محمدحسین ادیب در گفت وگو با فارس اظهارداشت: براساس قانون هدفمند کردن یارانه، یارانه انرژی باید طی ۳سال حذف می شد، اما براساس مصوبه جدید مجلس مشروط بر اینکه قیمت نفت به حدود ۸۰ دلار کاهش یابد، در عمل یارانه ها طی دوسال حذف می شود. اما از منظر قانونی نظر به اینکه همچنان قیمت نفت در بازارهای جهانی بالای ۱۰۰ دلار است، تخلفی از قانون هدفمند کردن به لحاظ زمان حذف یارانه ها صورت نگرفته است.
وی در خصوص سرعت بیشتر کاهش یارانه گفت: تا زمانی که قانون هدفمند کردن یارانه در دستور کار قرار داد، انتظارات تورمی در جامعه بسیار بالاست و طولانی شدن زمان اجرای آن به تشدید انتظارات تورمی می انجامد.
• هر اندازه زمان اجرای کاهش یارانه طولانی تر، ظهور آثار مثبت دیرتر
این اقتصاددان اضافه کرد: یکی از عوامل اصلی تورم سنگین سال ۹۰، تشدید انتظارات تورمی همزمان با اجرای هدفمند کردن یارانه بود. در عین حال در همه دنیا اینگونه بوده که آثار منفی حذف یارانه ها در ابتدا ظاهر می شود و آثار مثبت آن در مرحله دوم. هر اندازه زمان اجرای پروسه کاهش یارانه طولانی تر باشد، آثار مثبت دیرتر ظاهر می شود. به هر سو، از سال ۱۳۶۸ تاکنون پروسه کاهش یارانه انرژی در دستور کار قرار گرفته و هر زمان به دلیلی بعد از برداشتن چند گام، نیمه کاره رها شده است.
• طولانی شدن زمان اجرای کاهش یارانه، افزایش نرخ ارز را در پی دارد
عضو هیأت علمی دانشگاه اصفهان گفت: اجرای شوک درمانی حذف یارانه ها واجد و حاوی آثار ضد تورمی گسترده ای است. مهمترین راهکار برای مهار تورم در ایران در اصطلاح اقتصاد کلان، سرکوب انتظارات تورمی است. طولانی شدن زمان اجرا به افزایش نرخ ارز می انجامد.
• تفاوت درآمد ناشی از فروش حاملهای انرژی با درآمد سازمان هدفمند کردن یارانه
ادیب در خصوص اجرای فاز ۲ هدفمندی یارانه اظهارداشت: درآمد سازمان هدفمندکردن یارانه در سال ۹۰ حدود ۲۱هزار میلیارد تومان بوده و مجلس در بودجه سال ۹۱ مصوب کرده است که درآمد سازمان هدفمند کردن از محل فروش حاملهای انرژی به ۶۶هزار میلیارد تومان افزایش یابد.
وی افزود: درآمد ناشی از فروش حاملهای انرژی با درآمد سازمان هدفمند کردن یارانه متفاوت است. به گزارش وزارت اقتصاد و دارایی حدود یک سوم درآمد فروش حاملهای انرژی به این شرکتها واگذار می شود. به عبارت دیگر درآمد ناشی از فروش حاملهای انرژی ۳۱هزار میلیارد تومان است که دو سوم آن به سازمان هدفمند کردن یارانه پرداخت می شود.
• یارانه بیشتری حذف می شود
این اقتصاددان اضافه کرد: مصوبه مجلس ناظر به افزایش ۲۱هزار میلیارد تومان درآمد سازمان هدفمند کردن یارانه به ۶۶هزار میلیارد تومان است و نه اینکه افزایش ۳۱ هزار میلیارد تومان به ۶۶ هزار میلیارد تومان. به عبارت صریحتر، یارانه انرژی بیشتری حذف می شود.
ادیب در ادامه گفت: مصوبه مجلس ناظر به سال ۱۳۹۱ است و حدود ۲ماه از سال سپری شده است. لذا ۶۶ هزار میلیارد تومان باید در طی ۱۰ ماه حاصل شود. به عبارت صریحتر، یارانه بیشتری حذف خواهد شد.
