يكي از كشورهاي مسلمان كه در ايران شايد كمتر از آن نام برده شده باشد و با وجود اكثريت اهل سنت مردمش از شيفتگان ايران و ايرانيان است كشور بنگلادش در آسياي شرقي است؛ كشوري كه البته تا چند دهه قبل به آن پاكستان شرقي هم ميگفتند تا آنكه به استقلال رسيد. با كمك انجمن اسلامي شهيد ادواردو آنيلي اين بار با يكي از فعالان فرهنگي بنگلادش گفتوگو كرديم. محمدعلي نوازخان كه از طلاب شيعه بنگلادشي است يك مؤسسه فرهنگي و رسانهاي در كشورش دارد؛ مؤسسهاي كه حرفهايترين دوبلرهاي راديو و تلويزيون بنگلادش در آن به دوبله آثار فاخر ايراني ميپردازند.
كمي درباره مردم بنگلادش برايمان بگوييد.
كشور من در جنوب شرقي آسيا قرار دارد. 170 ميليون جمعيت دارد و 80درصد مسلمان كه اكثريت سني حنفي و 10 درصد سلفي هستند، اقليتي هم شيعه داريم يعني 25تا30 هزار، مابقي هندو، بودايي و مسيحي هستند. يك جريان صوفي با جمعيت 30 ميليون تن هم داريم كه عاشق اهلبيت هستند و هيئتهاي عزاداري و جشنهاي ائمه برگزار ميكنند. بنگلادش در سالهاي اخير رشد خوبي در اقتصاد داشته و در توليد لباس جايگاه سوم را دارد. از نظر داروسازي هم جايگاه و رشد خوبي داريم، دولت هم حمايت ميكند. مثلاً براي افرادي كه در اين حرفه هستند تا سال 2018 معافيت مالياتي درنظر گرفته شده است. 30 ميليون نيروي كار در خارج از كشور داريم. ازجمله 30 هزار پزشك در عربستان حتي در طول جنگ ايران و عراق هم حدود 8هزار پزشك در ايران داشتيم.
پزشكاني كه به ايران آمدند با توجه به محيط شيعه هم شدند؟
بله، خيلي از آنها تحت تأثير ايران شيعه شده بودند، حتي در پايتخت تعدادي از آنها بيمارستاني به نام «ابن سينا» ساختهاند كه مشهورترين بيمارستان است. يكي از آنها در بيمارستان وليعصر شهر همدان بود كه از فقرا پول نميگرفت و براي جراحيها دستمزد كمي دريافت ميكرد، البته همه از ايران رفتهاند.
تأثيرات انقلاب اسلامي بر بنگلادش چقدر بوده است؟
بسيار زياد. ما ايران را كشوري استكبارستيز و حامي مظلومان و فلسطين ميشناسيم. يك حزب جامعه اسلامي داريم كه اين حزب شاخهاي دانشجويي دارد و فعاليتش مانند بسيج شماست؛ بسيار با برنامه، متعهد و متدين هستند. آنها ميگويند انقلاب ايران انقلاب ما هم هست. فعاليتها و سرودهاي حماسي زيادي دارند به طوري كه صداي عربستان درآمد و معترض شد ما براي حزب شما پول و سرمايه ميفرستيم كه از ايران و شيعه حمايت كنيد! براي همين حزب جامعه اسلامي دو قسمت شد كه بخشی زير نظرعبدالقادربچو از طرفداران ايران و انقلاب اسلامي است كه هنوز هم به شدت فعال هست.
چقدر شخصيت امام بر بنگلادش تأثيرگذار بوده است؟
اين را بگويم كه يكي از بزرگترين روحانيون ما به نام حافظ حضور كه به حافظي معروف است و پيروان زيادي هم دارد زمان جنگ به ايران و ديدن امام آمد تا ميانجي جنگ ايران و عراق شود. همراه ايشان چند خبرنگار هم بودند. با امام صبحانه خوردند. عكس معروفي از امام هست كه لبخند ميزند و مربوط به همان زمان است. ايشان به شدت تحت تأثير امام و حرفهاي امام قرار ميگيرد و وقتي برميگردد خبرنگاران هم متأثر از امام چندين كتاب منتشر ميكنند؛ از جمله كتاب «حافظ حضور در خاورميانه» و «ايران از نگاه خبرنگاران». خود آقاي حافظي تا قبل از ديدار امام معتقد بود دين از سياست جداست، ولي وقتي برگشت در فرودگاه خيليها به استقبالش آمده بودند و همانجا گفت برويد استغفار كنيد تا قبل از اين غلط فكر ميكرديم و دين و سياست از هم جدا نيست. انقلاب اسلامي چون دين را با سياست همراه كرد موفق بوده است.
