در ميان انواع و اقسام رسانهها كه اين روزها هركدام بخشي از فضاي فكري و ذهني جامعه را به خود اختصاص دادهاند و به زعم خود سهمي در اطلاع رساني به مردم دارند، «مطبوعات» يا همان رسانههاي چاپي نقش و جايگاه ويژهاي دارند؛ اين نقش ويژه از اين جهت است كه رسانههاي كاغذي با وجود گسترش رسانههاي مجازي از قبيل سايتها و خبرگزاريها، هنوز هم در ميان عامه مردم و حتي نخبگان و خواص مشتري دارند و محل مراجعه آنها هستند. اما اين كالاهاي فرهنگي علاوه بر مشكلاتي كه عموم رسانهها هميشه از آنها رنج ميبرند، با يك معضل اختصاصي هم دست و پنجه نرم ميكنند و آن نيز، هزينههاي سنگين «كاغذ و چاپ» است، به گونهاي كه بخشي از دغدغه جدي مديران اين رسانهها به اين مسئله برميگردد.
آنها كه از عُرف مديريت رسانه به ويژه اداره مطبوعات خبر دارند و در حال و هواي آنها نفس كشيدهاند، ميدانند كه اگر برخي راه حلهاي خاص و البته قانوني، مانند چاپ آگهيهاي تبليغاتي نباشد، نفس مطبوعات بند ميآيد و كمر آن زير بار هزينههاي سنگين و رنگارنگ خم ميشود! اما چيزي كه همچنان اين راه تنفس را قدري محكم نگه ميدارد، دريافت ماليات بابت انتشار اين آگهيهاست كه به نوعي اثر التيام بخش آنها را براي مطبوعات خنثي ميكند!
با وجود آنكه به گفته مديركل مطبوعات و خبرگزاريهاي داخلي وزارت ارشاد، «بند لام ماده ۱۳۹ قانون مالياتهاي مستقيم»، فعاليتهاي مطبوعاتي را بهطور مطلق معاف از ماليات اعلام كرده است و قانون ماليات بر ارزش افزوده نيز در بند«هـ» از ماده ۱۲، مطبوعات را از پرداخت ماليات معاف ميداند، اما سازمان امور مالياتي كشور با اين استدلال كه فعاليت تبليغاتي روزنامهها مشمول معافيتهاي ماده ۱۲ اين قانون نيست، اين بخش از فعاليت مطبوعات را مشمول ماليات بر ارزش افزوده ميداند! و اينجاست كه نفسهاي نه چندان عميق اين رسانهها باز هم به شماره ميافتد؛ اين در حالي است كه «ماده ۱۹ قانون مطبوعات»، انتشار آگهي را بخشي از فعاليت مطبوعاتي عنوان كرده است، اما معلوم نيست كه چرا اين حكايت همچنان ادامه دارد؟! براي واكاوي بهتر اين موضوع، به سراغ برخي از مديران مسئول مطبوعات و صاحبنظران اين حوزه رفتيم. آنچه در پي ميآيد، شايد خلاصهاي باشد از دغدغهها و تحليلهاي متكي به تجربه تمام فعالان اين عرصه كه اگر عميقتر به آنها نگاه شود، ميتواند بار بزرگي را از شانههاي رنجور مطبوعات امروزمان بردارد.
پرداخت يارانه و دريافت ماليات «تناقض» است! سيدنظامالدين موسوي، دبيركل انجمن روزنامه نگاران مسلمان: با توجه به اينكه در كشور ما، «اقتصاد رسانه» آنطور كه بايد و شايد جانيفتاده و بهويژه رسانههاي مكتوب مشكلات خاصي در حوزه كاغذ و هزينههاي چاپ دارند، بنابراين نيازمند حمايت جديتر دولت هم هستند و شايد به همين دليل بوده است كه از سالهاي گذشته، مقوله «يارانه مطبوعات» مطرح بوده است و براي اينكه مطبوعات سر پاي خود بايستند و دخل و خرج آنها با هم بخواند، به آنها يارانه ميدهند. اين يارانه قبلاً در قالب سهميه كاغذ بود، اما بعدها سهميه كاغذ به يارانه نقدي تبديل شد. اينها همه نشان ميدهد كه مسئولان دولتي به خوبي ميدانند كه رسانهها مخصوصاً مطبوعات بدون كمك و حمايت آنها قادر به ادامه مسير نيستند، مخصوصاً رسانههايي كه كمتر به دستگاه خاصي متكي هستند و از پشتوانههاي مالي خاص بيبهرهاند و البته بخش عمده مطبوعات ما اينچنينياند و نيازمند يارانه دولت هستند.
