جوان آنلاین: هر چند این روزها آلودگی هوای تهران در حد قابل قبولی قرار دارد، اما معضل آلودگی هوا سالهاست گریبانگیر پایتختنشینان و سایر ساکنان کلانشهرهای کشور شدهاست. آن هم در شرایطی که سالهای سال است برای پاک شدن هوا قانون و سندی بالادستی داریم، اما این قانون هم مانند بسیاری از قوانین دیگر در حصارهای کاغذی باقی مانده و اجرایی نشدهاست! به گونهای که رئیس سازمان حفاظت محیطزیست هم به عنوان مجری وناظر اصلی قانون هوای پاک با انتقاد از تمرکز بر راهکارهای کوتاهمدت برای مدیریت آلودگی هوا گفت: «قانون هوای پاک یک سند بالادستی است، اما با انبوهی از ترک فعلها مواجه هستیم.»
قانون هوای پاک بیتردید یکی از بر زمین ماندهترین قوانینی است که طی یکی دو دهه اخیر تصویب شده، اما اجرایی نه! گواه این مدعا هم وضعیت هوای کشور و خصوص کلانشهرهاست که سال به سال اوضاع بدتری پیدا میکند و از تعداد روزهای پاک کاسته میشود. از ابتدای سال جاری تاکنون، ۱۵۷ روز در وضعیت قابلقبول، ۱۳۷ روز در وضعیت ناسالم برای گروههای حساس، ۲۷ روز در وضعیت ناسالم برای همه، شش روز در وضعیت پاک، دو روز در وضعیت خطرناک و دو روز در وضعیت بسیار ناسالم قرار داشتهاست که تعداد روزهای قابلقبول نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۳۵ روز کاهش داشتهاست. کاهش ۳۵ روزه هوای قابلقبول، پیامدهای جدی برای سلامت شهروندان و محیطزیست به دنبال دارد و ضرورت اتخاذ راهکارهای مؤثر و فوری از سوی نهادهای مسئول را دوچندان میکند.
چالشی جدی و چندین ساله
شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیطزیست در کنفرانس بینالمللی مدیریت آلودگی هوا که روز گذشته در سازمان هواشناسی برگزار شد، گفت: «امروز آلودگی هوا به عنوان یکی از مهمترین چالشهای محیطزیستی در کشور به ویژه در شهرهای بزرگ کشور به خصوص پایتخت است. با وجود همه کارهایی انجام شده در ادوار گذشته، این مشکل همچنان وجود دارد.»
طبق تأکید وی بر اساس نظرسنجیهای انجام شده در شهرهای بزرگ کشور بهخصوص در تهران، موضوع کاهش آلودگی هوا به عنوان یکی از مهمترین مطالبات مردم مطرح است. از سوی دیگر موضوع تغییرات اقلیمی هم در سالهای تشدید و همین امر موجب شدهاست که بهخصوص در فصول سرد سال آلودگی هوا بیشتر شود و غلظت ذرات معلق افزایش پیدا کند.
یک قانون و انبوه ترکفعلها
بالغ بر شش دهه است که موضوع آلودگی هوا در کلانشهری مثل تهران سابقه دارد، بنابراین کاهش آلودگی هوا قطعاً نیازمند اجرای مداوم اقدامات و برنامههای ملی است. در حال حاضر مهمترین برنامه در این حوزه قانون هوای پاک است که سال ۱۳۹۶ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و بر اساس ماده۲ آن سازمان حفاظت محیطزیست ناظر بر اجرای قانون است. ۲۰ دستگاه اجرایی بر اساس این قانون تکالیفی دارند.
رئیس سازمان حفاظت محیطزیست با اشاره به قانون هوای افزود: «این قانون پاک بالغ بر ۱۴ آییننامه اجرایی دارد و به عنوان مهمترین سند بالادستی در زمینه اقدامات مربوط به هوا محسوب میشود ولی متأسفانه حداقل در این هفت، هشت سالی که از تصویب قانون هوای پاک سپری شده با انبوهی از ترکفعلها و عدم اجرای قوانین در زمینههای مختلف از جمله موضوع اسقاط ناوگان خودروهای فرسوده، معاینه فنی خودروها و گسترش حمل و نقل عمومی مواجه بودهایم.»
انصاری تأکید کرد: «در کشورهای دیگر دیدهایم که میتوان آلودگی هوا را مدیریت و کنترل کرد مشکل کنونی گریز از واقعیات موجود در تدوین برنامهها و تقلیلگرایی مسئله است که موجبشده طی چند دهه به جای حل مسئله آلودگی هوا با روند فراینده بارگذاریهای جمعیت، صنعت و خودرو در شهرهای بزرگ و عدم اقدام جدی در خصوص اجرای محورهای قانون هوای پاک مواجه باشیم. در حال حاضر با انبوهی از برنامههایی که به نوعی ابتر مانده و اجرا نشدهاند، مواجه هستیم.»
