آنچه پيش رو داريد يادداشتي است كه مجيد كاشاني، جامعه شناس سياسي، عضو هيئت علمي دانشگاه آزاد اسلامي و رئيس مركز مطالعات و روانشناسي و علوم اجتماعي ايران در باب واكنشهاي اجتماعي نسنجيده برخي هنرمندان و بازيگران كشور به ضايعه مرگ مرتضي پاشايي نوشته و آن را در اختيار «جوان» قرار داده است؛ اين موضوع در روزها و هفتههاي گذشته منجر به بروز خشم و فحاشي كاربران شبكههاي اجتماعي ايران خطاب به تني چند از هنرمندان كشور شده بود.
وقتي به ماجراي درگذشت مرحوم مرتضي پاشايي و شكلگيري جمعيت انبوه در مراسم تشييع وي كه به هر حال از جايگاهي خاص نزد مردم ايران و به ويژه جوانان برخوردار بوده است، توجه كنيم به اين نتيجه ميرسيم كه معمولاً بزرگ شدن يك خواننده يا يك نمايشنامهنويس يا موسيقيدان و حتي بازيگران، ورزشكاران و قهرمان شدن افراد در زمينهها و رشتههاي مختلف همه مديون تبليغات رسانهها و به خصوص رسانههاي گروهي است؛ اين شهرت به واسطه مهر تأييدي است كه معمولاً سياستمداران يك جامعه پاي موفقيت اين افراد ميزنند. اين افراد را خود رسانههاي گروهي تا اندازه زيادي به جامعه معرفي ميكنند. در واقع در شكلگيري دلبستگي افراد جوان به خوانندهها، نويسندگان و نخبگاني كه در عرصه هنر و ورزش مشغول فعاليت هستند خود رسانهها نقش بسيار وافري دارند. رسانهها باعث ميشوند كه اين شخصيتها بزرگ شوند.
ما شاعران بسياري در قرون مختلف داشتيم اما برخي از آنها به مدد تبليغات يا حمايتهاي سياسي توانستهاند موفق شوند؛ حتي چنانچه اگر در قرون گذشته اميري يا فرهيختهاي در حكومتي دستوري را از رؤسا يا حكام وقت نميگرفت شايد هيچگاه امروز ما شاعران بسيار بلندمرتبهاي چون حافظ و سعدي را نميشناختيم. بسياري از بازيگران و مخصوصاً خوانندگان و هنرمندان به واسطه مجوزها و خواست و اراده سياسي و نيز به مدد رسانههاي گروهي بزرگ شده و در نظر مردم به افراد محبوب و موردپسندي تبديل شدهاند.
با اين حال اين تنها چيزي است كه بلافاصله ناديده گرفته ميشود و معمولاً افراد مشهور كه بايد الگو و اسوه و حتي اسطورههاي اخلاقي و رفتاري براي ابقا يا حفاظت از هنجارهاي اجتماعي، ملي، مذهبي، سياسي و وطني باشند گاه خود دچار كجروي ميشوند. گاه نيز پس از اينكه موقعيت اجتماعي آنان تثبيت ميشود دست به دهنكجي به گروههاي اجتماعي ميزنند، مردم را ناديده ميگيرند، پاسخ رسانههاي گروهي را نميدهند و نوع خاصي از حركات را از خود به نمايش ميگذارند.
هنرمندان و چهرههاي شناخته شده گاه با بروز برخي رفتارهاي فردي، مشكلاتي را در جامعه به وجود ميآورند. معمولاً خود اين افراد دست به تحريك مخاطبان و علاقهمندان خود ميزنند و با گفتههايي كه در رسانههاي گروهي مطرح ميكنند تمام آن پشتوانهها و تأييدات اجتماعي را ناديده گرفته و جماعت علاقهمند به خود را تحريك ميكنند. اين نوع رفتار ميتواند بر قشر جوان تأثيرگذار باشد؛ قشري كه كمتر ممكن است بر اساس استدلالهاي چندان بنيادي، عميق و پايدار دست به انتخاب نوع حركات و الگوبرداري از ديگران بزند. برخي از افراد كه به عنوان الگو و مرجع هنري و فكري جامعه مطرح هستند گاه به صورت هيجاني، نپخته و حساب نشده دست به گلايه كردن يا تناقضگويي يا نوعي از موضعگيريها و جهتگيريهاي فردي و شخصي ميزنند؛ آنها از اين منظر ممكن است غرور جوانان را جريحهدار كرده و حتي موجب نگرانيها و تنشهايي در بين گروههاي اجتماعي و مخصوصاً در عرصه نظام اجتماعي باشند.
