در مراسم بزرگداشت ساموئل خاچيكيان استاد سينماي دلهره و ترس، ابوالحسن
تهامي صداپيشه معروف آنونس فيلمهاي وي به جمله معروف آنونس فيلم "دلهره"
با مضمون"يك نفر امشب به قتل ميرسد" اشاره كرد.
به گزارش خبرنگار مهر، شب گذشته 9 آبان ماه موزه هنرهاي معاصر تهران ميزبان
هنرمندان سينما بود كه براي بزرگداشت و گراميداشت ياد ساموئل خاچيكيان
استاد سينماي دلهره ايران گرد هم آمده بودند.
در ابتداي اين برنامه كه اجراي آن را فريدون جيراني كارگردان سينما بر عهده
داشت، احسان آقايي مدير موزه هنرهاي معاصر گفت: دهه 30 و 40 دگرگونيهاي
بغرنجي در اجتماع ما رخ داد كه باعث شد هنر ما نيز تحتالشعاع آن قرار
گيرد. ميتوان گفت كه اين دگرگونيها نقطه عطف تاريخ سينماي ما است. البته
در تمام حوزههاي هنر ميبينيم كه سنگبناي هنر معاصر ما در اين دهه شكل
ميگيرد.
وي بار اين تغييرات را بر دوش بعضي از بزرگان هنر معاصر ايران دانست و گفت:
بار اين تغييرات بر دوش بسياري از بزرگان هنر بود، به عنوان مثال در سينما
خاچيكيان اين وظيفه را بر عهده داشت. فيلمهاي او هنوز هم دلهرهآور است و
دورريختني نيست و بايد اقرار كنيم كه او بر سينماي ايران تاثير بسيار مهمي
گذاشت.
مدير موزه هنرهاي معاصر تهران با ذكر اين جمله كه اگر سينماي ايران را يك
جريان يك سويه و خطي قلمداد كنيم خاچيكيان يكي از نقاط پررنگ اين خط است،
در پاسخ به سوال جيراني مبني بر دليل پايين بودن كيفيت فيلمها گفت: قبول
دارم كيفيت فيلمهاي نمايش داده شده در هفته فيلم خاچيكيان بد بود.
ميتوانستيم از فيلمخانه نسخه 35 ميليمتري فيلمها را بگيريم ولي از يك سو
همه فيلم قابليت پخش را نداشت و از سوي ديگر ناتواني ما در كوتاه كردن
نسخه 35 ميليمتري، ما را مجبور كرد آنها را با اين كيفيتي كه داشتيم پخش
كنيم.
آقايي در پايان سخنانش و در پاسخ به سوال جيراني مبني بر اينكه اولين بار
چه موقع با خاچيكيان آشنا شده است؟ گفت: اولين بار خاچيكيان را در فيلم
"عقابها" شناختم.
در ادامه فريدون جيراني گفت: نميتوان تاريخ سينماي ايران را به دو قسمت
تقسيم كرد و يك قسمت آن را حذف نمود. بايد بدانيم تاريخ سينماي ايراني كه
از "آبي و رابي" شروع شده كتمانناپذير است. در دهه 30 تا 40 دو نوع فيلم
داشتيم، كمدي و جدي كه فيلمهاي جدي بيشتر زبان ترجمه داشتند و از قصهها
ميآمدند براي همين بيشتر آنها ديالوگهاي روان نداشتند.
جيراني اولين آنونس سينماي ايران را مربوط به فيلم "دختري از شيراز" ساخته
خاچيكيان دانست و از ابوالحسن تهامي صداپيشه معروف آنونس هاي پيش از انقلاب
و مدير دوبلاژ بعد از انقلاب خواست كه روي صحنه بيايد و در مورد خاچيكيان
صحبت كند.
تهامي در مورد آنونس هايي كه براي خاچيكيان ساخته و يا در آنها صحبت كرده
است، توضيح داد: گفتن آنونس براي خاچيكيان يك روز و نيم طول مي كشيد در
صورتي كه در همان زمان من براي آنونس يك فيلم خارجي در نهايت يك ساعت وقت
مي گذاشتم اما موشكافي بيش از حد خاچيكيان كار را براي گفتن آنونس بسيار
سخت مي كرد.
