افزايش سطح همكاريها و انعقاد توافقنامههاي متعدد بين روسيه و چين، در روزهاي اخير بازتابهاي مختلفي در سطح جهان به همراه داشته است. به نظر ميرسد اين مسئله جدا از وجود زمينهها و الزامات متقابل در روابط اين دو قدرت جهاني، در واقع نوعي واكنش به افزايش سطح تنش با امريكا به عنوان قدرتي كه تلاش ميكند كماكان تفوق خود را در صحنه بينالمللي تداوم بخشد محسوب ميشود.
1- توافقنامه عظيم گازي
روسيه براي صادرات گاز طبيعي به چين، با دومين اقتصاد بزرگ جهان توافقنامه مهمي را امضا كرد. بر اساس اين قرارداد، روسيه از سال 2018 به مدت 30 سال به چين گاز طبيعي صادر خواهد كرد. بنا به گفته الكسي ميلر، مدير اجرايي گازپروم، ارزش اقتصادي اين قرار داد بالغ بر 400 ميليارد دلار است. بر اساس اين قرارداد روسيه سالانه حداقل 38 ميليارد متر مكعب گاز طبيعي به چين صادر خواهد كرد. امضاي اين قرارداد هنگام بازديد ولاديمير پوتين از شانگهاي صورت گرفت. رئيسجمهور روسيه براي شركت در كنفرانس تعامل و اقدامات اعتمادسازي در آسيا (CICA) به چين سفر كرده بود. گفتني است پوتين و همتاي چيني وي، شي جين پينگ، توافقنامههاي همكاري متعددي را در شانگهاي به امضا رساندند. اين دو رئيسجمهور در زمينههاي انرژي، حمل و نقل و زيرساختها ۴۹ توافقنامه امضا كردند. اين توافقها روسيه و چين را قادر ميسازد دلار امريكا را كنار گذاشته و براي پرداخت به يكديگر از يوان و روبل استفاده كنند. انتظار ميرود كه اين اقدام سلطه دلار به عنوان ارز معتبر بينالمللي را تضعيف كند. در عين حال اين توافقات ميتواند براي روسيه كه هم اكنون به دليل بحران اوكراين دچار تنش با غرب شده، امتيازات مالي، اقتصادي به ويژه در حوزه انرژي به همراه داشته باشند. اين در حالي است كه امريكا در واكنش به اين توافقنامه بر ادامه سياست فعلي خود در قبال روسيه تأكيد كرده است. به گفته جنيفر ساكي سخنگوي وزارت خارجه امريكا، امضاي قرارداد گازي بين روسيه و چين تاثيري در استراتژي واشنگتن در فشار بر روسيه براي تغيير موضعش در قبال حوادث اوكراين نخواهد داشت. به نظر ميرسد امضاي توافقنامه گازي بين روسيه و چين در مقطع كنوني بهرغم فراز و نشيبها در اين باره، موفقيت بزرگي براي روسيه محسوب ميشود. اكنون امريكا و شركاي اروپايياش به دنبال تشديد تحريمها عليه روسيه هستند. با اين همه وابستگي گازي اروپا به روسيه كه چيزي حدود 30 درصد از گاز مورد نياز اتحاديه اروپا را شامل ميشود تصميمگيري در اين باره براي اروپايي را دشوار ساخته است. به همين جهت حداقل در ظاهر مقامات ارشد اتحاديه اروپا خواهان تداوم صدور گاز روسيه هستند. روسيه با امضاي توافقنامه گازي با چين به غربيها نشان داد كه از توانايي لازم براي تغيير بنيادين سياست گازي خود برخوردار است و اين اروپا است كه داراي آمادگي لازم براي كاهش وابستگي خود به گاز روسيه نيست.
2- ديدگاههاي امنيتي مشترك
ولاديمير پوتين رئيسجمهور روسيه و شي جي پينگ رئيسجمهور چين در كنفرانس تعامل و اقدامات اعتماد ساز در آسيا «سيكا» در شانگهاي ديدگاههاي مشابهي در مورد ترتيبات امنيتي جديد در منطقه آسيا- اقيانوس آرام ابراز كردند. اين دو بر ضرورت تغيير ساختار و ترتيبات امنيتي منطقه حساس آسيا - اقيانوس آرام تأكيد كردند.
گفتني است همكاريهاي نظامي چين و روسيه همواره بخش مهمي از روابط رو به گسترش اين دو كشور را تشكيل داده و رشد روزافزوني داشته است. چين يكي از بزرگترين خريداران تسليحات ساخت روسيه محسوب ميشود. رشد اقتصادي و افزايش نفوذ چين، اهميت اين كشور را به عنوان متحد منطقهاي، براي روسيه افزايش داده است. همچنين مواضع مشترك دو كشور در برابر برخي بحرانهاي منطقهاي از جمله بحران سوريه، موجب نزديكي بيشتر مسكو و پكن شده است. در راستاي اين همكاريها، رزمايشهاي مشترك دو كشور به صورت مداوم برگزار ميشود. البته اين رزمايشها بيشتر در شرق آسيا يا در نواحي مرزي و داخل خاك دو كشور برگزار شده است. چين تلاش ميكند از طريق افزايش مراودات نظامي و امنيتي با روسيه از طريق برگزاري رزمايشها و خريد تجهيزات نظامي، ضمن استفاده از فناوريهاي پيشرفته نظامي روسها، همراهي آنها براي مقابله با اقدامات امريكا در آسيا - اقيانوس آرام و همچنين مقابله با تهديدات مشترك به ويژه مقابله با گروههاي تروريستي را به دست آورد. اين در حالي است كه روسيه نيز بر آن است تا با همراهي چين مانع از افزايش قدرت نظامي وحضور هرچه بيشتر امريكا در منطقه حساس و پراهميت آسيا- اقيانوس آرام شود. البته همكاري نظامي و امنيتي روسيه و چين محدود به اين مسائل نبوده و به نظر ميرسد دو كشور اكنون تلاش دارند تا همكاري در اين زمينهها را چه به لحاظ كيفي و چه كمي افزايش دهند. بدين ترتيب انتظار ميرود كه همكاري نظامي مشترك در حوزههاي جغرافيايي جديد نيز مطرح شود. برگزاري رزمايش دريايي اخير در درياي شرقي چين كه با شركت يگانهاي دريايي روسيه و چين صورت ميگيرد در واقع تلاش ديگري از سوي دو كشور براي افزايش سطح همكاريهاي في مابين در زمينه دريايي محسوب ميشود.
