بيش از 80 كشته و مجروح در برخورد دو اتوبوس در اتوبان تهران ـ قم يك بار ديگر مردم كشورمان را داغدار و سياه پوش كرد؛ اين نخستين بار نيست كه تصادفات مرگبار جادهاي در كشورمان اتفاق ميافتد و با بيتوجهي به عواملي كه اين حوادث فاجعه بار را رقم ميزند و نيز با توجه به سريالي بودن تصادفات مرگبار در كشور، اين نگراني وجود دارد كه باز هم شاهد چنين حوادث تلخي باشيم.
آمار سالانه بيش از 20 هزار كشته و 100 هزار مصدومي كه به معلوليت منتهي ميشود حقيقت تلخي است كه همچون كابوسي دهشتناك جادههاي كشورمان را در برگرفته است و جان و سلامتي انسانها را در خود فرو ميبرد. مسافران تهران –يزد و اصفهان ـ تهران لحظاتي نيز هنگامي كه براي رسيدن به مقصد سوار بر اتوبوسهاي اسكانيا ميشدند، شايد هرگز فكرش را هم نميكردند اين ارابه مرگ 43 تن از آنها را به ايستگاه آخر زندگي ميرساند و تعدادي ديگر را نيز با جراحات سنگين جسمي و روحي مواجه ميسازد.
تصادفات مرگبار در آيينه آمار
اين گزارش بدون شك گزارشي تلخ است زيرا قصد دارد واقعيتهايي بسيار رنجآور را در آيينه رسانه بازتاب دهد. مطابق آمار ارائه شده از سوي سازمان جهاني بهداشت كشورمان از نظر ميزان تصادفات مرگبار جادهاي در وضعيت قرمز قرار دارد و داراي رتبه پنجم جهاني است.
آمار منتشر شده از سوي سازمان پزشكي قانوني كشور نيز نشان ميدهد در چهار ماهه نخست امسال هر چند فوتيهاي ناشي از تصادفات 5/9 درصد كاهش داشته اما 113 هزار و 526 نفر مصدوم در چهار ماه نخست سال 92 نسبت به 111 هزار و 797 مصدوم سال 91 نشان از رشد 5/1 درصدي افرادي دارد كه بر اثر تصادفات جادهاي دچار تروما ميشوند و از اين ميزان نيز بخش مهمي از مصدوميتها به معلوليت منتهي ميشود.
سيد تقي نور بخش، رئيس انجمن ارتوپدي ايران درباره هزينه هايي كه تصادفات جادهاي به نظام سلامت تحميل ميكند، گفته است: به ازاي درمان هر مصدوم در بخش دولتي حداقل 50 ميليون ريال هزينه ميشود وهر چند برآورد دقيقي در رابطه با هزينههاي آسيبهاي تروما صورت نگرفته اما با در نظر گرفتن ميانگين حداقل 100 هزار مصدوم در سال، تصادفات جادهاي در كشور چيزي حدود ۵۰۰ميليارد تومان براي نظام سلامت هزينه دارد. اين هزينههاي مستقيم حوادث جادهاي است. علاوه بر اين تخريبهاي عاطفي و رواني ناشي از تصادفات مرگبار جادهاي تا مدتها روح بازماندگان اين حوادث را زخمي و جريحهدار ميكند و آمار بيماريهاي روحي رواني و افسردگي را در جامعه بالا ميبرد ومنجر به از دست دادن نيروي كار فعال به صورت دائم يا موقت ميشود. بر اساس گزارش سال 2008 سازمان جهاني بهداشت، 23 هزار نفر (امسال) در ايران به علت تصادفات جادهاي جان خود را از دست دادند. متأسفانه اين ميزان كشته جادهاي در ايران حاكي از اين است كه كشورمان رتبه نخست سرانه قربانيات تصادفات جهاني را به خود اختصاص داده و 70 درصد تلفات ترافيكي در كشور در جادهها اتفاق ميافتد!
اما چرا ايران رتبهدار تصادفات مرگبار جادهاي در دنياست؟ مقصر اصلي اين حوادث چه كساني هستند؟ و تا كي قراراست بابت اين حوادث سياهپوش و داغدار شويم ؟
نقش عوامل انساني
يكي از مهمترين عوامل دخيل در اغلب تصادفات رانندگي بياحتياطي و بيتوجهي رانندگان به قوانين راهنمايي و رانندگي است. سرعت غير مجاز، سبقت غير مجاز، انحراف به چپ، توجه نكردن به جلو، رعايت نكردن نكات ايمني وخستگي و خواب آلودگي راننده در صدر عوامل انساني تصادفات و حوداث رانندگي قرار دارد. هر چند برخي از كارشناسان عامل انساني را مؤثرترين علت در وقوع اين قبيل حوادث ميدانند و آمار هم نشان ميدهد حدود 52 درصد از تصادفات منجر به فوت با نقش مستقيم عوامل انساني به وقوع ميپيوندد اما 48 درصد از عوامل اين حوادث نيز انساني نيست.