وي افزود: آن زمان كه آنونس "دلهره" را گفتم خاطرم هست در تهران و در مجامع
هنري هفتهها در مورد اين آنونس كه با جمله "يك نفر امشب به قتل ميرسد"
شروع ميشد، بحث بود.
تهامي در مورد شخصيت خاچيكيان توضيح داد: خاچيكيان شخصيتي بسيار بارز داشت و
در ميان همكاران و همنسلان خود چهرهاي متفاوت بود. او در فيلمنامهنويسي و
كارگرداني به شدت فرمگرا بود و فيلمي را كه ميساخت در فرمهاي خودش
تعريف ميكرد؛ به خصوص در آن زمان كه در سينماي ايران كسي به فرم توجه
نميكرد.
اين مدير دوبلاژ در پايان سخنان خود خاچيكيان را فردي دانست كه حداقل 15 سال از سينماي موج نوار فرانسه جلوتر بود.
سخنران بعدي اين مراسم منوچهر اسماعيلي مدير دوبلاژ فيلم "ضربت" بود كه
گفت: ساموئل بزرگترين تحفهاي كه به سينما عرضه كرد، دلهره و ترس بود و آن
گونه كه دوست داشت فيلم ميساخت و به شرايط سينماي عامهپسند آن دوره كار
نداشت.
وي در مورد چگونگي همكاري خود با خاچيكيان توضيح داد: من در 8 فيلم او صحبت
كردم زيرا در اين 8 فيلم آرمان بازي ميكرد من به آرمان الصاق شده بودم و
در هر فيلمي كه او بازي ميكرد بايد جاي او صحبت ميكردم.
بعد از صحبتهاي اسماعيلي، جواد طوسي منتقد سينما روي صحنه رفت و گفت: ما
اگر بخواهيم براي سينما تاريخ قائل بشويم بايد به اين نكته توجه كنيم كه
خاچيكيان وجه صناعتي و صنعتي سينما را در دهه 30 ايران بازسازي كرد.
فيلمهاي پليسي، جنايي و دلهرهآور او در عين حالي كه از مضامين رئاليستي
رايج در آن دهه دور بودند اما باورپذيري خاصي داشتند.
وي دليل كشف نشدن استعداد بي نظير خاچيكيان را مناسبات بيرحمي دانست كه در
آن دوره بر سينماي ايران حاكم بود و بيان كرد: او سنگ بناي سينمايي را
گذاشت كه در آن دكوپاژ، نورپردازي، تدوين، صحنه پردازي و ... تعريفي
حرفهاي ميشد. در عين حالي كه در فيلمهاي خاچيكيان مضمون اهميت چنداني
نداشت اما قاعدهبندي لحن سينما براي او بسيار مهم بود.
طوسي در مورد دليل دور شدن خاچيكيان از سينما توضيح داد: او شرايط اطراف
خود را ناديده مي گرفت به همين خاطر بعد از موج نوي سينما ديگر نتوانست آن
چنان كه در دهه 30 و40 درخشيد كار كند به همين خاطر با شكست مواجه شد.
اين منتقد سينما در پايان سخنان خود گفت: ما قبل از مسعود كيميايي،
خاچيكياني را داشتيم كه نام او در لاله زار صفهاي طولاني درست مي كرد و
مردم ساعت ها براي ديدن فيلم هاي او در صف خريد بليت مي ايستادند.
علي ژكان كارگردان سينماي ايران خاچيكيان را حاصل دوره اي بعد از كودتاي 28
مرداد در كشور دانست و گفت: اساساً جو سياسي و اجتماعي آن دوره
فيلمسازاني را مي خواست كه تفكر ارايه ندهند و در اين ميان، فيلمهاي جنايي
خاچيكيان كه از انعكاس جهان بيني و ايدئولوژي دور بودند مورد حمايت هاي
زياد سياسي و اجتماعي قرار مي گرفتند.
وي در مورد دليل اهميت خاچيكيان توضيح داد: به عقيده من او اولين كسي بود
كه به طور رسمي در سينماي ايران فيلم هاي تاليفي ساخت و بي شك خاچيكيان
اولين مولف سينماي ايران است.
