جوان آنلاین: رئیسجمهور امریکا در تازهترین موضعگیری خود، باز هم برای دستیابی به یک توافق با ایران اعلام آمادگی کرد ولی همزمان گفت که یک مهلت نهایی برای ایران تعیین کرده است، مهلتی که به گفته او، فقط مقامهای ایرانی از آن خبر دارند. دونالد ترامپ، آنگونه که مقامهای امریکایی میگویند ظاهراً به دنبال ضربهای «تمیز، سریع و کمهزینه» به ایران است، اما تنگنای گزینهها و ریسکهای غیرقابل کنترل او بیش از پیش در حال نمایان شدن است.
به گزارش «جوان»، ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن همچنان در دریای عرب، در نزدیکی ورودی دریای عمان مستقر است و پنتاگون از «تقویت دفاع هوایی در پایگاههای منطقهای» خبر میدهد. همزمان، مقامهای نظامی امریکایی به شبکههای خبری گفتهاند که طرحهای عملیاتی امریکا برای اقدام نظامی درباره ایران «بهروز» شده و سناریوهای مختلف روی میز است؛ سناریوهایی که از حملات نقطهای به زیرساختهای نظامی تا عملیات سایبری و دریایی محدود، متغیر است. این نمایش همزمان با لحن دوگانه ترامپ پیش میرود که هر روز هم تکرار میشود. او جمعه شب گفت: «ما اکنون در واقع تعداد بیشتری از کشتیها را به سمت ایران اعزام میکنیم. امیدواریم بتوانیم به یک توافق برسیم. اگر به توافق برسیم، خوب است.» او گفت ما با هدف دستیابی به یک توافق، تعداد بیشتری از کشتیها را بهسوی ایران اعزام میکنیم، با این حال، او بلافاصله هشدار داد «اگر هم به توافق نرسیم، خواهیم دید چه اتفاقی میافتد.» ترامپ از وجود یک مهلت نهایی به ایران صحبت کرده و البته این را هم گفته که «ایران تنها طرفی است که از مهلت نهاییای که برای رسیدن به توافق تعیین کردهام، اطلاع دارد.» یک مقام آگاه در واشینگتن به سیانان گفته است که تیم امنیت ملی ترامپ دو مسیر موازی را پیش میبرد: مسیر نظامی برای فشار حداکثری و مسیر دیپلماتیک برای ایجاد شکاف در جبهه تهران. بهنوشته «والاستریتژورنال» به نقل از مقامات امریکایی، دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا از دستیارانش گزینههای حمله سریع و قاطع خواسته است که خطر کشیده شدن به جنگ بلندمدت در خاورمیانه را نداشته باشد. به گفته آنها، گزینه ایدهآل، گزینهای است که چنان ضربه سختی به تعبیر آنها به رژیم ایران وارد کند که چارهای جز تن دادن به مطالبات امریکا نداشته باشد و همچنین از برخورد با مخالفان و دگراندیشان دست بردارد. مقامات امریکایی به والاستریتژورنال گفتهاند که کاخ سفید و پنتاگون به صورت مشترک گزینههایی را برای حمله به ایران طراحی و به ترامپ ارائه کردهاند. یکی از این گزینهها «طرح بزرگ» نام دارد. بر اساس این طرح، ارتش ایالات متحده در یک کارزار بمباران گسترده تأسیسات جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران را هدف قرار میدهد. گزینههای محدودتر شامل حمله به اهداف نمادین است.
سریع، ارزان و قاطع؟!
اینکه آیا مشاوران پنتاگون قادر به ارائه گزینههای بهاصطلاح تمیز و زیبا به ترامپ هستند یا نه، تردید وجود دارد. جاستین لوگان، مدیر مطالعات دفاعی و سیاست خارجی در مؤسسه کاتو در واشینگتن، میگوید: «او (ترامپ) استفاده از خشونت نظامی را وقتی دوست دارد که سریع، ارزان و قاطع باشد. مشکل این است که نمیتوانید کارها را هم سریع و هم ارزان انجام بدهید و در عین حال نتیجه قاطع هم بگیرید.» نیک پاتون والش هم دیروز در سیانان نوشت: «حتی در صورت فرض شرایط دشوار برای تهران، تصمیمگیری برای امریکا و بهویژه رئیسجمهور ترامپ ساده نیست. گزینههای پیش روی او کوتاهمدت و نمایشی هستند و هرکدام پیامدها و محدودیتهای خاص خود را دارند.» به نوشته سیانان، سیاست خارجی دولت دونالد ترامپ مانند لذت جویدن آدامس است: «در این سیاست، هدف لذت بردن از طعم اولیه آدامس است و نه مشغول کردن خود با جویدن یک توده چسبناک برای مدت طولانی.» این در واقع همان چیزی است که بسیاری، روی آن، نام عملیات جراحی میگذارند. کاخ سفید به دنبال «عملیاتی جراحی» علیه ایران است؛ عملیاتی که «بازدارنده باشد، اما جنگ تمامعیار را شعلهور نکند». یک ناظر در تهران میگوید: «ترامپ نمیخواهد باتلاق دیگری مثل عراق بسازد، اما میخواهد نشان دهد هزینه رفتار ایران بالاست.» همین باعث شده که طی هفتههای اخیر، ترامپ با هشدارهای پیاپی در برخورد با ایران روبهرو شود، هشدارهایی که هم درباره اقدامات نظامی است که ایران میتواند انجام دهد و هم درباره تبعات اقدامات امریکا. به عنوان نمونه، کارشناسان همچنان درباره توان ناگروه آبراهام لینکلن برای مقابله با حجم بالای پهپادهای ایرانی نامطمئن هستند. کامرون شیل، رئیس و بنیانگذار شرکت Draganfly، با اشاره به افزایش استفاده ایران از پهپادهای کمهزینه و پرتیراژ، در گفتوگو با فاکسنیوز میگوید که تجهیزات ایران میتوانند برای ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن و سایر شناورهای نظامی امریکا خطرناک باشند: «ترکیب پهپادهای ارزان با سر کلاهک جنگی کوچک، تهدیدی غیرمتقارن علیه تجهیزات پیشرفته نظامی ایجاد کرده است.» شیل توضیح داده که ایران میتواند صدها پهپاد ساده را همزمان به سوی شناورهای امریکایی روانه کند. به گفته او، چنین حملهای میتواند سیستمهای دفاعی معمولی را گیج کند و بخشی از پهپادها حتماً به اهداف برخورد خواهند کرد. شیل تأکید کرد که شناورهای امریکایی در این شرایط، هدفهایی آشکار و آسیبپذیر محسوب میشوند.