محصولات فرهنگي ايران چقدر در بنگلادش توزيع ميشود؟
تقريباً 22 سريال و فيلم ايراني به زبان بنگلايي ترجمه و دوبله شده است. مردم خيلي فيلمهاي ايراني را دوست دارند چون سالم است در فيلمهاي ديگر نگران هستند كه با بچههايشان پاي آنها نشينند. همين حجاب و عفاف براي خانوادههاي ما امنيت خاطر ميآورد.
وضعيت سينما در بنگلادش چگونه است؟
قبلاً كه رسانهها محدود بود مردم بيشتر به سينما ميرفتند ولي اين چند سال اخير بيشتر از طريق سايتهاي اينترنتي فيلمها را ميبينند و كمتر به سينما ميروند.
فيلم «محمد رسول الله» ساخته مجيد مجيدي در بنگلادش اكران شده است؟
نه متأسفانه اگر بتوانيد مجوزي در اختيار ما قرار بدهيد تا فيلم را دوبله و اكران كنيم خيلي عالي ميشود. ما مشتاق پخش آن در كشورمان هستيم.
از فيلمهاي بنگلادشي در ايران هم پخش شده است؟
بله، برخي فيلمهايي كه جايزه اسكار گرفتن ايران پخش كرده البته از شبهقاره بوده مشترك با هند مثل پسرراه كه نميدانم به فارسي چي ترجمه كردند.
در بحث فارسي شنيدم در بنگلادش لغات فارسي زيادي وجود دارد، درست است؟
بله از زمان مغولها زبان فارسي به منطقه ما هم آمد و به نوعي زبان ما با فارسي اشتراكاتي دارد و لغات فارسي زيادي داريم مثل دفتر، درخواست، دادگاه، دالان، رفتني، آمدني، نماز و... .
زبان رسمي شما چيست؟
بنگلا و زبان انگليسي زبان دوم ماست. ما همه بنگلا هستيم و شايد تنها كشوري كه اين زبان را همه مردمش حرف ميزنند بنگلادش است با اينكه قبلاً با پاكستان بوديم ولي زبان اردو نداريم.
جايگاه اجتماعي شيعيان در بنگلادش چگونه است؟
شيعيان به عنوان اقليت خيلي فعال هستند ما حتي در سالهاي گذشته شب و روز نيمهشعبان جشنهاي زيادي داشتيم. نذري و احيا و مراسم مختلف مربوط به اين عيد بزرگ برپا بود كه با حضور وهابيت و تبليغات منفي كمتر شد ولي با اين حال شيعيان، صوفيان و عاشق اهلبيت مراسم ديني خود را انجام ميدهند. شاعران برجستهاي داريم مانند قاضي نظرالسلام كه متأثر از حافظ و سعدي اشعار نابي سروده است.
مسيحيان تبشيري چقدر فعال هستند؟
آنها كارهاي آموزشي و خدماتي زيادي انجام ميدهند و تبليغات و تأثيرگذاري غيرمستقيم دارند كه در مسيحيسازي خيلي مؤثر بوده است.
بحث جنگ نرم در جامعه سنتي بنگلادش چطور بوده است؟
خيلي سنتي و بومي هستيم و عقايد و گرايشهاي ديني زيادي داريم كه متأسفانه در سالهاي اخير به واسطه همين تهاجم نرم دشمن در فرهنگ، كمرنگ شده است. دشمن در پي استحاله كشورهايي با اكثريت مسلمان است. زماني كه بيل كلينتون رئيسجمهور بود به بنگلادش ميآمد تا ما را امريكايي كند.