حالا در چنين فضايي كه دولت به مطبوعات يارانه ميدهد، دريافت ماليات از آنها يك تناقض است؛ چون پرداخت يارانه با اين هدف انجام ميشود كه چون اين مراكز قادر به تأمين هزينههاي خود نيستند، بايد از آنها حمايت شود، بنابراين پرداخت يارانه از يك طرف و دريافت ماليات از طرف ديگر، قطعاً تناقض بوده و روش مناسبي نيست. تا جايي كه شنيدهام و اطلاع دارم، برخي از مؤسسات فرهنگي غيرانتفاعي كه مجوز خود را از وزارت ارشاد ميگيرند، به دليل كار فرهنگي كه انجام ميدهند و هدف انتفاعي و سودطلبي ندارند، از پرداخت ماليات معاف هستند؛ به نظرم بايد مطبوعات را هم مانند آنها مشمول اين قاعده قرار دهند، در غير اينصورت افزايش هزينهها قطعاً براي ادامه كار مطبوعات مشكل ساز ميشود.
مطبوعات بدون حمايت دولت غريب ميمانند! حجتالاسلام سيدمحمود دعايي، مديرمسئول روزنامه اطلاعات: به نظر من، وزارت ارشاد خودش بايد در اين رابطه وارد ميدان شود و موضوع را دنبال و از مطبوعات حمايت كند. اگر حمايت دولتي نباشد، قطعاً غريب ميمانيم. وقتي وزارت ارشاد بر مسائل و مشكلات مطبوعات آگاهي دارد، طبيعتاً بايد از آنها حمايت هم بكند، در غير اينصورت حتي اگر اهالي مطبوعات به شخص آقاي رئيسجمهور نيز متوسل شوند و ايشان هم دستور حمايت بدهد، بدون اراده وزارت ارشاد بازهم مشكل حل نميشود.
به نظرم خوب است كه از طرف معاونت مطبوعاتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، مديران مطبوعات را دعوت كنند و جلسه مشتركي با وزير اقتصاد و دارايي برگزار كنند تا در اين نشست مشترك، با همدلي و تفاهم درد دلها مطرح و مشكلات رفع شود. در فضاي فعلي، تأمين كاغذ و مشتقات چاپي مهمترين مشكل مالي مطبوعات است كه با اين فشارها اگر حمايت مناسبي از مطبوعات نشود، تنگناهاي بسياري به آنها وارد ميشود و حتي احتمال اينكه بسياري از مطبوعات توان ادامه حيات نداشته باشند، وجود خواهدداشت.
شرايط فعلي مطبوعات را آسيبپذير كرده است مهدي رحمانيان، مديرمسئول روزنامه شرق: در وضعيت فعلي، مطبوعات ما به شدت آسيبپذير شدهاند، مخصوصاً با شرايط جديد كه كاغذ گران شده و هزينههاي توليد و توزيع هم افزايش يافته است، فكر ميكنم كه دولت بايد به رسانههاي مكتوب كمك ويژهاي كند و نگاه ويژهاي هم داشته باشد كه از جمله مهمترين اين كمكها ميتوان به اعمال «معافيتهاي مالياتي» اشاره كرد و اگر واقعاً چنين كاري انجام شود، براي دولت نه تنها «هزينه» نيست، بلكه نوعي «سرمايهگذاري» نيز هست.
رسانهها مخصوصاً رسانههاي چاپي، علاوه بر كمكهاي مستقيم مانند يارانه كاغذو...، نيازمند كمكهاي غيرمستقيم مانند معافيتهاي مالياتي نيز هستند، حتي اين حمايتهاي غيرمستقيم ميتواند خيلي بهتر از كمكها و حمايتهاي مستقيم دولت باشد، چراكه مبالغ يارانه كاغذ و امثال آن نميتواند قابل توجه باشد؛ البته وضعيت آگهيها نيز در صفحات مطبوعات چندان مناسب نيست كه درآمد قابل توجهي براي رسانهها داشته باشد، به همين خاطر است كه معافيت مالياتي مخصوصاً در حوزه نشر آگهيها، ميتواند يك كمك نسبي به اقتصاد رسانهها باشد.
اخيراً نيز تعدادي از مديران مسئول مطبوعات، نامه مشتركي را براي وزير اقتصاد و دارايي ارسال و ضرورت اين بحث را يادآوري كردهاند تا در اين زمينه تجديدنظر ويژهاي شود؛ علاوه بر اين اقدامات، بايد يك كار صنفي مشترك نيز از طرف مطبوعات - با هر گرايش سياسي كه هستند - انجام شود تا اهميت اين موضوع براي مسئولان امر جاانداخته شود تا آنها نيز همياري بهتر و بيشتري با مطبوعات داشته باشند.
