با نگاهي به تاريخ به راحتي ميتوانيم رد پاي فرهنگ و هنر ايراني را در كشورهاي همسايه و گستره فلات ايران به خوبي درك كرد. كشورهايي كه هر كدام در برههاي از تاريخ و بنا به شكست دولت مركزي ايران در جنگ از خاك ميهن جدا شده و طي فرآيندي چندين ساله تبديل به كشورهاي مستقلي شدهاند، اما ريشههاي فرهنگي آنها در ايران خلاصه ميشود. امروزه بسياري از اين كشورها سعي در تاريخسازي جدا از تاريخ ايران دارند تا براي خود جايگاه فرهنگي مستقلي داشته باشند. كشور آذربايجان در اين زمينه از ساير كشورهاي جدا شده از ايران، گوي سبقت را ربوده است؛ آخرين اقدام آذريها از برداشتن كاشيهاي مزين به اشعار فارسي از مقبره نظامي گنجوي است. نظامي از شاعران بزرگ ايران است اما براي آذريها كه به دنبال هويت آذري مستقل هستند، نظامي به عنوان شاعر ملي شناخته ميشود، گو اينكه اين شاعر همه منظومههايش را نيز به زبان فارسي سروده است و از شانس بد آذريها، نظامي هيچ جاي سوءاستفادهاي را براي كساني كه بخواهند هويت ايرانياش را جعل كنند، باقي نگذاشته است. به همين دليل مقامات باكو ميخواهند كاشيهاي جديدي را مزين به ترجمه آذري اشعار نظامي، جايگزين كاشيهاي قديمي كنند.
اين كار تاكنون اعتراضات زيادي را در داخل كشورمان به همراه داشته است، اما اعتراض بدون اقدام تا به حال نتيجه مناسبي نداشته و آذريها همان طور كه در چند ساله اخير نشان دادهاند به نقش ضد ايراني خود ادامه ميدهند و با سرعت زيادي در حال محو آثار فرهنگ ايراني از منطقه تحت سلطه خود هستند. به نظر ميرسد وقت آن رسيده است كه از ابزار ديگري براي فشار به باكو استفاده شود تا دولت آذربايجان را از اتخاذ سياستهاي ضد ايراني باز داشت. رئيس كميسيون فرهنگي مجلس در سخناني به جمعآوري كاشيهاي مقبره نظامي ميگويد: اگر قرار باشد دولتها با ادعاي واهي، خود را صاحب فرهنگ كشور همسايه بدانند، بسياري از آثار فرهنگي ملتها از بين خواهد رفت. حجت الاسلام سالك ميافزايد: به طور حتم مسئولان كشور آذربايجان با فشار استكبار، اقدام به چنين كاري كردهاند و قصد دارند ترجمه آذري اين كتيبهها را در مقبره نظامي گنجوي نصب كنند. وي ميگويد: ما توصيه ميكنيم مقامات آذربايجان در مورد برداشتن كتيبههاي شعر فارسي نظامي گنجوي، تجديد نظر كنند زيرا اين كار به روابط فرهنگي بين دو كشور لطمه خواهد زد. رئيس كميسيون فرهنگي تصريح ميكند: وزارت خارجه بايد اقدام جديد كشور آذربايجان مبني بر برداشتن كتيبههاي شعر فارسي نظامي گنجوي و ترجمه آن به زبان آذري را هرچه سريعتر پيگيري كند تا آن را به نتيجه مثبت برساند.
حال بايد ديد كه وزارت امور خارجه در راه جلوگيري از تضييع بيشتر از پيش حقوق فرهنگي كشورمان چه اقدام مناسبي را مد نظر خواهد داشت. علاوه بر آن ميتوان از عوامل بازدارنده ديگري نيز استفاده كرد. تنبيههاي اقتصادي و ايجاد محدوديتهاي سياسي ميتواند از اين راهكارها باشد كه نشاندهنده واكنش عملي به اين گونه رفتارهاي خصمانه كشورهاي همسايه نسبت به حقوق ايرانيان باشد.
