نويسنده: مريم احمدي
اواسط سال 94 اولين بار گزارشات سازمان حفاظت محيط زيست استان گلستان از کاهش سطح آب دریای خزر و تهدیدهای پیش روی محیط زیست و توسعه استان پرده برداشت. به دليل حیات به هم پیوسته خزر و خلیج گرگان، پسروی سريع چند کیلومتری آب دریا در کنار افزايش دما و تبخير بالا و همچنين کاهش بارندگي در خطه شمال کشور احتمال گرفتار شدن خليج گرگان به سرنوشت درياچه اروميه و قطع شدن ارتباط اين خليج مهم با بدنه اصلي درياي خزر را هشدار مي داد. وضعيتي که سبب شد مسئولان استان از جمله مدیرکل وقت مدیریت بحران استان گلستان آن را فرامنطقه اي و بين المللي اعلام کرده و دستور انجام مطالعات جامع و تنظيم پروتکل بين کشورهاي حاشيه درياي خزر را صادر کنند!
اما متاسفانه اين اقدامات هرگز رنگ عمل به خود نديد و حالا با پسروي متر به متر اب درياي خزر ، فنس ها و ابزار تعيين حريم شخصي، هزاران متر از حريم خليج را اشغال کرده است. وضعيتي که در صورت تداوم طي دو سه سال اتي چيزي از محدوده خليج حتي براي احياء آن باقي نمي گذارد!
هرچند پسروی آب خلیج از سالها پیش شروع شده، اما از دو سه سال اخیر این پسروی کاملا محسوس و بسرعت در حال پیشروی است. پسروی و کاهش عمق آب خلیج به حدی است که اکنون تا یک کیلومتر رابا ماشین میتوان به داخل دریا وارد شد. به عقيده متخصصان در صورت ادامه این روند خلیج گرگان تا ده سال دیگر بهطور کامل خشک خواهد شد و در حريم اين خليج هم چون دامنه کوه ها و جنگل ها سنگ و اجر قد علم مي کند!
نقش استراتژيک خليج گرگان
اين در حالي است که خلیج گرگان به عنوان تنها خلیج دریای خزر در مرزهای سیاسی ايران از جهات اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و ... نقش استراتژيک براي کشور داشته و نابودي ان در سطح ملي و بين المللي لطمات جبران ناپذيري به کشور وارد مي کند. از ديرباز خليج گرگان به عنوان يکي از پايه هاي اقتصاد کشور در شیلات و به ویژه صید ماهیان خاویاری به شمار مي رود و با خشکي ان اقتصاد خطه شمال و صنعت شيلات با چالش جدي روبرو مي شود.
با پسروي اب درياي خزر و در پي ان خشک شدن خليج گرگان، حيات نواحی اطراف آن از جمله شبه جزیره میانکاله (پناهگاه حیاتوحش) و تالاب بینالمللی گمیشان نيز با خطر جدي روبرو خواهد شد . ضمن اينکه این خلیج زیستگاه و محل تخمگذاری بسیاری از گونههای بومی دریای خزر از جمله ماهیان خاویاری است که ارزش اقتصادی زیادی برای ایران دارند. آرام بودن آب خلیج نیز شرایط مناسبی برای آن به عنوان یک تفریجگاه دریایی ایجاد کرده است.از اين رو این خلیج به لحاظ اقتصادی، تجاری، زیستمحیطی و تفریحی ارزشمند است. این روزها در میان سکوت مسئولان و جلساتی که هرازگاهی به منظور احیاء خلیج میگذارند، خلیج گرگان بیشتر از قبل آب میرود و هر روز خشکتر و تشنه تر از گذشته میشود. وضعيتي که در صورت تداوم مي تواند وقوع پدیدهای به نام ریزگردها یا گردوغبارهای محلی و در پي ان مهاجرت ساکنان اين منطقه را رقم بزند.
راهکارهايي که عملي نشد
اگرچه از سال 92 بارها در خصوص وضعيت خليج گرگان هشدار داده شده و حتي راهکارهايي براي پيشگيري و مقابله با خشکي آن مطرح شده اما تا به امروز هيچ کدام به مرحله عمل نرسيده است. سال گذشته نوبخت، رئیس سازمان برنامه و بودجه در سفر به استان گلستان از اختصاص 5 میلیارد تومان برای نجات خلیج گرگان خبر داد اما بناب ه گفته مسئولان استاندار تابه امروز ريالي از اين مبلغ پرداخت نشده است. بحث لايروبي کانال چپاقلی، لایروبی و بازگشایی کانال خزینی و احداث جتی سنگی، خاک برداری در غرب خلیج ولایروبی و بهسازی کانال آشوراده به عنوان حدود ارتباطب خليج گرگان با درياي خزر نيز همچون راهکار انجام مطالعات جامع در اين خصوص همچنان معلق مانده است. با اين تفاسير دور از ذهن نيست که تا چند سال اينده شاهد ساخت وساز در حريم درياي خزر و بستر خليج گرگان باشيم.