در ادامه جيراني به سراغ بازيگران فيلم هاي خاچيكيان رفت و ضمن يادآوري از
درگذشتگاني چون آرمان، رضا بيك ايمانوردي، عبدالله بوتيمار و محمدعلي
فردين از محمد متوسلاني كه در فيلم "طوفان در شهر ما" با خاچيكيان كار كرده
بود خواست كه به روي صحنه بيايد.
متوسلاني خاچيكيان را مطرح ترين كارگردان آن زمان ايران دانست و گفت: در آن
دوره در داخل ايران خاچيكيان فيلم دلهره آور مي ساخت و در خارج از ايران
سينما در اختيار استاد دلهره هيچكاك بود.
وي افزود: خاچيكيان در مورد همه چيز در فيلم ها دخالت مي كرد. او به
نورپردازي، دكوپاژ، موسيقي و تدوين تسلط كامل داشت و به همين خاطر در تك تك
اين موارد ورود پيدا كرده و كار را با موشكافي خاصي به اتمام مي رساند.
وي در پايان سخنانش گفت: خاچيكيان اولين كارگرداني در ايران بود كه سينما
را اصولي و بر پايه يك دانش سينمايي شروع كرد و مانند ساير كارگرداناني كه
از تئاتر به سينما آمده بودند كار نميكرد.
فريدون جيراني در ادامه فيلم هاي خاچيكيان را به سه دوره دهه 30، ملودرام
ها و دهه 50 تقسيم كرد و گفت: در كارهاي ملودرام او بازيگران زن نقش هاي
عمده اي داشتند.
وي به بازي زنده ياد ايرج قادري و بهروز وثوقي در فيلم هاي خاچيكيان اشاره
كرد و گفت: يكي از چهره هاي محبوب ساموئل بهزاد جوانبخش بود كه در چند فيلم
او حضور داشت.
بهزاد جوانبخش بازيگر پيشكسوت سينما سخنران بعدي اين مراسم بود كه به روي
صحنه آمد و در مورد خاچيكيان توضيح داد: ساموئل اتكايش به تكنيك و فن بود و
در فيلم هايش از اين دو مولفه بهره مي برد.
وي خاچيكيان را معرف خود به سينما دانست و گفت: به عقيده من خاچيكيان
قهرمان مونتاژ در ايران است و خاطراتي از كارهايي كه او در مونتاژ مي كرد
در ذهن دارم كه خود مي تواند دروس يك دانشگاه را تامين كند.
شاهين فرهت، استاد موسيقي كلاسيك ايران و سازنده سمفونيهايي چون فردوسي،
خيام، دماوند و امام رضا (ع) سخنران بعدي اين مراسم بود كه در مورد موسيقي
سينماي خاچيكيان در سخناني كوتاه به نقش مهم موسيقي در سينماي دلهره اشاره
كرد و موسيقي را بخش مهمي از سينماي خاچيكيان دانست.
وي افزود: يكي از اركان سينماي دلهره و ترس، موسيقي است كه استاد خاچيكيان
با شناخت و تسلطي كه به موسيقي داشت از اين عنصر در سينماي خود بهرههاي
فراواني برد.
حسين ياريار آخرين سخنران اين مراسم بود كه در دو فيلم "بلوف" و "چاووش" كه هر دو بعد از انقلاب ساخته شدهاند، بازي كرده است.
وي گفت: امروز در هر بخشي كه صحبت شد از سينماي خاچيكيان بحث به ميان آمد
اما كسي به نجابت خاص او در سينما اشاره نكرد و كسي نمي دانست كه بعد از
انقلاب و در دوران 5 ساله اي كه بعد از "يوزپلنگ" ممنوع الكار بود به سختي
گذران عمر مي كرد.
ياريار افزود: او روزهايي داشت كه بغض در گلويش بود ولي به خاطر بزرگياي
كه داشت اين بغض را بروز نمي داد و مجبور بود به آنچه كه برايش رقم زدند تن
در دهد.
وي در پايان سخنانش گفت: قبول دارم كه "چاووش" به هيچ عنوان در ژانر
خاچيكيان نبود اما وقتي استادي مانند او ممنوعالكار مي شود مجبور است براي
بازگشت به سينما فيلمي مانند "چاووش" را بسازد.
