جوان آنلاین: افزایش مصرف برق در روزهای گرم تابستان و فشار وارد شده بر شبکه انرژی، بار دیگر ضرورت اصلاح الگوی مصرف و حرکت به سمت مدیریت هوشمند را پررنگ کرده است. در همین مسیر، سامانه ملی پایش، ارزیابی و بهبود عملکرد دستگاههای اجرایی در مدیریت مصرف انرژی پس از ۱۶سال تأخیر در آستانه رونمایی قرار گرفته و قرار است وضعیت مصرف ساختمانها و مجموعههای دولتی را با استفاده از دادههای دقیق بررسی و زمینه تصمیمگیری برای کاهش مصرف را فراهم کند.
ایده ایجاد سامانه پایش مصرف انرژی به الزامات قانونی حوزه مدیریت انرژی بازمیگردد که بر اساس آن، دستگاههای اجرایی باید میزان مصرف خود را کنترل و برای کاهش هدررفت انرژی برنامهریزی کنند. با وجود گذشت ۱۶سال از تصویب این چارچوب، نبود زیرساختهای فنی و اطلاعاتی لازم، اجرای کامل آن را به تأخیر انداخت. اکنون با توسعه فناوریهای ارتباطی و فراهم شدن امکان جمعآوری دادههای مصرف، اجرای این طرح وارد مرحله عملیاتی شده است.
این سامانه قرار است مصرف انرژی دستگاهها را با ۹۰۰شاخص مختلف بررسی کند. نوع ساختمان، تجهیزات مورد استفاده، میزان مصرف برق، الگوی استفاده از سامانههای سرمایشی و گرمایشی و شاخصهای مرتبط با بهرهوری از جمله اطلاعاتی است که در فرایند ارزیابی مورد توجه قرار میگیرد. هدف اصلی، شناسایی نقاط پرمصرف و ارائه راهکار برای اصلاح عملکرد مجموعههایی است که فاصله بیشتری با الگوی مطلوب مصرف دارند.
مدیریت مصرف انرژی تاکنون بیشتر در زمان افزایش فشار بر شبکه برق و هنگام رسیدن مصرف به مرزهای بالا مورد توجه قرار میگرفت، اما اکنون سیاستگذاری در این حوزه به سمت پایش مستمر و تصمیمگیری مبتنی بر اطلاعات حرکت کرده است. براساس این مدل، پیش از آنکه محدودیتهای مصرف اعمال شود، میزان استفاده از انرژی در بخشهای مختلف بررسی و امکان اصلاح رفتار مصرفی فراهم میشود.
دولت از ساختمانهای خود آغاز میکند
اجرای آزمایشی سامانه در ۱۱ساختمان دستگاههای اجرایی آغاز خواهد شد. انتخاب بخش دولتی برای شروع این طرح با هدف اصلاح الگوی مصرف در مجموعههایی انجام میشود که مدیریت مستقیم آنها در اختیار دولت قرار دارد. ساختمانهای اداری به دلیل ساعات فعالیت طولانی، استفاده گسترده از تجهیزات سرمایشی و گرمایشی و حجم بالای مصرف، ظرفیت مناسبی برای اجرای برنامههای بهینهسازی دارند. کاهش مصرف در ساختمانهای دولتی علاوه بر کاهش هزینههای عمومی، میتواند الگویی برای سایر بخشها ایجاد کند. بسیاری از ساختمانهای کشور با تجهیزات قدیمی و سامانههای کمبازده فعالیت میکنند و بخش قابل توجهی از انرژی مصرفی آنها به دلیل نبود مدیریت مناسب یا فرسودگی تجهیزات هدر میرود. اصلاح تنظیمات سیستمهای سرمایشی، استفاده صحیح از تجهیزات، کنترل روشنایی و بهبود عایقبندی ساختمانها از جمله اقدامهایی است که بدون نیاز به سرمایهگذاری سنگین، امکان کاهش مصرف را فراهم میکند. مدیریت انرژی، البته فقط به میزان تولید برق وابسته نیست و نحوه مصرف نیز نقش تعیینکنندهای در تعادل شبکه دارد. افزایش دمای هوا در روزهای اخیر، رشد استفاده از وسایل سرمایشی را به دنبال داشته و مصرف برق در ساعات اوج به سطح بالایی رسیده است. ادامه این روند، فشار بیشتری بر بخش تولید و توزیع وارد میکند و ضرورت کنترل مصرف در همه بخشها، از دستگاههای اجرایی تا مشترکان خانگی و صنعتی را افزایش میدهد. مسئولان صنعت برق اعلام کردهاند در هفتههای پیش رو احتمال اعمال محدودیتهای مقطعی در تأمین برق وجود دارد. این محدودیتها بیشتر به دلیل فاصله میان میزان تولید و رشد مصرف در ساعات اوج مطرح شده است. در کنار توسعه ظرفیت تولید، مدیریت مصرف به عنوان راهکاری سریعتر و کمهزینهتر برای کاهش فشار بر شبکه مورد توجه قرار گرفته است. سامانه پایش مصرف انرژی قرار است اطلاعات لازم برای اجرای همین سیاست را فراهم کند. وقتی میزان مصرف هر دستگاه به صورت دقیق مشخص باشد، امکان برنامهریزی برای اصلاح الگو، تعیین اولویتها و ارزیابی عملکرد فراهم خواهد شد. بدون دادههای دقیق، تصمیمگیری در حوزه انرژی با خطا همراه میشود و اقدامات اصلاحی اثربخشی لازم را نخواهد داشت.
