فريدون حسن
بحث استعداديابي كه به ميان ميآيد، ذهن ناخودآگاه ورزشكاران نوجوان و جواني را به ياد ميآورد كه در بزرگترين رويدادهاي ورزش جهان به راحتي از رقباي خود سبقت ميگيرند و صاحب مدال ميشوند.
ژيمناستهاي چيني، شناگران امريكايي، دوندههاي روس و... بدون هيچ شك و ترديدي يك پروسه قوي استعداديابي پشت اين مسئله پنهان است، يك سيستم كاملاً مدون و بابرنامه كه ثمره آن دهها و صدها مدال المپيك و قهرماني جهان است. در كشورهاي صاحبنام ورزش جهان مدلهاي گوناگوني از استعداديابي را شاهد هستيم، به عنوان مثال در ايرلند و انگلستان مدل مشاركت ورزشي مستمر در طول عمر، در دانمارك مدل استعداديابي ورزشي با تأكيد بر محيط، در چين مدل نظاممند استعداديابي از سنين پايين و در امريكا مدل مدرسهمحور حاكم است.
قانونمند مثل چين نظام كشف استعداد در چين مبتني بر همكاري ورزش استاني و آموزش و پرورش است. هر فدراسيون ورزشي چين داراي يك كميته استعداديابي بوده كه براساس الگوي مشخصي فعاليت ميكند. بر اين اساس تعداد زيادي از دختران و پسران 11 تا 13 ساله با توجه به علاقه خود شروع به فعاليت ورزشي ميكنند. پس از مدتي در سن 14 تا 16 سالگي از اين جمع تعدادي به وسيله آزمونهاي وراثتي، اندازههاي بدني و آزمايشهاي پزشكي براي فعاليت جديتر انتخاب ميشوند. در سن 17 و 18 سالگي با انجام آزمونهاي اختصاصي و براساس روند تمرينات هر فرد براي رشته ورزشي خاص خود انتخاب ميشود و تحت تمرينات ويژه قرار ميگيرد.
امريكا و اصل مدرسه محوري در ايالات متحده فقط يك مجموعه مسئوليت ورزشكاران را عهدهدار است، انجمن ملي ورزش دانشگاهي با كميته ملي المپيك امريكا به شكل منحصر به فردي يك سازمان قوي را تشكيل ميدهند. اين سازمان استعدادهاي ورزشي را كه از سوي مهدكودكها، مدارس ابتدايي و متوسطه و دانشگاهها شناسايي ميشوند را در فضايي رقابتي جمع ميكند و بهترينهاي آنها را انتخاب و راهي تيمهاي ملي ميكند. نكته جالب توجه اينكه در طول فرايند استعداديابي حمايت كامل و عملي از نخبگان ورزشي صورت ميگيرد.
ذخاير المپيك روسيه روسيه هنوز از يك سيستم بسيار قوي مدارس ورزشي استفاده ميكند، البته به سبب مسائل مالي و مشكلات عديدهاي كه در اين خصوص وجود دارد كيفيت و استانداردهاي مدارس مختلف با هم متفاوت است. نكته جالب توجه در مسئله استعداديابي روسها وجود مدارسي تحت عنوان «مدرسه ذخيره المپيك» است، مدرسههايي كه قهرمانان المپيك روسيه در آن تربيت ميشوند و البته اين ورزشكاران از سوي مدارس ابتدايي و متوسطه معرفي ميشوند.
بدو، بپر و پرتاب كن اين عنوان استعداديابي و پرورش ورزشكاران نونهال، نوجوان و جوان در كاناداست، برنامهاي براي دختران و پسران 6 تا 13 سال، استانداردهاي اين برنامه بر مبناي سن تنظيم شده و امكان شناسايي را در سنين پايين فراهم ميكند. در اين برنامه بر آموزش صحيح اصول اساسي مهارتها تأكيد ميشود. ضمن اينكه شركت در رقابتهاي ورزشي از اصول استعداديابي در كانادا به شمار ميآيد.
به جز كشورهايي كه از آنها نام برده شد بايد از كشورهايي چون استراليا، آلمان و ژاپن نيز نام برد كه با روي آوردن به كار اصولي در استعداديابي شرايطي را فراهم كردهاند كه در آينده در رقابت با كشورهاي صاحب عنوان در المپيك عقب نمانند. البته بحث استعداديابي را ميتوان در باشگاههاي فوتبال اروپا دنبال كرد كه البته صرفاً محدود به اين رشته پرهوادار و پرطرفدار ميشود. باشگاههايي مانند آژاكس، منچستر يونايتد، بارسلونا، ساوتهمپتون، ليل و دورتموند داراي آكادميهاي منحصر به فرد و بزرگي هستند كه در آن استعدادهاي ناب فوتبال از نقاط مختلف جهان را پرورش ميدهند و درآمد كلاني نيز از اين راه به دست ميآورند.