لبه پرتگاه نتیجه عکس میدهد
کم نیستند کسانی که معتقدند ترامپ در برخورد با ایران بازی لبه پرتگاه (Brinkmanship) را دنبال میکند. او روز جمعه گفت که ما با هدف دستیابی به یک توافق، تعداد بیشتری از کشتیها را بهسوی ایران اعزام میکنیم. با این حال، همینها هشدار میدهند که این بازی میتواند نتایجی معکوس به بار بیاورد. ابوبکر الشماحی در الجزیره نوشته که ترامپ به طور فعال تصویری را پرورش میدهد که میتوان آن را - به شیوهای تحقیرآمیزتر - «نظریه مرد دیوانه» در سیاست خارجی نامید. گفته میشود که این ایده را در ابتدا ریچارد نیکسون، رئیسجمهور سابق امریکا، در اواخر دهه ۱۹۶۰ ابداع کرده است. این ایده برای دشمن این سؤال را مطرح میکند که شما تا چه حد حاضرید پیش بروید، حتی اگر غیرمنطقی به نظر برسد. او میگوید که ترامپ میخواهد از تهدید به زور - و حمله گاه به گاه - برای کسب «پیروزیهای» کوتاهمدت استفاده کند که دشمنان ایالات متحده را ضعیفتر میکند، در حالی که از هرگونه درگیری طولانیمدت دوری میکند. الشماحی معتقد است که وقتی امتیازات محدود هم برای ایالات متحده و هم برای دشمن قابلقبول باشد، تهدیدات ترامپ میتواند به طور بالقوه منجر به نتایجی به نفع او شود، ولی او هشدار میدهد که در مورد ایران، «تجربه گذشته ایران با ترامپ و درک تهدید وجودی خود ممکن است محدودیتهای رویکرد ترامپ به سیاست خارجی را تست کند.» در حالی که ترامپ اصرار دارد که خواهان توافق است، اما به گفته الشماحی، دولت ایران بر اساس آنچه که حملات دوگانه قبلی او در طول مذاکرات و تمایل او به ربودن رهبران خارجی به عنوان وسیلهای برای نمایش قدرت ایالات متحده میداند، نشان میدهد که به سادگی او را باور ندارد. او میگوید: «به نظر میرسد ایرانیها مسیرهای خروج کمی را میبینند و بر اساس تجربه خود در سال گذشته، اکنون امتیازات را صرفاً دعوت به فشار بیشتر میدانند. بنابراین اکنون، برای ایالات متحده و ترامپ، این طرف مقابل است که ممکن است چیزی برای از دست دادن نداشته باشد. در این شرایط، آیا رویکرد سیاست خارجی «دیوانه» میتواند مؤثر باشد؟»
عقبنشینی دیده نمیشود
ظاهراً به همین دلیل است که در تهران، واکنشها در مقایسه با قبل صریحتر شده است. عباس عراقچی، وزیر خارجه روز جمعه در سفر به آنکارا، به سیانان ترک گفت که ایران «آماده مذاکره و توافقی عادلانه» با امریکاست، اما همزمان اعلام کرد که رهبران ایالات متحده «باید تضمین بدهند که نه تنها حملهای جدید انجام نخواهد شد، بلکه حتی تهدیدی هم وجود نخواهد داشت.» تهران طی روزهای اخیر پیاپی شاهد رد و بدل شدن پیامها بوده و در تازهترین مورد، دیشب گفته شد که وزیر خارجه قطر به تهران آمده است. با وجود همه این پیغاموپسغامها، هیچ نشانهای از عقبنشینی واقعی در مواضع اصلی دیده نمیشود. در واشینگتن، ترامپ هنوز بر روایت خود پافشاری میکند: «من توافق میخواهم، نه جنگ.»، اما در تهران، واقعیت میدانی نشان میدهد که او در حال آمادهسازی ابزارهای جنگ است. ایران نیز پیام روشنی فرستاده است: هر اقدام نظامی با پاسخ متقابل روبهرو خواهد شد؛ پاسخی که لزوماً محدود به خاک ایران نخواهد بود.