از کنترل مصرف تا تغییر الگوی انرژی
یکی از چالشهای اصلی در حوزه انرژی، فاصله میان شناخت مسئله و اجرای راهکار است. سالها درباره ضرورت کاهش مصرف و افزایش بهرهوری سخن گفته شده، اما نبود نظام جامع پایش باعث شده بسیاری از برنامهها با اطلاعات محدود اجرا شوند. سامانه جدید قرار است این فاصله را کاهش دهد و امکان مشاهده دقیق وضعیت مصرف را در اختیار مدیران قرار دهد. البته راهاندازی سامانه به تنهایی پایان مسیر نیست و اثرگذاری آن به میزان استفاده از اطلاعات ثبتشده، همکاری دستگاهها و اجرای تصمیمهای اصلاحی وابسته است. اگر دادههای جمعآوریشده فقط در سطح گزارش باقی بماند، تغییر محسوسی در الگوی مصرف ایجاد نخواهد شد. استفاده مدیریتی از این اطلاعات و الزام دستگاهها به اصلاح عملکرد، بخش اصلی موفقیت این طرح خواهد بود. موضوع دیگری که در مدیریت انرژی اهمیت دارد، تأمین منابع مالی برای اصلاح زیرساختهاست. چراکه بسیاری از راهکارهای کاهش مصرف نیازمند نوسازی تجهیزات، بهبود سیستمهای کنترلی و ارتقای بهرهوری ساختمانها هستند. این اقدامات هزینه اولیه دارند، اما کاهش مصرف انرژی در بلندمدت، هزینههای جاری را کاهش میدهد و فشار بر شبکه را کمتر میکند. بخش خصوصی نیز در این حوزه ظرفیت گستردهای دارد. شرکتهای فعال در زمینه تجهیزات هوشمند، بهینهسازی ساختمان و خدمات انرژی میتوانند در اجرای برنامههای کاهش مصرف نقش داشته باشند. توسعه همکاری میان دولت و فعالان این بخش، مسیر استفاده از فناوریهای جدید را هموارتر خواهد کرد. مدیریت مصرف انرژی اکنون به یکی از مسائل مهم دولت تبدیل شده است. افزایش تقاضا، محدودیت منابع و هزینه بالای توسعه زیرساختهای جدید، ضرورت استفاده بهینه از انرژی موجود را افزایش داده است. لکن سامانه ملی پایش مصرف انرژی در صورت اجرای دقیق، نخستین گام برای عبور از مدیریت سنتی و حرکت به سمت تصمیمگیری مبتنی بر داده خواهد بود. تأمین برق پایدار فقط با افزایش ظرفیت تولید دنبال نمیشود و کاهش هدررفت، اصلاح رفتار مصرفی و افزایش بهرهوری نیز بخش مهمی از این مسیر است. روشن شدن چراغ سامانه هوشمند زمانی ارزش واقعی خود را نشان خواهد داد که اطلاعات آن به تصمیمهای عملی تبدیل شود و مدیریت انرژی از مرحله توصیه به مرحله اجرا برسد.
