پس از 17 روز مذاكرات فشرده در شهر وين ميان ايران و گروه 1+5 سرانجام دو طرف توافق كردند، كه برنامه اقدام مشترك كه مدت اجراي آن تا روز گذشته به اتمام ميرسيد، براي چهار ماه ديگر تمديد شود؛ برنامهاي كه بر اساس آن ايران متعهد ميشود كه هيچ توسعهاي در برنامه هستهاي خود نداشته باشد و بخشي از اورانيوم 20 درصد خود را اكسيد يا به سوخت تبديل كند. طرف غربي نيز بر همين اساس متعهد ميشد كه از اعمال تحريمهاي جديد عليه جمهوري اسلامي جلوگيري و نزديك به 8/2 ميليارد دلار از داراييهاي بلوكه شده ايران را طي چهار ماه آينده آزاد كند.
بر همين اساس در متن بيانيه مشتركي كه كاترين اشتون و محمد جواد ظريف منتشر كردهاند، آمده است: «ما به همراه وزراي خارجه 3+3 تصميم گرفتهايم اجراي اقدامات برنامه اقدام مشترك (توافق ژنو) را تا 24نوامبر 2014 (3 آذرماه 1393) كه مطابق با زمانبندي پيشبيني شده در برنامه اقدام مشترك است ادامه دهيم.» ايران و 3+3 مجدداً تأكيد ميكنند كه اجراي تمامي تعهداتشان در برنامه اقدام مشترك را به صورت مؤثر و به موقع ادامه خواهند داد و بر عزم خود براي رسيدن به توافق بر سر «برنامه جامع اقدام مشترك» در اولين فرصت ممكن، تأكيد كردهاند. اشتون و ظريف در بيانيه خود تأييد كردهاند «پيشرفتهاي ملموسي» در «برخي از موضوعات» داشتهاند ولي تأكيد كردهاند هنوز «فاصله قابل توجهي» بر سر «موضوعات اساسي» باقي مانده است. ظريف جمعه شب در يك كنفرانس مطبوعاتي مشترك با اشتون نيز تأييد كرد فاصله قابل توجهي درباره برخي موضوعات اساسي باقي مانده كه به تلاش بيشتر نياز دارد.
عباس عراقچي، نفر دوم تيم مذاكرهكننده ايراني نيز در يك گفتوگوي مطبوعاتي بعد از توافق طرفين، زياد بودن اختلافات بين طرفين را عامل تصميم طرفها براي تمديد مدت مذاكرات دانست ولي تأكيد كرد كه مذاكرات شكست نخوردهاند.
حال پس از تمام اين فعل و انفعالات و تمديد مذاكرات، عدهاي با رويكردي انتقادي نسبت به اين اقدام نگريسته و تمديد مذاكرات را عاملي براي توقف چهار ماهه برنامه ايران دانستهاند اما در طرف ديگر، برخي با نگاه خوشبينانهتري به مذاكرات نگريسته و اين تمديد را پيشزمينهاي براي حصول توافق تاريخي ميدانند. به زعم اين گروه، 1+5 اگر بر اين نظر بودند كه تمديد توافق ژنو منجر به توافق نهايي نميشود، راضي به تمديد آن نميشدند.
حال خبرنگار روزنامه جوان در گفتوگو با كارشناسان سياسي به بررسي ابعاد مختلف اين توافق موقت پرداخته و از آنان پرسيده است كه تمديد چهار ماهه مذاكرات مثبت است يا منفي؟
تمديد مذاكرات براي حصول يك توافق
در همين ارتباط احمد بخشايش اردستاني از اعضاي كميسيون امنيت ملي مجلس در پاسخ به اين سؤال كه تمديد چهار ماهه مذاكرات مثبت است يا منفي، عنوان كرد: به نظر من آقاي روحاني علاقه بسياري دارد تا سبد ديپلماسي را به سبد اقتصادي پيوند بزند و رونق توليد و شكست ركود را منوط به برداشته شدن تحريمها بداند. از اين رو من معتقدم هستم كه با توجه به عزم دولت در اين مسير، ايجاد اين تفاهم، زمينهسازي براي يك توافق جامع است.
وي با اشاره به اينكه اين توافق چهار ماهه هيچ تفاوتي با تفاهم شش ماهه ندارد، ادامه داد: در اين تفاهم همچنان توسعه برنامه هستهاي ما متوقف است و پول ما نيز تدريجي آزاد ميشود و با باقي موارد نيز با حساسيت برخورد نكردند. تمديد مذاكرات براي چهار ماه در حقيقت تمديد همان مشكلات گذشته بود.
