مولدسازی داراییها و اموال دولتی در ادبیات اقتصادی به عنوان انجمادزدایی از اموال غیرمنقول مورد توجه ویژه کارشناسان در دهههای اخیر قرار گرفته است و بخشی از مفهوم ایجاد فرصتهای برابر تولید ثروت محسوب میشود که به دنبال حداکثرسازی ارزش داراییها و کسب بیشترین بازده از محل مدیریت آنهاست.
در اغلب کشورها داراییهای دولت به نسبت اندازه اقتصاد ارقام قابلتوجهی هستند و افزایش هرچند اندک در بازده داراییهای دولتی میتواند درآمد چشمگیری را خلق کند، بنابراین در سالهای اخیر افزایش بازدهی داراییها به عنوان یکی از مسیرهای تحریک رشد اقتصادی تأمین درآمد پایدار و پوشش کسری بودجه مورد توجه دولتها قرار گرفته است.
تخمین زده میشود ارزش داراییهای شمارششده غیرمالی دولت ایران و شرکتهای زیرمجموعه آن بیش از تولید ناخالص داخلی ۸هزارهمت و ارزش کل داراییهای فهرست نشده هم تا سه برابر کل تولید ناخالص داخلی است که بخش قابلتوجهی از آن را املاک و مستغلات تشکیل میدهد.
مصوبه اخیر شورای هماهنگی سران قوا در خصوص مولدسازی داراییهای «دولت» چندمین برنامهریزی سیاستگذار برای فروش املاک و داراییهای مازاد دستگاهها طی ۱۴سال اخیر محسوب میشود.
در کنار تجربه جاهای مختلف دنیا مانند هنگکنگ، انگلیس، ایرلند، نروژ و سنگاپور در اجرای سیاست مولدسازی داراییهای دولت و ایجاد یک جریان دائم نقدینگی برای دولتهای محلی و مرکزی، تجربه کشورهای شرق اروپا در سالهای ابتدایی فروپاشی شوروی هم وجود دارد که تحت فشار بانک جهانی و فساد ساختاری بوروکراسی اداری این کشور، سیاست خصوصیسازی داراییهای دولت (شرکتها، املاک و مستغلات) به محلی برای تولید طبقه الیگارشی فاسد، خروج سرمایه از کشور، تسلط شرکتهای چندملیتی بر داراییهای عمومی، افزایش ضریب جینی و کاهش تولید و اشتغال منجر شد که آثار آن در اقتصاد سیاسی این کشورها تاکنون باقی مانده است.
صندوق ثروت سنگاپور (Temasek)
صندوق ثروت سنگاپور (Temasek) وظیفه مدیریت داراییهای عملیاتی و برخی املاک و مستغلات را از طریق متمرکز کردن مالکیت داراییها، عملیاتی و پنهان و تهیه کسبوکار یکپارچه بر عهده دارد که منجر به افزایش بازدهی شده است.
این صندوق سرمایهگذار و سهامدار اصلی بنگاههای تجاری و املاک و مستغلات است و به دولت در زمینه بیشینهسازی ارزش بلندمدت سهامداران کمک میکند و شرکتهای زیرمجموعه آن از بنگاههای پیشرو اقتصادی در جهان محسوب میشوند. بخشی از عملکرد موفق سنگاپور در تأمین مسکن مناسب مربوط به سیاستهای این صندوق و مدیریت بهینه زمینهای دولتی است.
شرکت MRT هنگکنگ
این شرکت مالک زیرساختهای حمل نقل املاک و مستغلات دولتی است و بخش اصلی هزینههای سرمایهگذاری در زیرساخت این منطقه را از طریق مولدسازی داراییهای دولتی تأمین میکند.
صندوق لندن
مسئول مولدسازی داراییهای شهرداری لندن است و با سرمایهگذاری تأمین منابع مالی و توسعه این مستغلات به نفع اقتصاد و جامعه عمل میکند.
تخمین زده میشود که ارزش داراییهای شمارششده غیرمالی دولت ایران و شرکتهای زیرمجموعه آن بیش از تولید ناخالص داخلی (۸هزار همت) و ارزش کل داراییهای فهرستنشده هم تا سه برابر کل تولید ناخالص داخلی است که بخش قابلتوجهی از آن را املاک و مستغلات تشکیل میدهد.
با توجه به رویکرد سیاستهای کلان اقتصادی ایران برای کاهش تصدیگری دولت و واگذاری داراییها به بخش خصوصی، تشکیل یک نهاد تخصصی برای مدیریت واحد داراییهای عمومی و اجرای سیاست مولدسازی داراییها میتواند به پیشبرد بهینه این سیاست کمک کند.
با توجه به عملکرد صندوقهای ثروت عمومی در کشورهای دیگر و صندوق توسعه ملی در ایران، این نهاد میتواند ذیل یک صندوق ریالی در کنار صندوق ارزی ایجاد شود و سیاستگذاری این صندوق به صورت مشترک میان سه قوه صورت بگیرد.