جادهها امن نيست
يكي ديگر از واقعيتهايي كه منجر به تصادفات جادهاي در كشور ميشود جادههايي نا ايمن و غير استاندارد است. اين در حالي است كه مطابق قانون برنامه پنجم توسعه وزارت راه، مسكن و شهرسازي مكلف است با ايمنسازي جادهها سالانه 10 درصد از ميزان تصادفات جادهاي را كاهش بدهد. به رغم اين اما بسياري از راههاي ما 70سال قبل ساخته شدهاند و سرعت معقولتردد در آنها 40 تا 50 كيلومتر است، اكنون پس از 70 سال و توسعه حملونقل و خودروها در كشور، هنوز هم در همين جادهها حركت ميكنيم، اين در شرايطي است كه اكنون نيازمند اصلاح شعاع قطب، شيب جانبي، شانه راهها و مواردي از اين دست هستيم. به باور كارشناسان، بسياري از مواقع علائم راهنمايي و رانندگي به اندازه كافي و در جاي صحيح خود استفاده نميشوند. يكي از مسائل مهم حفظ وسايل ايمني راههاست. معمولا گاردريلهايي كه در جادهها نصب ميشود و با يك تصادف از بين ميرود، ديگر اصلاح نشده و جايگزين نميشود يا حفاظهاي بتني بهخوبي نگهداري نميشود. دست اندازهاي خطرناك در جادههاي كشور خيلي وقتها عامل بروز نقص فني و تصادف هستند و راهنمايي و رانندگي يا وزارت راه عزمي براي اصلاح اين ساختار ندارند.
خودروهايي براي سفر به آخرت!
سيد علي رضوي، مديرعامل ستاد مركزي معاينه فني خودرو بيشتر تصادفات جادهاي را به دليل نقص فني ميداند تا عامل انساني.
اگرچه خودروهاي ايراني كه در داخل كشور قيمتي معادل ايمنترين خودروهاي جهان در خارج از كشور دارند، اما در سفرهاي جادهاي نوروزي مشخص شده است كه سهم برخي خودروها در تصادفات و كشتهها بسياري جدي است. به گفته اسكندر مومني رئيس پليس راهور، پرايد بيشترين سهم را در تصادفات به خود اختصاص داده است، به طوري كه سال گذشته 114 هزار و 799 مورد تصادف با اين خودرو بوده است. بررسي پروندههاي تصادفات ناوگان حمل و نقل عمومي هم نشان ميدهد در 9 تصادف اتوبوس اسكانيا بيش از 105 هموطن جان خود را از دست دادهاند و اين اتوبوس، جاي هووي چيني را در كشتار مسافران جادهاي گرفته است. اين اتوبوسها كه وظيفه حمل و نقل جادهاي را بر عهده دارند در پي برخوردهاي شديد آتش گرفته و در اولين واژگوني به علت بدنههاي غيرمستحكم و ستون سقف روي سر مسافران پرس ميشود. مرگ 26 دانشآموز دختر در در جاده ايذه – بروجن به علت نقص در سيستم ترمز رخ داد. حادثه مهم ديگر در محور اهواز به هفتگل ميان اتوبوس اسكانيا و كاميون رخ داد. در اين حادثه اتوبوس بلافاصله آتش گرفت و مسافران در ميان شعلههاي آتش گرفتار شدند. از ميان مسافران 17 نفر در آتش سوختند و تنها پنج نفر توانستند از مهلكه فرار كنند و از مرگ نجات يابند. و تلخترين حادثهاي كه اتوبوس اسكانيا يا ارابه مرگ جادههاي كشورمان موجب شده است حادثه دوشنبه شب اتوبان تهران قم با 43 كشته و 44 مجروح است. ظاهراً عامل آتشسوزي و شدت گرفتن اين حادثه نقص سيستم برقرساني اتوبوسها بوده است. با اين همه وقتي عوامل ركورد داري ايران در حوادث جادهاي مشخص است و با فرهنگسازي، ايمني راهها و استانداردسازي وسايل نقليه ميتوان جلوي اين فجايع انساني و هزينههاي گزافي را كه به كشور تحميل ميشود، گرفت تا كي قرار است براي چنين حوادثي داغدار شويم؟
