مدتي است خبر و تحليل اول رسانههاي اروپايي به موضوع پناهجويان اختصاص يافته و روزي نميشود كه عكس، گزارش و تحليلي از حركت دستههاي پناهجويان در كشورهاي اروپايي از يونان به سوي صربستان، مجارستان، كرواسي و اتريش در اين رسانهها ديده نشود. يك وجه بارز و آشكار اين نوع نگاه و توجه رسانههاي اروپايي در فضاسازي و بزرگنمايي موضوع است به نحوي كه گويا اروپا بعد از جنگ جهاني دوم در معرض بزرگترين موج از هجوم پناهجويان است تا با اين فضاسازي، نحوه برخورد دولتهاي اروپايي به خصوص جناح محافظهكار را توجيه كرده باشد. رسانههاي اروپايي به اين صورت يك نوع همگرايي با دولتمردان خود در پيش گرفتهاند و سعي دارند افكار عمومي داخلي را نسبت به برخورد با پناهجويان توجيه بكنند اما يك نكته اساسي كه حتي مورد غفلت اين رسانهها هم قرار گرفته عاملي است كه برنامه حركت زميني پناهجويان به سوي اروپا و تمام اين ماجرا را كليد زده است. اين عامل را نميتوان اروپايي دانست و به جاي دولتهاي اروپايي بايد در خارج از قاره سبز و جايي جست كه به عنوان مبدأ اصلي براي حركت جمعي پناهجويان شناخته ميشود. اينجاست كه دولت تركيه و به خصوص سياست رجب طيب اردوغان، رئيسجمهور تركيه، قبل از هر چيز ديگري به چشم ميخورد تا آنجا كه ميتوان گفت بحران پناهجويان آشي است كه اردوغان براي دولتهاي اروپايي پخته است.
هيچ شكي نيست مبدأ حركت پناهجويان از تركيه است كه براي مثال ميتوان به شهر اديرنه واقع در شمال غرب تركيه اشاره كرد؛ شهري كه با فاصله كوتاه 10 كيلومتري با يونان و 20 كيلومتري با بلغارستان نقطهاي ايدهآل براي پناهجويان است تا آنكه حركت خود به سوي اروپا را از آنجا شروع بكنند. گذشته از اين مسير زميني، حركت از طريق درياي اژه و رسيدن به جزاير يوناني مثل لسبوس مسير ديگري براي پناهجويان است كه باز شروع حركت آنها از خاك تركيه است. حالا مسئله اصلي اين است كه دولت تركيه و سياست اردوغان در اين جريان تا چه ميزان نقش دارد و ميتوان گفت اصل اين جريان بر مبناي سياست رئيسجمهور تركيه است؟ آراد نير از تارنماي المانيتور با قاطعيت به اين پرسش پاسخ مثبت ميدهد و با اعتقاد به بهرهبرداري اردوغان از قضيه پناهجويان مينويسد: «چهار سال است كه اردوغان پناهجويان سوري را براي سرنگوني اسد قرباني كرده است. از آنجا كه همه تلاشهاي اردوغان شكست خورده و اسد در قدرت مانده (هرچند بخش كوچكي از كشور سابقاً بزرگ را در كنترل دارد)، اردوغان حالا براي وارد كردن فشار انساني تحملناپذير در قلب اروپا تلاش ميكند. پيشبيني در تلآويو اين است كه تركها فكر ميكنند به اين نحو ميتوانند متحدانشان در ناتو را مجبور كنند براي پرداختن ريشهاي به اين مسئله يك تلاش عيني در جهت برانداختن اسد در پيش بگيرند.» شايد به همين جهت بود كه اردوغان بعد از توجه جهاني به عكس آيلان خردسال از جو به وجود آمده در آن موقع استفاده كرد تا آرزوي خود در براندازي نظام سوريه را پيش بكشد و حتي از اتهام زدن به كشورهايي مثل روسيه و ايران هم كوتاهي نكرد و سعي كرد به اين نحو از نقش خودش در به راه انداختن بحران و مرگ آن كودك طفره برود. جالب اينجاست كه آراد نير به سخنان كنسول افتخاري فرانسه در شهر بدروم تركيه اشاره ميكند كه يكي از عوامل فروش تجهيزات به پناهجويان بوده كه در اصل براي استفاده در استخر ساخته شده بودند اما براي سفر دريايي به پناه جويان فروخته شدند و اين كنسول در سخنانش از شهرداري و مأموران بندري تركيه و اجازه دولت در كل ماجرا گفته بود. سخن از نقش دولت تركيه و سياست اردوغان در اين زمينه را بايد بيش از اين دانست به نحوي كه گفته ميشود همان نيروهاي دولتي كه به داعش كمك ميكردند حالا در اين ماجرا نقش قاچاق پناهجويان به سوي اروپا را به عهده دارند. به اين ترتيب، اردوغان كه طي چهار سال گذشته از پناهجويان به عنوان نيروي انساني براي تقويت گروههاي تروريستي در سوريه بهرهبرداري ميكرد، حالا كه تمام نقشهاي گذشته خود را محكوم به شكست ديده و از لحاظ داخلي هم با بحران مشروعيت روبهرو شده، سعي دارد از آخرين تير تركش خود براي براندازي نظام سوريه استفاده كند و اين تير همان پناهجويان هستند. او با به راه انداختن سيل پناهجويان در وهله نخست سعي دارد بار حضور آنها را در كشور خود كم و از سوي ديگر، تهديد سرهنگ قذافي را عليه اروپا عملي كند كه زماني گفته بود: «در صورتي كه حملات خود را به ليبي متوقف نكنند، دروازههاي ليبي را خواهند گشود تا پناهجويان آفريقايي مثل مور و ملخ به اروپا بريزند.» البته اردوغان مشكل حمله به تركيه ندارد بلكه مشكل او حمله به سوريه است كه با گشودن دروازههاي كشورش به سوي اروپا قصد به راه انداختن اين حمله را دارد اما باز او در اين سياست هم دچار اشتباه محاسباتي بزرگ شده و متوجه نشده كه حركت عمومي ديگر بر اين محور نيست بلكه حالا مسئله اصلي جامعه جهاني در سوريه گروه تروريستي داعش و چگونگي مبارزه و نابودي آن است، بنابراين اردوغان با انداختن سايه بر بحران پناهجويان تنها مصداق اين مثل شده كه عرض خود ميبرد و زحمت ديگران (اروپاييها).