اين عضو كميسيون امنيت ملي با اشاره به روند مذاكرات اضافه كرد: ما در اين مذاكرات شاهد آن بوديم كه 1+5 تبديل به ايران به اضافه 3 شد و در ادامه با حذف ساير كشورها، ايران تنها با امريكا به مذاكره نشست و البته ايران در اين مذاكرات بسيار عقب رفت. بخشايش اردستاني در پاسخ به اين سؤال كه آيا مجلس قرار است در خصوص متن توافق جامع كه در مذاكرات اخير نوشته شده، از آقاي ظريف سؤال كند، عنوان كرد: آقاي ظريف قرار بود امروز(ديروز) به مجلس بيايد اما بنا به دلايلي اين جلسه به عقب افتاد. اگرچه به مجلس هم بيايند چيزي بيشتر از آنچه در رسانهها منتشر شده به نمايندگان نميگويند.
وي ادامه داد: آقاي ظريف به ما ميگويد كه مباحث مذاكرات را من به آقاي لاريجاني گزارش ميكنم و ايشان اگر صلاح دانستند ميتوانند در اختيار ساير نمايندگان بگذارند.
مذاكرات بايد ادامه پيدا ميكرد اما نه به اين روش
فؤاد ايزدي، استاد دانشگاه تهران نيز در گفتوگو با خبرنگار ما پيرامون تمديد چهار ماهه توافق ژنو گفت: به نظر من توافق ژنو مشكلات ريشهاي داشت و مسائل بسياري در آن حل نشده بود و براي كشور خوب نبود اما واقعيت آن است كه كشور به تمديد مذاكرات نياز داشت اگرچه تمديد مذاكرات نبايد به اين شيوه ميبود.
وي با تأكيد بر اين نكته كه ايران به يك ايده جديد براي تمديد مذاكرات نياز داشت، اضافه كرد: ما در اين دور از مذاكرات مشاهده كرديم كه ايران انعطاف از خود نشان داد. ايزدي در ادامه در خصوص رويكرد ايالات متحده در مذاكرات اظهار كرد: به عقيده من در خصوص رفتار ايالات متحده اين سؤال مطرح است كه آيا آنها حاضرند كه پس از 13 سال استفاده ابزاري از فعاليتهاي صلحآميز هستهاي ايران، اين ابزار فشار را كنار بگذارند و پرونده را مختومه كنند. اين استاد دانشگاه تصريح كرد: در ايالات متحده نيز افرادي حضور دارند كه معتقدند توافق با ايران خوب است اما متأسفانه در اقليت هستند و معتقدان به استفاده از اهرم فشار عليه ايران در اكثريت قرار دارند. وي خاطرنشان كرد: زماني كه آقاي جان كري، وزير امور خارجه ايالات متحده ميگويد براي مذاكره با كنگره بايد به ايالات متحده بازگردد، نشان ميدهد كه موافقان با استفاده از اهرم فشار در ايالات متحده قدرت زيادي دارند.
ايزدي در ادامه در پاسخ به اين سؤال كه چرا ساير كشورهاي مذاكره كننده با ايران در اين دور از مذاكرات حضورشان كمرنگ شد و ايران تنها با ايالات متحده مذاكره كرد، اظهار كرد: به هر حال اين مشكلي بود كه ايالات متحده به وجود آورده بود و خودش هم بايد آن را جمع ميكرد. از سوي ديگر عدهاي نيز در داخل معتقدند كه بايد مسئله را با كدخدا حل و فصل كرد، بنابراين ايران بخش اصلي مذاكرات را با ايالات متحده انجام داد. اگرچه در برخي اوقات از ساير اعضا نظير فرانسه نيز استفاده ابزاري صورت ميگرفت.
تمديد مذاكرات امر مثبتي بود
نوذر شفيعي از ديگر اعضاي كميسيون امنيت ملي مجلس هم در گفتوگو با خبرنگار ما تمديد مذاكرات ايران و 1+5 را امري مثبت قلمداد كرد و گفت: ايران خطوط قرمز بسيار مهمي دارد و قطعاً براي حفظ اين خطوط قرمز نياز به تمديد مذاكرات داشت و من اين امر را مثبت ارزيابي ميكنم. وي در ادامه خاطرنشان كرد: حجم و پيچيدگي مذاكرات به حدي بود كه قطعاً تا پايان زمان توافق ژنو در تيرماه امكان حصول يك توافق جامع نبود و ايران بايد براي احقاق حقوق خود اين مذاكرات را تمديد ميكرد.
اين عضو كميسيون امنيت ملي در پايان عنوان كرد: تمديد مذاكرات اتفاق خاصي نيست و روند سياسي و اقتصادي همانند شش ماه گذشته خواهد بود.
باسلام