به گفته وی صورت مسئله آلودگی هوا راهکارهای معین دارد، ولی نیازمند آن است که در زمان منطقی و معقول اجرا شود، اما معمولاً در فصول سرد سال که با پدیده وارونگی دما و تشدید آلودگی هوا مواجه میشویم صرفاً بسنده میکنیم به اتخاذ برخی راهکارهای تسکینی که صرفاً در آن شرایط کاربرد دارد، این در حالی است که در طول سال باید بر اساس قانون هوای پاک عمل کنیم و توجهات موقت و مقطعی صرفاً در شرایط هشدار و اضطرار با اجرای راهکارهای ضربتی اثرگذار برای مدیریت آلودگی هوا نیست.
چالش بارگذاری بیش از حد جمعیت، صنعت و خودرو
تمرکز جمعیت و صنعت در کلانشهرها یکی از مهمترین دلایل آلودگی هوای آنهاست. به طور نمونه تهران از نظر جمعیت بیستوپنجمین شهر جهان است، اما از نظر مساحت در رتبه ۱۲۰ جهانی قرار دارد. این موضوع نشاندهنده عدم توازن میان جمعیت و مساحت کلانشهر است و ضرورت برنامهریزی دقیق برای کاهش بارگذاریها را افزایش میدهد.
انصاری هم با اشاره به موضوع تمرکززدایی از کلانشهرها تأکید کرد: «با بارگذاری بیش از حد جمعیت، صنعت و خودرو در شهرهایی مانند تهران، اصفهان، تبریز و مشهد، ظرفیت اکولوژیک این شهرها دچار فشار شده است. در دولت چهاردهم، با تأکید آقای دکتر پزشکیان، سیاستهای تمرکززدایی از تهران و سایر کلانشهرها در دستور کار قرار گرفتهاست.»
به گفته وی استقرار صنایع در شعاع ۱۲۰ کیلومتری تهران از بیش از پنج دهه پیش مصوب شده، اما با وجود این مصوبه، طی سالهای گذشته صنایع زیادی با توجیهات مختلف در تهران و اطراف آن مستقر شدهاند. از ۴۶ منطقه صنعتی کشور، بسیاری به صورت غیرمجاز یا خودرو در شعاع کمتر از ۶۰ کیلومتر تهران طی چهار دهه گذشته فعال شدهاند.
انصاری ادامه داد: «جهتگیریهای اقتضایی در ساخت و سازهای مسکونی و بارگذاریهای فزاینده موجب شده است که تهران و دیگر کلانشهرهای کشور ظرفیت تنفس نداشته باشند و آلودگی هوا، محدودیت منابع آب و فرونشست زمین تنها بخشی از پیامدهای محیطزیستی این بارگذاریها هستند.»
چالش مازوتسوزی ناگزیر!
رئیس سازمان حفاظت محیطزیست با اشاره به محدودیتهای سوخت در کشور و ناگزیر بودن استفاده از مازوت گفت: «پیگیری جدی سازمان محیطزیست شامل استفاده از سیستمهای فیلتراسیون در نیروگاههای کشور است.»
انصاری همچنین توسعه انرژیهای تجدیدپذیر را از دیگر اولویتها برشمرد و افزود: «در ابتدای سال ۱۴۰۳ سهم انرژیهای تجدیدپذیر کشور حدود هزارو۲۰۰ مگاوات بود که اکنون این میزان به بیش از ۴ هزار مگاوات افزایش یافته و سهم انرژی خورشیدی بهطور قابلتوجهی رشد کردهاست.»
وی تأکید کرد که با توجه به ظرفیت تابش خورشید در کشور، این روند باید با سرعت بیشتری ادامه یابد.
معاون رئیسجمهور به مدیریت و کاهش فلرسوزیها نیز اشاره کرد و گفت: «برنامه وزارت نفت در این زمینه موجب کاهش بیش از ۱۰ میلیون مترمکعب فلرسوزی شده و سازمان محیطزیست با همکاری وزارت نفت پیگیر کاهش این میزان در استانهای نفتخیز مانند خوزستان و بوشهر است.»
آلودگی هوا راهحل دارد اما...
آلودگی هوا به عنوان یک موضوع شاخص محیطزیستی موضوعی غامض و پیچیدهاست، اما موضوع غیرقابل حل نیست. در حقیقت صورت مسئله آلودگی هوا راهکارهای معین دارد. انصاری هم با تأکید بر اهمیت همکاری بینبخشی در حل مسئله آلودگی هوا گفت: مسئله آلودگی هوا یک چالش مزمن و پیچیده است، اما قابلحل است، مشروط بر اینکه همه متخصصان، اساتید و کنشگران حوزه محیط زیست با عزم جدی وارد عمل شوند و دولت و حاکمیت نیز آن را در اولویت قرار دهند.
