سرمای شدید هوا، گرد و غبار، بارش برف، سیل، طوفان و تگرگ از مهمترین عوامل خسارت به محصولات باغي وكشاورزي هستند که اين عوامل سالانه خسارتهاي غير قابل جبراني را بركشاوزان وباغداران تحميل مي كنند. زیانی که البته دامن مصرف کننده و دولت را هم می گیرد چرا كه مصرف كننده باید قيمت زيادي را براي محصول مورد نيازش بپردازد و دولت نيز براي كنترل بازار مجبور است ارز قابل توجهي را براي واردات در نظر بگيرد. دراین میان آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد یافتن راهی برای جلوگیری از ضرر و زیان به کشاورزان و باغدارانی است که زحمات يك ساله آنها اهم از مادي ومعنوي بر اثر عوامل مختلف ازبين مي رود . شاید بيمه كردن محصولات كشاورزي بتواند راهکاری برای جبران این خسارت ها باشد، موضوعی که علیرغم اهمیتش، از سوی مسئولان امر، آنگونه که باید مورد توجه قرار نمی گیرد.
******
كشور ما از جمله كشورهايي است كه شرايط خوبي را براي كاشت انواع محصولات كشاورزي وباغي را دارد. محصولاتی که اغلب شهرت جهاني دارد و توسعه آنها مي تواند علاوه بر كار آفريني، ارزآوري وارزش افزوده ايجاد كند، اما به خاطر وجود برخي ضعف ها نمي توان به طور حتم در خصوص ميزان توليد محصولات باغي وكشاورزي با قاطعيت حرف زد. سوال اینجاست كه اگر باغدار و يا كشاورز بر اثر سرمای شدید هوا، گرد و غبار، بارش برف، سیل، طوفان و تگرگ، كار و سرمايه خود را از دست داد چه بايد كند وچه كساني حاضرند ضررو زيان آنهارا جبران كند تا بتواند دوباره از نو شروع كند. بیمه محصولات بهترین پاسخ برای این سوال است. صنعتی که 30 سال از عمرش در کشور مي گذرد اما هنوز نتوانسته اعتماد كشاورز وباغداران را به خود جلب کند. طبق آمارهای گزارش شده كمتر از ده درصد کشاورزان حاضرند محصولات خودرا بيمه كنند.
خسارتهايي كه جبران نمي شود!
كشور ما از جمله كشورهايي است كه در طول يك سال با انواع حوادث طبيعي وغير طبيعي و بروز خسارت مواجه است از این رو لزوم استفاده از صنعت بيمه ضرورت می یابد. اما از آنجايي كه صنعت بيمه پس از وارد آمدن خسارتها كمترين ميزان كمك را براي جبران ضرر و زیان مي كند، لذا كشاورزان تمایلی براي بيمه كردن محصولاتشان ندارند. به عنوان مثال براثر سرماي شديد وبارش تگرگ در بهار امسال 100 درصد محصول گردوي شهريار وحدود 90 درصدمحصولات گوجه سبز وهلو شليل ان ازبين رفت.
مهدي صالحي مدير جهاد كشاورزي شهريار در این خصوص می گوید: در حالي كه بيمه، مقدار قابل توجهي از خسارتهاي وارده را جبران مي كند اما از آنجايي كه باغداران اين شهرستان باغات و محصولاتشان را بيمه نكرده اند خسارتهاي وارده جبران نمي شود. وي در پاسخ به اينكه چه كنيم تا باغداران به صنعت بيمه اعتماد كنند مي گويد :بايد در اين خصوص كار فرهنگي انجام داد. جهاد کشاورزی در این رابطه با نصب بنر، توزیع بروشور، برگزاری جلسات توجیهی، سخنرانی در نماز جمعه و... اقدام به اطلاع رسانی کرده است اما متاسفانه باغداران همچنان معتقدند که هزینه های بیمه کشاورزی سنگین است و برای آنها صرف نمی کند، اين مسئول تاکید می کند كه بيمه، خسارتهاي باغداران را تمام و کمال مي پردازد این در حالی است که اكبر صداقت يكي از باغداران با رد اين موضوع مي گويد: باغداران براي بيمه هر يك هكتار از باغها ويا زمين هاي زراعي خود مبلغ 200 هزار تومان مي پردازند اما در مقابل خسارت صددر صدي خود تنها 3 میليون براي هر هكتار از باغ خود خسارت در يافت مي كنند كه باجمع بندي تمامي هزينه ها پرداخت اين مبلغ نمي تواند جبران خسارت كند، در ضمن اگر سال بعد نيز دچار خسارت شويم بيمه جبران خسارت نمي كند يااگر كند حداقل را مي پردازد كه هيچ اثري ندارد. وي ادامه مي دهد: از آنجايي كه تسهيلات بانكي سود زيادي دارد كمتر باغداري حاضر است به سراغ آن برود. چرا كه معلوم نيست سال آينده وضعيت محصولات كشا ورزي وباغداري به چه صورت باشد و يا وام گيرنده بتواند باز پرداخت وامش را بدهد يا خير. پس ترجيح مي دهد تا به جاي اينكه از طرفه مغبون شود (خسارت وارده وپرداخت اصل وام وسود آن) از گرفتن تسهيلات خودداري كند.
