جوان انلاین: دیروز خبری به نقل از رویترز مدعی شد یک مقام ایرانی گفته است «ایران میتواند ظرف هفت روز تنگههرمز را بازگشایی کند، مشروط بر اینکه امریکا فشار نظامی خود را کاهش دهد و محاصره بنادر ایران را لغو کند». این خبر با این ادعا تکمیل شد که «امریکا باید اعلام کند خواهان حل مسئله از طریق دیپلماسی است، این موضوع را رسماً اعلام کند و سپس درباره جدول زمانی پیشبرد روند توافق شود». در داخل ایران ولی برخی منابع آگاه به «جوان» گفتند: ممکن است ایران «طرح» تازهای را بپذیرد ولی «شروط» ایران لایتغیر و ثابت است و همچنان امریکا باید شروط قبلی ایران را بپذیرد و در اجرای تعهدات و آزادسازی داراییهای ایران و رفع محاصره و فشار نظامی پیشقدم شود تا بتوان بعد از آن از مذاکره سخن گفت. این منبع تأکید کرد «قطعاً در حالحاضر چیزی به نام مذاکرات هستهای نخواهیم داشت». برخی دیپلماتهای ایرانی دیروز در نیویورک بودند و چهبسا «مقام ارشد ایرانی» مورد ادعای رویترز همانجا باشد! رئیسجمهور نیز دیروز پس از توقفی در الجزایر به نیویورک رفت ولی خبرهایی که گفته میشود «تیم ایرانی اختیار کامل دیپلماسی مذاکراتی دارد» در داخل مورد تأیید قرار نگرفتعراقچی به نیویورک رفت و در پس او، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور نیز برای شرکت در هشتادویکمین نشست مجمع عمومی، راهی امریکا شد. همزمان با نشست مجمع عمومی، یکبار دیگر بحثها درباره برگشتن امریکا به تفاهم اسلامآباد بالا گرفته و میان هقهق دیپلماسی متحدین عرب امریکا و سیگنال مذاکراتی وزیر خارجه تندرویی مثل مارکو روبیو، تلاش برای احیای دیپلماسی با ایران بیش از هر موقع دیگری در هفتههای اخیر شنیده میشود. حتی ترامپ هم با شروع شمارش معکوس انتخابات نوامبر و «قحطی گزینههای در دسترس»، آنطور که سیانان فاش کرده، به مشاورانش گفته که میخواهد با مقامات ایرانی در نیویورک دیدار کند. اینکه اعطای مهلت دیپلماسی به ترامپ در منگنه درست است یا نه، به یک طرف، اما حالا دیگر هیچکس منکر این نیست که التماس برای احیای دیپلماسی در نیویورک، به یمن هفت ماه قدرتافکنی ایران در تنگه هرمز به دست آمده است. اینکه سیانان بهتازگی از قول مدیران کسبوکار امریکایی نوشته که بحران هرمز «حتی دشوارتر از دوران پاندمی کووید» است، گواه شرایطی است که به دستوپازدن امریکا و متحدینش برای احیای دیپلماسی با ایران منجر شده است.
نیویورک در حالی به محل رفتوآمد هیئتهای دیپلماتیک تبدیل شده که ایران نیز پیام خود را با اعزام عباس عراقچی و سپس مسعود پزشکیان به این شهر منتقل کرده است. عراقچی در بدو ورود گفت که هدف اصلی سفرش دفاع از حقوق و منافع مردم ایران در سازمان ملل است و ادامه داد که این سفر در شرایطی انجام میشود که وضعیت ناشی از جنگ همچنان ادامه دارد. عراقچی همزمان، دیدارهای دوجانبه با وزیران خارجه کشورهای مختلف را فرصتی برای مرور روابط و بیان مواضع ایران دانسته است.
در کنار تریبون سازمان ملل که به گفته عراقچی «بزرگترین تریبون بینالمللی است»، چیزی که فضای نیویورک را تغییر داده، داغ شدن بحثها درباره گشایش مسیر دیپلماسی است، راهی که همزمان با قدرتافکنی ایران در تنگه هرمز، میتواند زمینه بازگشت امریکا به تفاهم اسلامآباد باشد.
یک مقام ارشد ایرانی روز سه شنبه به رویترز گفته هیئت اعزامی تهران اختیار کامل برای احیای مسیر دیپلماسی دارد و اگر امریکا گامهای ملموسی بردارد، ایران از ازسرگیری مذاکرات استقبال میکند. به گفته همین مقام، پیشنهاد تهران در ۱۶ سپتامبر از طریق میانجیها به واشینگتن ارائه شده و جزئیات توافق برای پایان خصومتها میتواند در نیویورک بررسی شود. همین مقام ایرانی گفته که «ایران میتواند ظرف هفت روز تنگه هرمز را بازگشایی کند». این پیام البته با یک شرط روشن همراه است: «امریکا باید کاهش فشار نظامی و رفع محاصره بنادر ایران را در دستور کار قرار دهد». مقام ایرانی این را هم روشن کرده که البته پزشکیان قرار نیست در نیویورک دیداری با ترامپ داشته باشد و گفتوگوها میتواند از مسیر میانجیها دنبال شود.
