نخستين منزلگاه وي ، روستاي طرشت بود. ما نميدانيم ناصرالدين شاه چقدر از تهران دوران خودش لذت ميبرد كه هنوز چند قدم از آن دور نشده، دلش برايش تنگ ميشد. اما از آن روز تاكنون تهران حدود 50 آبادي و روستايش را بلعيده و به ابرشهر و غولي تبديل شده كه در دامن البرز آرميده و براي سير كردن خودش به سرزمينهاي حاشيهاش هم رحم نميكند.
جمعيت فراتر از گنجايش ظرفيت
خيلي از زمان ناصرالدينشاه نميگذرد و هنوز ميتوان صداي پاي اسبها و چرخ درشكهها را در مسير گذر شاه شنيد كه تهران به يكي از متراكمترين شهرهاي جهان تبديل شده است. مساحت اين شهر 636كيلومترمربع است و بيش از 9ميليون نفر در اين شهر زندگي ميكنند. در آخرين ردهبندي شهرهاي جهان، تهران بهعنوان دوازدهمين شهر متراكم جهان معرفي شد. در واقع در هر كيلومترمربع از اين شهر بيش از 14هزار نفر زندگي ميكنند، يعني در هر مترمربع از تهران 14نفر در حال سپري كردن روزگار هستند. رقمي كه از نظر كارشناسان شهري يك فاجعه به شمار ميآيد.
كافيست يك مربع يك متر در يك متر رسم كنيد و 14نفر در آن قرار بدهيد، آنوقت است كه پي ميبريد چه به روز تهران آمده است. هر اندازه ميزان تراكم در شهري بيشتر باشد، امكان ارائه خدمات و امكانات در آن شهر با مشكلات و گرفتاريهاي زيادي روبهرو ميشود. با اين اوصاف در نظر داشته باشيد كه تهران شهركهاي اقماري زيادي در اطراف خود دارد كه جمعيت آنها هم چشم به خدمات و امكانات اين شهر دوختهاند. در كشور ژاپن، جمعيت مجموعه شهري توكيو به همراه يوكوهاما و شهركهاي اقماري در حدود 33ميليون و 200هزار كيلومتر نفر است. اين جمعيت در زميني به مساحت 7 هزار كيلومترمربع زندگي ميكنند. در واقع در هر كيلومترمربع اين شهر 4 هزار و 742نفر در حال زندگي هستند و در هر مترمربع اين شهر نيز بيش از چهار و نيم نفر اسكان دارند. اين آمار تنها مبنايي اندك براي مقايسه با تهران است. اما در ايالات متحده و در شهر نيويورك در حدود 18ميليون و 500هزار نفر زندگي ميكنند. اين جمعيت در زميني به مساحت 8 هزار و 683كيلومترمربع زندگي ميكنند. يعني در هر كيلومترمربع از اين شهر 2هزار و 130نفر زندگي ميكنند و در هر مترمربع از آن نيز در حدود دو نفر اسكان دارند.
پايتختي غيرقابل تحمل
بيشك وقتي از افزايش بيضابطه جمعيت در منطقهاي صحبت ميشود، حتماً چندصد برابر آن نيز مشكلات و معضلات نمايان ميشوند. امروزه تهران به عنوان پايتختي كه پذيراي سران كشورها و توريستهاي زيادي است مشكلات عديدهاي دارد كه فشار زيادي را به آن تحميل كرده است. توسعه شهركهاي حاشيهاي اين شهر با سياستهاي نادرست هر روز توان اقليمي اين شهر 200ساله را بيش از پيش از بين ميبرد. آلودگي هوا، آلودگي منابع آب و خاك، تراكم جمعيت، كاهش سرانههاي خدماتي و بسياري از تنگناها، از اين شهر يك هيولاي بيمهار ساخته است. تهران اين روزها بيشاز هر زمان ديگر غيرقابل زيستتر است. در طول سالهاي گذشته مديريت شهري تهران توانسته محروميتهاي چندين ساله اين شهر را اندكي به عقب براند و خدمات مناسبي به شهروندان ارائه كند اما باز هم اين ميزان خدمات براي ساكنان اين شهر كافي نيست چراكه ساكنان شهركهاي اقماري تهران كه بيشتر به زندگي خوابگاهي روي آوردهاند، براي تأمين تمام خدمات و امكانات مورد نياز خود به تهران دل بستهاند. ديگر تهران يك شهر 9ميليون نفري نيست و نميتوان به اين آمارها اعتماد كرد. در واقع اين كلانشهر بيحد و مرز جمعيتي معادل 15ميليون نفر دارد.
اگر امروز ناصرالدينشاه زنده بود و قصد سفر ميكرد، حتماً يك جمله را تكرار ميكرد و آن هم اينكه «كمي زودتر تهران را ترك كنيم تا آب و هوايمان عوض شود!» البته اين جمله در ميان تهرانيهايي كه عزم سفر ميكنند به كرات شنيده ميشود و چند لحظه دور بودن از اين ابر شهر آلوده و بيقد و قواره افتخاريست كه نصيب هركس نميشود.
