فعاليتهاي هنري سيـاستمداران اصلاحطلب هر روز بيش از پيش ميشود. طي چند ماه گذشته خبر حضور سيد محمد خاتمي رئيسجمهور پيشين، محمد رضا عارف نامزد اصلاحطلبان در انتخابات رياست جمهوري و در آخرين مورد احمد مسجد جامعي رئيس اصلاحطلب شوراي شهر تهران در محافل سينمايي منتشر شده است. دليل علاقه اصلاحطلبان براي حضور در ميان سينماييها چيست؟ چرا هيچ وقت سياستمداران اصولگرا تمايلي به فعاليتهاي اينچنيني نداشتهاند؟ و اينكه گره ميان سينما و سياست را چه كسي كور كرده كه اين دو مقوله به ظاهر جدا از هم تا اين حد به هم تنيده شدهاند.
سينماي محبوب سياستمداران
حدود 900 سال پيش خواجه نظام الملك طوسي سياستمدار بزرگ ايراني كه معمولاً هيچ وقت تفريحي نداشت، اگر ميتوانست در ميان امور كشوري زمان خالي پيدا كند، سري به جامي شاعر و همكلاسي دوران كودكياش ميزد. شاه عباس صفوي حدود 300 سال پيش اوقات فراغت شاهانه خود را در ميدان نقش جهان و تماشاي بازي چوگان سپري ميكرد و از آنجايي كه به ساخت و ساز و عمران علاقه زيادي داشت به شيخ بهايي دانشمند و معمار بزرگ ايراني وقت ملاقات ميداد. در دوران معاصرتر نيز وقتي به تفريحات فرهنگي سياستمداراني چون ذكاءالملك فروغي و ملكالشعراي بهار يا دكتر قاسم غني ميرسيم، ديوان اشعار حافظ و سعدي را ميبينيم كه وقتي تنها ميشدند سري به كتاب ميزدند و خودشان را با محافل ادبي سرگرم ميكردند. اما درست از زماني كه نگاه كردن به تصاوير متحرك سينما تفريح شاهان قاجاري شد، كمكم سياستمداران هم به تبعيت از شاه مجذوب سينما شدند. سينما تفريح گرانقيمتي نبود كه تنها اشراف از آن لذت ببرند اما اغنيا و سياستمداران از شانس بالايي برخوردار بودند و آن هم اكرانهاي خصوصي فيلم بود و ميگويند اولين دستورات سانسور نيز از همين اكرانهاي خصوصي سياستمداران شكل گرفت.
سينما در طول زمان قدم به قدم بر محبوبيت خود افزود تا آنجا كه از آن به عنوان مهمترين ابزار فرهنگي حكومت پهلوي نام برده شد و از همين رو در زمان انقلاب در كنار عشرتكدهها و مراكز فحشا، سالنهاي سينما را هم به آتش كشيدند تا خشم و مخالفت مردم انقلابي از سينماي فاسد مورد نظر حكومت، ابراز شود. با پيروزي انقلاب، سينما با توقفي كوتاه به سرعت با جلب نظر مسئولان و ايفاي نقش جديد توانست خود را تثبيت كرده و اقشار مختلف جامعه از پير و جوان گرفته تا سياستمداران را به خود جذب كند. نمونه آشكار جذابيت سينما براي حضور فعال دولت، ايجاد جشنوارههاي مختلف فيلم، ارتقاي جايگاه سينما در حد معاونت در وزارت ارشاد (بعدها سازمان سينمايي) و همچنين ايجاد فارابي به عنوان حامي دولتي سينما است.