هفت خوان دريافت خسارت ازبيمه
شركت هاي بيمه شرايط وضوابط خاصي را براي بيمه كردن وپرداخت خسارت به خسارت ديدگان دارند.اما برخي از کشاورزان معتقدند بيمه ها در موقع بيمه كردن شرايط پرداخت خسارت را به طور كامل براي آنها نمي گويد وزماني كه آنها براي گرفتن خسارت مي روند بيمه گر به او مي گويد چون شرايط لازم را ندارد پس بيمه نمي تواند خسارت اورا جبران نمايد!
حسن ايماني باغدار ياسوجي نیز با اشاره به طی کردن هفت خوان دریافت بیمه مي گويد: به خاطر همجواري با استانهاي غربي و جنوبي، وزش ريزگردها آسيب جدي به درختان ومحصولات كشاورزي استان مي رساند. به همين خاطر امسال وقتي اين ريزگردها به درختان باغم آسيب رساند، براي گرفتن خسارت به بيمه مراجعه كردم اما وقتي كارشناس بيمه متوجه شد ريزگردها باعث خسارت درختان باغم شده اند گفت كه ريز گردها شامل پرداخت بيمه نمي شوند، البته اين تمام ماجرا نيست مثلا اگر محصولات باغي ويا كشاورزي براثر بارش تگرگ ويا سرما زدگي ازبين برود ويا آسيب جدي ببيند حتما بايد كارشناس سازمان هوا شناسي اين موضوع را تاييد كند، در غير اينصورت بيمه از پرداخت حداقل خسارت نيز سرباز مي زند وباغدار مي ماند وحق بيمه ازكف رفته وخسارت بر جاي مانده! اما مشكل ديگر باغدران وكشاورزان تنها به اين يكي دو مورد ختم نمي شود، بلكه نبودن ناظرين وبرخي كارشناسان بيمه در برخي از شهرها باعث شده تا پرداخت خسارتها به درازا بكشد و فرد خسارت ديده از خير گرفتن خسارت بگذرد. غضنفر سالاری مدیر گروه بیمه کشاورزی با قبول اين مشكلات به ارائه توضیحاتی در خصوص چگونگي تقسیمبندیهای ناظرین بیمه در استانها مي گويد: براي حل اين مشكل سعی شده است که ناظران به صورت تخصصی انتخاب و پس از تائيد کارشناسان ميزان خسارتهاي وارده هرچه سريعتر پرداخت گردد.
«منوچهری» مشاور کمیسیون کشاورزی اتاق یاسوج نیز در خصوص حل اين مشكل مي گويد: از آنجايي كه ريزگردهاخسارت جبران ناپذيري را به تنه در ختان مي زند قرار شده در سال زراعي 93-94 بيمه كشاورزي با بيمه كردن تنه درختان خسارت هاي وارده را بپردازد.
بايد كشاورزان را ترغيب كرد
عدم اطلاع رسانی و انجام کار فرهنگی در خصوص اهمیت صنعت بیمه و همچنین نامتناسب بودن میزان غرامت پرداختی به کشاورزان از جمله دلایل راغب نبودن کشاورزان به بیمه محصولاتشان است؛ به گونهای که در صورت برطرف شدن این موضوع، کشاورزان با آغوش باز از بیمه کردن محصولات کشاورزی استقبال می کنند.
همچنین ارزیابی به موقع، پرداخت سریع غرامت وارده و ایجاد انگیزه در کشاورزان از جمله عوامل مهم در استقبال کشاورزان از این امر است، از این رو ضروری است با ارائه برنامه ریزی های لازم تمامي محصولات کشاورزی تحت پوشش تعهدات بیمه قرار گیرد. یکی دیگر از مواردی که در بیمه محصولات کشاورزی باید مورد توجه قرار گیرد، لزوم واگذاری انجام بیمه محصولات کشاورزی به شرکت های خدمات کشاورزی است؛ به گونه ای که هم اکنون بیمه محصولات کشارورزی به عهده صندوق بیمه محصولات کشاورزی است.
به نظر میرسد نبود ساز و کار و ساختار قوی بیمهای در بخش کشاورزی مبتنی بر حمایت از کشاورز و تضمین تولید باعث شده که صندوق بیمه محصولات کشاورزی نتواند آن چنان که لازم است زمینه پایدار سازی تولید در این بخش را فراهم کند. ایجاد بیمههای اتکایی، حمایت مستقیم دولت از صندوق بیمه، ایجاد روشهای جدید درآمدزایی صندوق بیمه کشاورزی و توسعه فرهنگ بیمه در بین کشاورزان میتواند به توانمندسازی بیمه کشاورزی کمک کند.
توسعه كشاورزي با بیمه
با توجه به ریسک بالای کشاورزی در کشور، بیمه محصولات کشاورزی می تواند تضمینی برای ادامه تولید و زندگی کشاورزان باشد. قرار گرفتن ایران در کمربند خشک نیمکره شمالی و داشتن ذخائر منابع آبی ضعیف و نزولات جوی کم، نابسامانی بازار محصولات کشاورزی و در نتیجه نوسان قیمت محصولات کشاورزی و نداشتن امنیت شغلی کشاورزان از موارد عمده ای است که کشاورزی در کشور را با ریسک همراه کرده است.
بسیاری از کارشناسان معتقدند که توسعه بیمه محصولات کشاورزی میتواند یکی از راههای مهم برای کاهش خطر پذیری شغل کشاورزی در کشور باشد؛ به گونهای که مسئولان با تحت پوشش قرار دادن محصولات کشاورزی، میتوانند امنیت را برای کشاورزان فراهم آورند.
