ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه روز چهارشنبه، ۱۳ مهر قانون پیوستن چهار استان جدید را به خاک کشورش امضا کرد که شامل نزدیک ۱۸درصد از خاک اوکراین و معادل مساحت پرتغال میشود که بزرگترین انضمام در اروپا از جنگ دوم جهانی تاکنون به شمار میرود. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین با اشاره به این استانها گفت: آنها برای همیشه متعلق به روسیه خواهد بود و بخشهای دوباره تصرفشده توسط اوکراین در روزهای اخیر نیز به دامان روسیه بازخواهند گشت. پوتین نیز گفت، روسیه وضع این چهار استان را تثبیت خواهد کرد.
قبل از آن ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه روز جمعه، هشتم مهر در مراسمی با حضور رؤسای چهار منطقه اوکراین، سند الحاق این مناطق به قلمرو روسیه را امضا کرد. پوتین در این مراسم ضمن اشاره به اینکه مردم در مناطق دونتسک، لوهانسک، خرسون و زاپروژیا یک انتخاب روشن انجام دادند تأکید کرد که کییف باید به انتخاب مردم این مناطق احترام بگذارد. وی تأکید کرد: «فقط از این راه میتوان به صلح رسید.» رئیسجمهور روسیه تصریح کرد: «ما از رژیم کییف میخواهیم فوراً جنگ را متوقف کند و به میز مذاکره بازگردد. روسیه برای مذاکره با اوکراین آماده است.» در مقابل ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین در واکنش به ضمیمه شدن چهار منطقه به خاک روسیه گفت: «کییف تا زمانی که ولادیمیر پوتین رئیسجمهور روسیه باشد با این کشور مذاکره نخواهد کرد.»
نقطه عطف
الحاق رسمی مناطق چهارگانه اوکراین به روسیه نقطه عطف مهمی در روند جنگ اوکراین که اکنون وارد هشتمین ماه خود شده است، محسوب میشود. هر چند روسیه در اواخر فوریه ۲۰۲۲ در قالب عملیات ویژه نظامی برای حمایت از جمهوریهای خودخوانده دونتسک و لوهانسک که استقلال آنها را به رسمیت شناخته بود وارد خاک اوکراین شد، اما مسیر جنگ و اهداف مسکو با تداوم آن و تغییر اوضاع و شرایط به تدریج تغییر کرد. روسها عملیات خود را در جنوب شرقی، شرق و شمال اوکراین آغاز کردند، اما پس از ناکامی در جبهه شمالی، تمرکز عملیات خود را در دو جبهه شرقی و جنوب شرقی نهاده و با اشغال بخش زیادی از چهار استان اوکراین، همین اواخر مسئله برگزاری همهپرسی به منظور الحاق این مناطق به روسیه را مطرح کردند، البته پوتین با امضای فرمانی استقلال خرسون و زاپروژیا به عنوان دو کشور مستقل را به رسمیت شناخت تا به این ترتیب اشکالی قانونی برای الحاق این مناطق پس از همهپرسی وجود نداشته باشد. نکته مهمی که باید به آن اشاره کرد ناکامی بزرگ غرب به سرکردگی امریکا برای ممانعت از رسیدن روسیه به اهداف خود در اوکراین است. غربیها تاکنون بیش از ۲۵ میلیارد دلار انواع تسلیحات زمینی، هوایی، موشکی، توپخانهای، زرهی، پهپادی و اقلام مختلف لجستیکی را در اختیار دولت ارتش اوکراین قرار دادهاند. امید امریکا و ناتو این بوده که اوکراینیها به مدد این کمکهای تسلیحاتی خواهند توانست روند جنگ را تغییر دهند و مسکو را وادار به عقبنشینی از متصرفات خود در اوکراین کنند. با این حال روسیه با تمرکز بر تکمیل مناطق تحت تصرف خود در این