگاه طراحی شوند. کار گروهی، مدیریت زمان، نگهداری تجهیزات، رعایت اصول ایمنی، ارتباط مؤثر با همکاران و مسئولیتپذیری در انجام مأموریت، تجربههایی هستند که در محیطهای کاری مختلف کاربرد دارند. اگر این تجربهها با آموزش تخصصی و گواهینامه معتبر همراه شوند، سرباز در پایان خدمت مجموعهای از مهارتهای عملی و عمومی را در اختیار خواهد داشت که میتواند در مسیر تحصیل، اشتغال یا راهاندازی کسبوکار از آنها استفاده کند.
خدمت سربازی برای بسیاری از جوانان یک دوره محدود و مشخص از زندگی است و همین مدت محدود میتواند با برنامهریزی درست، دستاوردهای ماندگاری ایجاد کند. اگر سرباز بداند در کنار انجام وظایف روزانه چه مهارتی یاد میگیرد، چه گواهینامهای دریافت میکند و این مهارت چگونه به آینده شغلی او ارتباط پیدا میکند، انگیزه بیشتری برای استفاده از فرصتهای آموزشی خواهد داشت. خانواده نیز با تشویق فرزند به یادگیری و حفظ ارتباط مناسب میتواند این مسیر را همراهی کند.