سياستمداران و محبوبيت سينما
انتخابات دوره يازدهم رياست جمهوري نمونه آشكاري از استفاده سياستمداران از محبوبيت سينما بود. زماني كه برخي از نامزدهاي انتخابات همراه با هنرمندان سينما وارد ساختمان وزارت كشور در خيابان فاطمي ميشدند، عكاسان سوژههاي نابي را براي نشان دادن پيوند سينما و سياست داشتند. البته در اين ميان قضيه حضور عزت الله انتظامي همراه با اسفنديار رحيم مشايي به نتيجه مطلوب نرسيد و بعد از چند تأييد و تكذيب نتيجه عكس را به بار آورد. محبوبيت سينما در ايام انتخابات به ياري سياستمداران آمد و تلاش بيوقفهاي از سوي ستادهاي انتخاباتي براي انتشار خبر حمايت چهرههاي سينمايي از نامزدي خاص، صورت ميگرفت. محبوبيت سينما آنقدر بود كه وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي در نطق خود براي گرفتن رأي اعتماد مجلس به اوضاع سينما نيز اشاره كند و در اولين روزهاي حضورش در ساختمان بهارستان ديداري را با سينماييها داشته باشد.
سينما وسيله بازگشت به دوران محبوبيت
رفتارهاي چند ماهه اخير سياستمداران اصلاحطلب در توجه بيش از حد به سينما را ميتوان در راستاي استفاده از اين هنر براي بازگشت به دوران محبوبيت نام برد. خاتمي از زماني كه نامش به عنوان يكي از سران فتنه مطرح شد، به سرعت از چهره رئيسجمهور با رأي 20 ميليوني به فردي كه با نظام زاويه گرفته است، تبديل شد.
با نزديك شدن دولت احمدي نژاد به ماههاي پاياني فعاليت، محمد خاتمي تلاش كرد تا با حضور در محافل هنري، اكران فيلمها و گفتوگو با هنرمندان از فضاي رسانهاي استفاده كند و به بازسازي چهره خود دست بزند؛ اقدامي كه تا اندازهاي توانست رئيسجمهور پيشين را دوباره بر سر زبانها بيندازد. بعد از كنارهگيري محمدرضا عارف از نامزدي انتخابات رياست جمهوري و پيروزي دكتر روحاني در انتخابات، چند تن از سينماگران به ديدار وي رفتند و از اقدام عارف تقدير كردند. عارف كه بعد از انتخابات به چهره فعالي تبديل شده، در اقدامي فرهنگي به ديدن فيلم «فرزند چهارم» رفت تا نشان دهد در امور هنري هم مانند مسلك سياسي پيرو محمد خاتمي است. روش خاتمي بعد از در حضور ميان هنرمندان بعد از عارف، اين بار از سوي وزير ارشاد دولت اصلاحات تكرار شد و احمد مسجد جامعي دومين وزير ارشاد خاتمي، به پشت صحنه فيلم «طبقه حساس» كمال تبريزي رفت. جالب اينجاست كه در ميان سياستمداران اصولگرا كمتر به حضور در ميان هنرمندان و سينماگران پرداخته ميشود. تنها محمود احمدي نژاد رئيسجمهور پيشين بود كه سعي ميكرد با سينماگران نشست و برخاست داشته باشد؛ روشي كه با اتمام دوران رياست جمهوري وي هنوز تكرار نشده و احمدي نژاد فعلاً ترجيح ميدهد پيگير ايجاد دانشگاه باشد.
دولت، اصلاحطلبان و سينما
علي جنتي وزير ارشاد در مراسم معارفه رئيس جديد سازمان سينمايي، تأكيد كرد كه ارشاد وابسته به هيچ گروهي نيست. اين سخنان را ميتوان در كليت اظهارنظرهاي رئيسجمهور نيز مشاهده كرد. اما همزمان با فعاليتهاي دولت جديد، اصلاحطلبان نيز در حال گسترش فعاليت خود در حوزه سينما هستند، با آنكه نميتوان حضور در پشت صحنه چند فيلم و اكران خصوصي فيلمهاي روي پرده را نشانهاي از دخالت در امور سينمايي دانست، اما ميتواند زمينهاي براي ايجاد يك پايگاه اجتماعي در دل سينما و در نهايت عاملي براي ايجاد جهتگيريهاي سياسي در دامن سينما باشد؛ كاري كه مسلماً با نفس دولت تدبير و اعتدال همخواني ندارد.