مناطق چهارگانه، هدفی را که ظاهراً از مدتها قبل در نظر داشت، بدون اینکه اعلام کند در عمل تحقق بخشید، بدون اینکه امریکا و ناتو بتوانند اقدامی برای جلوگیری از این مسئله انجام دهند. واکنش غربیها به این امر نیز قابل تأمل است. ینس استولتنبرگ، دبیرکل ناتو ضمن تأکید بر اینکه ناتو الحاق مناطق چهارگانه اوکراین به روسیه را به رسمیت نمیشناسد، مدعی شد این مسئله، تصمیم ناتو برای حمایت از اوکراین را تغییر نخواهد داد. با این حال دبیر کل ناتو که تا قبل از این مدام به تهدید روسیه میپرداخت، اعلام کرده است بر سر اوکراین با روسیه وارد جنگ نخواهد شد. استولتنبرگ گفت: این ائتلاف نظامی هرگز وارد درگیری مستقیم با روسیه نخواهد شد. به این ترتیب دولت غربگرای کییف که مدام خواهان پیوستن هر چه زودتر به ناتو است، عملاً کمکی اساسی برای تغییر روند جنگ یعنی مداخله نظامی ناتو در مقابل روسیه را دریافت نخواهد کرد. از سوی دیگر مقامات امریکایی ضمن مخالفت با الحاق چهار منطقه اوکراین به روسیه بر تداوم حمایت تسلیحاتی از اوکراین تأکید کردهاند. با این حال این کمکها همان گونه که تاکنون نیز مشخص شده است، موجب تحولی سرنوشتساز به نفع کییف در جنگ یا ممانعت از الحاق مناطق چهارگانه این کشور به روسیه نشده است. اکنون دولت کییف با وضعیت بغرنجی مواجه شده است. از یک سو تداوم جنگ در مناطق ملحق شده به روسیه موجب واکنش شدید مسکو خواهد شد، از سوی دیگر توقف عملیات نظامی نیز به دلیل فشارهای غرب به ویژه امریکا برای ادامه جنگ با روسیه امکانپذیر نخواهد بود. به این ترتیب بازنده اصلی بحران کنونی، اوکراین است که به میدانی برای کارزار ضدروسی واشنگتن و شرکایش و نیز محلی برای آزمایش تسلیحات غربی تبدیل شده و هیچ چشمانداز امیدبخشی نیز فراروی خود نمیبیند. در واقع امید بستن به غرب برای اوکراینیها بسیار گران تمام شده است.
آتشافروزی واشنگتن
«لورا کوپر» دستیار معاون وزیر دفاع امریکا روز سهشنبه، ۱۲ مهر در نشست خبری در واشنگتن گفت: کمکهای نظامی فوری از جمله سامانههای راکتی هیمارس به ارزش کلی ۶۲۵ میلیون دلار را در اختیار اوکراین قرار خواهیم داد. وی مدعی شده است سامانههای هیمارس توان دفاعی اوکراین را تقویت کرده و به آن برتری راهبردی بخشیده است. کوپر تأکید کرد: اوکراینیها حق دارند از تسلیحات ما در شبهجزیره کریمه استفاده کنند چراکه این منطقه متعلق به اوکراین است و آنها حق دارند آن را پس بگیرند. اوکراین میتواند با سلاحهایی که امریکا تاکنون در اختیار این کشور قرار داده است، از جمله سامانههای پرتاب موشک چندگانه
(GMLRS) و سامانههای موشکی توپخانهای با قابلیت تحرک بالا (HIMARS) این حمله را انجام دهد. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین در واکنش به موضع جدید پنتاگون گفت: اظهارات اخیر مقام پنتاگون (وزارت دفاع امریکا) درباره حمله احتمالی با پرتاب سامانههای موشکی به کریمه دخالت امریکا را در درگیری میان روسیه و اوکراین تأیید میکند. چنین اظهاراتی به طور مستقیم و غیرمستقیم دخالت مستقیم ایالاتمتحده در این درگیری را تأیید میکند که وضعیت بسیار خطرناکی را ایجاد میکند.