امريكا در بنگلادش پايگاه نظامي دارد؟
نه، ولي زماني ميخواست تا يكي از جزاير ما را به عنوان پايگاه استفاده كند كه با مخالفت عمومي مواجه شد. ما كشوري مستقل هستيم كه اكثريت مسلمان هستند و نيازي به حضور امريكا نيست. ما زماني جزو شبه قاره هند بوديم كه در سال 1946 از هند جدا و مستقل شديم بعد به عنوان پاكستان شرقي محسوب ميشديم كه به دليل برخي مسائل در سال 1971 از پاكستان جدا شديم.
شما يك مؤسسه فرهنگي و رسانهاي هم داريد درباره آن برايمان بگوييد.
بله با توجه به اهميت رسانه و فرهنگ در اين حوزه فعال شديم و يك مؤسسه فرهنگي و رسانهاي در كشور داريم؛ مؤسسهاي كه حرفهايترين دوبلرهاي راديو و تلويزيون بنگلادش در آن به دوبله آثار فاخر ايراني ميپردازند. به غير از مريم مقدس، اصحاب كهف و فيلم انيميشن حزبالله، ما دوبله سخنرانيها را هم داريم. ازجمله دوبله سخنان آيتالله مصباح يزدي كه وقتي به ايشان نشان داديم خنديدند و گفتند من كي بنگلادشي ياد گرفتم! كه به اين خوبي حرف ميزنم. از ديگر كارهاي ما بحث كپي رايت است. در دوره رياست ضرغامي با ايشان مكاتبه داشتيم. ايشان استقبال كرد و چند فيلم به صورت رسمي به ما داد تا دوبله و پخش كنيم ولي وقتي به بنگلادش رفتم اين رابطه قطع شد و دنبال آن هستيم تا دوباره كار فرهنگي به صورت قويتر داشته باشيم.
كسي توسط شما هم شيعه شده است؟
دكتر رفيعالسلام سنيمذهب كه زماني به ايران هم آمده بود وقتي برگشت در منطقه ما كلينيك زد كه بالاي آن نوشته بود چهارسال حضور در ايران. وقتي با ايشان بحث كردم ديدم نگاه مثبتي دارد و كم كم متقاعد شد و خدا خواست به تشيع گرويد.
رهبر مسلمانان شيعه در بنگلادش چه كسي است؟
متأسفانه رهبر واحدي نداريم، شيعيان پراكنده هستند و همه به نوعي متفرقيم. همين باعث شده تا اتحادي بين ما نباشد.
وضعيت كتابهاي شيعي در بنگلادش چگونه است؟
زياد نداريم نزديك به 256 كتاب شيعي به زبان بنگلادشي ترجمه شده كه در مقابل اين جمعيت بالا كافي نيست.
پدر شما هم ماجرايي جالبي در گرويدن به تشيع داشتند درست است؟
بله، ايشان كارمند بانك بود كه گاهي بايد براي دريافت اموال مصادره بدهكاران بانكي به خانههاي آنها ميرفت اما وقتي گريه و ناله زنان و بچه را ميديد ناراحت ميشد تا اينكه با يكي از روحانيون به نام سيد روشنعلي زيدي ارتباط برقرار كرد و متأثر از او متحول شد به طوري كه كارش را كنار گذاشت و در خانه يك كتابخانه بزرگ از كتابهاي شيعي و سني ايجاد كرد و مدام مشغول مطالعه و تحقيق شد. آنقدر پيشرفت كرد كه با وجود نداشتن سواد ديني، از روي مطالعاتش به خوبي منبر وعظ و سخنراني و روضه ميرفت و شاگردان زيادي تربيت كرد. بنياد «روح الله» را هم با همكاري دكتر رفيعالسلام برپا نمود كه جلسات بحث و گفتمان ديني در آنجا دارند.
خاطرهاي هم داريد؟
بله، يك بار پدرم يكي از افراد اهل سنت را به نام سهراب شيعه كرد. برادرش كه از گندهلاتهاي منطقه بود و همه از او حساب ميبردند به نام ابوبكر سراغ پدرم آمد و با تندي با ايشان برخورد كرد به صورتي كه پدرم به زمين خورد. او آمده بود تا انتقام تغيير مذهب برادرش را بگيرد اما بعد از چند روز خودش هم شيعه شد و از ارادتمندان به اهل بيت گشت. طوري كه طبقه سوم خانه خود را در اختيار بنياد «روح الله» گذاشت تا فعاليتهاي ديني و تبليغي را انجام بدهيم. اين مسئله براي خيليها جالب توجه بود.