حتی روبیو
در حالی که به گفته باراک راوید، خبرنگار آکسیوس، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، صبح سه شنبه در نیویورک با نخستوزیر قطر دیدار کرد که بهعنوان میانجی اصلی میان ایران و امریکا عمل میکند، در طرف امریکایی هم لحنها، دستکم در ظاهر، از رد کامل مذاکره فاصله گرفتهاند. مارکو روبیو، وزیر خارجه تندرو دولت ترامپ که اغلب در مقابل ونس تعریف میشود، گفته هیچ دیداری با مقامهای ایرانی در حال حاضر برنامهریزی نشده، اما واشینگتن برای چنین دیداری آماده است. روبیو البته میگوید که این دیپلماسی به شرطی فعال خواهد شد که چشمانداز آن به نتیجهای مثبت یعنی تحقق هدف اصلی امریکا درباره اینکه ایران هرگز به سلاح هستهای دست پیدا نکند، منجر شود. ترامپ، دو روز پیش در گفتوگو با فاکسنیوز از آمادگی خود برای دیدار با پزشکیان سخن گفته بود و حالا سیانان یک گام جلوتر، از قول یک مقام امریکایی گزارش کرده که ترامپ به مشاورانش گفته اگر «شرایط مناسب باشد» مایل است با مقامهای ایرانی حاضر در مجمع عمومی دیدار کند. با این حال، هیچ جلسهای هنوز برنامهریزی نشده است. رئیسجمهور امریکا در سخنرانی غروب دیروز در نیویورک، برای چند دهمین بار، لفاظیهایش را علیه ایران تکرار کرد. او گفت، ایرانیها قلدر خاورمیانه بودند، اما دیگر قلدر نیستند و مجدداً تکرار کرد که ایران ۷۲هزار شهروند معترض بیگناه خود را به قتل رسانده است. او گفت که «آنها موشکی ساخته بودند که قادر بود اروپا را هدف قرار دهد و به آن بسیار افتخار میکردند» و گفته که از تمام کشورهای جهان میخواهد «به جنگ اقتصادی تمامعیار امریکا علیه ایران بپیوندند تا زمانی که ایران برنامه هستهای خود و حمایت از شبهنظامیان را کنار بگذارد.» او در عین حال، این را هم گفت که «امریکا و ایران قطعاً این مسئله را حل خواهند کرد؛ به هر طریقی که باشد، این کار انجام خواهد شد.» و تأکید کرد که «این اتفاق سریع رخ خواهد داد.»
۶ کشور عربی خواهان توافق
چیزی که به بحثها درباره احیای دیپلماسی در نیویورک دامن زده، فضای حاکم همسایگان عرب ایران است که همزمان با امریکا متحدند. بلومبرگ میگوید که کشورهای خلیج فارس در یک جلسه مشترک، از ترامپ خواهند خواست که از هرگونه تشدید تنش بیشتر با ایران خودداری کند و مشتاق پایان دادن به درگیریای هستند که تجارت را مختل کرده و به اقتصاد آنها آسیب رسانده است. سیانان نیز گزارش داده که کشورهای خلیج فارس از کشیده شدن خود به جنگ و کاهش حمایت امنیتی امریکا نگرانند و بیشتر آنها ثبات را به دور تازهای از جنگ ترجیح میدهند. چیزی که شش دولت عرب همسایه ایران را به سمت احیای فضای دیپلماسی سوق داده، شرایط حاکم بر هرمز است. سیانان میگوید که اختلال تجارت ناشی از بسته شدن تنگه هرمز، قطر، بحرین و کویت را با چالش روبهرو کرده و عربستان نیز با تهدیدهای امنیتی مواجه شده است. همزمان امارات سطح تعامل خود با تهران را افزایش داده و انور قرقاش از توافق دوطرف بر سر ضرورت آغاز فصلی تازه در روابط سخن گفته است. یک استاد دانشگاه کویت نیز پیشنهاد کرده کشورهای خلیج فارس بر آزادی کشتیرانی در هرمز در برابر کاهش محدودیتهای فروش نفت ایران و دسترسی این کشور به کالاها تمرکز کنند. تحت چنین شرایطی، توصیه عربهای خلیج فارس به ترامپ بیش از یک پیام سیاسی، به خاطر آسیبهایی است که اقتصاد و امنیت انرژی به آنها وارد کرده است.
همزمان با تلاشهای دیپلماتیک در نیویورک، رایزنیهای حاشیه مجمع عمومی هم ادامه دارد. عراقچی با وزیر خارجه ایتالیا دیدار کرده و همزمان قرار است پزشکیان در نشست مجمع عمومی و مجموعهای از دیدارهای دوجانبه حاضر شود. وزرای خارجه عربستان، پاکستان، مصر و ترکیه نیز در نیویورک درباره تحولات منطقه و راههای کاهش تنش گفتوگو کرده و در نشستی بر تداوم تلاشهای دیپلماتیک برای مهار پیامدهای بحران تأکید کرده است.
حاشیه سفر نتانیاهو به نیویورک
سفر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی به نیویورک نیز به یکی از حاشیههای پررنگ مجمع عمومی تبدیل شده است. زهران ممدانی، شهردار نیویورک، در گفتوگو با سیانان بار دیگر از حکم بازداشت دیوان کیفری بینالمللی درباره نتانیاهو سخن گفته و تأکید کرده شهرداری اختیار مستقلی برای اجرای آن ندارد. نتانیاهو نیز در واکنش، ممدانی را به حمایت از حماس متهم کرده است. رسانههای اسرائیلی از کوتاه شدن سفر نتانیاهو و احتمال فرود هواپیمای او در نیوجرسی به جای فرودگاه جان اف. کندی خبر دادهاند. بر اساس همین گزارشها، اعتراضات ضداسرائیلی و نگرانیهای امنیتی از عوامل این تغییر عنوان شده و قرار است نتانیاهو پنج شنبه در مجمع عمومی سخنرانی کند؛ سخنرانیای که بنا بر گزارش یدیعوت آحارونوت، محور اصلی آن تهدیدهای مرتبط با ایران خواهد بود.