تلاش برای گسترش جنگ
به نظر میرسد امریکا به عنوان تأمینکننده اصلی تسلیحات برای اوکراین اکنون پس از الحاق رسمی چهار منطقه اوکراین به روسیه قصد گسترش دامنه جنگ به دیگر نقاط از جمله شبهجزیره کریمه را دارد که در سال ۲۰۱۴ به روسیه منضم شد. امریکا اخیراً بسته جدید کمکهای تسلیحاتی خود را برای اوکراین که شامل چهار سامانه موشکی هیمارس و مهمات مربوط، مین و خودروهای مقاوم در برابر مین در قالب بسته کمکی ۶۲۵ میلیون دلاری به اوکراین ارسال کرد، اعلام کرد. این اولین بسته کمکی تسلیحاتی امریکا از زمان اعلام روسیه مبنی بر الحاق بخشهایی از قلمرو اوکراین است و دومین بسته کمک تسلیحاتی از اوایل سپتامبر محسوب میشود. امریکا از ابتدای بحران اوکراین، حمایت مالی، تسلیحاتی و دیپلماتیک از کییف را سرلوحه اقدامات خود قرار داده و دولت بایدن از زمان آغاز جنگ اوکراین تاکنون ۵/۱۷ میلیارد دلار انواع تسلیحات و کمکهای نظامی را در اختیار اوکراین قرار داده است. کنگره امریکا نیز ارائه کمک امنیتی، اقتصادی و بشردوستانه ۴۰ میلیارد دلاری را به اوکراین تصویب کرده است که البته به صورت بخشبخش و تدریجی در اختیار دولت کییف قرار میگیرد که آخرین آن تصویب کمک ۱۲ میلیارد دلاری به اوکراین بود. هدف کلان امریکا مشغول کردن روسیه در جنگی فرسایشی در اوکراین است که به تضعیف هر چه بیشتر توان نظامی و استهلاک منابع مالی روسیه منجر شود. به همین دلیل واشنگتن و متحد اروپایی آن یعنی بریتانیا تاکنون بیشترین میزان کمکهای تسلیحاتی را به کییف ارسال کردهاند.
اقدام دولت بایدن در تحویل شمار هر چه بیشتری از سامانههای راکتی «هیمارس» به اوکراین در واقع به منزله کمک به شعلهورشدن هر چه بیشتر جنگ اوکراین و امکان هدف قراردادن خاک روسیه از جمله شبهجزیره کریمه به ارتش اوکراین است. به نظر میرسد امریکا با ارسال سامانههای راکتی هیمارس که سلاحی دقیق و بسیارکشنده و در عین حال دارای بردی قابل توجه است، درصدد است به کییف کمک کند پیشرویهای جدیدی در مناطق چهارگانه دونتسک، لوهانسک، خرسون و زاپروژیا که روسیه با برگزاری همهپرسی و مراحل قانونی در روسیه، یعنی امضای ولادیمیر پوتین و تصویب در قوه مقننه، الحاق آنها به خاک خود را رسمیت بخشیده است، صورت دهد. به این ترتیب واشنگتن به دنبال آن است به رغم تهدیدات جدی از جمله استفاده مسکو از تسلیحات اتمی تاکتیکی علیه اوکراین در صورت حمله گسترده ارتش اوکراین به مناطق چهارگانهای که اکنون جزو خاک روسیه محسوب میشوند، باز هم به این جنگ تداوم بخشد. جو بایدن، رئیسجمهور امریکا بارها به صراحت اعلام کرده است میخواهد اوکراین در مقابل روسیه پیروز شود و به خاطر همین میلیاردها دلار سلاح به کییف ارسال کرده است و همچنان به این روند ادامه میدهد. به این ترتیب باید ایالاتمتحده را مسئول هر گونه گسترش دامنه جنگ و پیامدهای فاجعهبار آن دانست. مسلماً این امر منجر به افزایش احتمال رویارویی مستقیم روسیه و ناتو و بروز جنگی گسترده خواهد شد.