• حذف همه یارانه انرژی با مصوبه مجلس
وی افزود: تحصیل ۴۵هزار میلیارد تومان درآمد به معنای افزایش نرخ موثر حاملهای انرژی به میزان ۱۴۵ درصد است که البته باید طی ۱۲ماه حاصل شود. اما کسب آن طی ۱۰ ماه به منزله افزایش بیش از ۱۴۵درصد است و افزایش بیش از ۱۴۵درصدی قیمتهای حامل انرژی به کاهش قابل ملاحظه مصرف منجر می شود. اگر کاهش مصرف حداقل ۳۰درصد باشد، هدفگذاری تحصیل ۴۵ هزار میلیارد تومان درآمد طی ۱۰ماه از ۷۰ درصد مصرف سال گذشته است که در این حالت اگر قیمت نفت به حدود ۸۰ دلار کاهش یابد، در واقع همه یارانه انرژی با مصوبه مجلس حذف می شود.
ادیب گفت: ادعای دولت در خصوص کسب ۱۳۰ هزار میلیارد تومان درآمد برای سازمان هدفمند کردن یارانه به سبب عدم اشراف مجلس به ارقام مربوط به محاسبه یارانه ها غیرواقعی بوده است. به زبان دیگر، کاهش قیمت نفت به ۸۰ دلار و کاهش ۳۰ درصدی مصرف و کسب ۶۶ هزار میلیارد تومان درآمد برای سازمان هدفمند کردن یارانه، به منزله حذف کامل یارانه ها خواهد بود.
وی افزود: مجلس به دلیل عدم اشراف کارشناسی به کل یارانه ها دارای این تصور شده که در واقع با این مصوبه همچنان یک دوم یارانه ها باقی مانده است.
• اثبات ادعا
ادیب در برابر این سئوال که شما ادعای خود را چگونه اثبات می کنید و میزان یارانه به دقت چه میزان است؟ اظهارداشت: روزانه ۵۹ میلیون لیتر بنزین در کشور مصرف می شود که ۴۵ میلیون لیتر آن سهمیه ای و ۱۵ میلیون و ۴۰۰ هزار لیتر آن آزاد است که نزدیک به ۵ میلیون لیتر آن وارداتی است. روزانه ۳ و نیم میلیون لیتر در روز در کشور سوخت جت مصرف می شود و تولید نفت سفید ۱۴ میلیون و ۷۸۰ هزار لیتر، صادرات ۴۰۰ هزار لیتر و مصرف داخلی ۱۳ میلیون و ۴۰۰ هزار لیتر است.
وی در مورد نفت کوره گفت: روزانه ۷۶ میلیون و ۵۰۰ هزار لیتر نفت کوره تولید می شود که صادرات ۳۱ میلیون لیتر ، بانکرینگ (سوخت رسانی به کشتی ها) ۶میلیون لیتر ، نیروگاهها ۲۸ میلیون و ۶۰۰ هزار لیتر و سایر مصارف ۱۰ میلیون و ۹۰۰ هزار لیتر است.
ادیب در خصوص گازوئیل اظهارداشت: روزانه ۹۵ میلیون و ۹۰۰ هزار لیتر گازوئیل تولید می شود که ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار لیتر آن صادر، ۱۰ میلیون لیتر در بخش کشاورزی، ۳ میلیون لیتر در صنعت، ۳۲ میلیون لیتر به وسایل نقلیه، ۱۹ میلیون لیتر به نیروگاهها و ۲۹ میلیون لیتر به صورت آزاد فروخته می شود.
وی در خصوص خوراک نفتی افزود: روزانه ۱۴ میلیون لیتر خوراک نفتی توزیع می شود که درآمد آن به سازمان هدفمند کردن یارانه پرداخت نمی شود. اما روزانه ۹ میلیون و ۲۰۰ هزار لیتر گاز مایع تولید می شود که در کنار ۲میلیون لیتر واردات حدود ۱۱ میلیون لیتر مصرف داخلی را تأمین می کند.
ادیب افزود: روزانه ۲۷۴ میلیون لیتر نفت خام تحویل پالایشگاهها می شود که ۴۳ میلیون و ۴۰۰هزار لیتر آن صادر و ۲۳۱ میلیون لیتر آن در داخل مصرف می شود و البته روزانه ۶میلیون و ۹۰۰ هزار لیتر نیز واردات فرآورده های نفتی وجود دارد.
وی اضافه کرد: اختلاف آماری کوچکی که بین ارقام وجود دارد به سبب هدر رفتن انرژی در پالایشگاه و هدر رفت انرژی از پالایشگاهها تا مکانهای مصرف و مربوط به گرد کردن ارقام است.
ادیب در ادامه گفت: بابت بنزین سهمیه ای به ازای یک لیتر ۴۰۰ تومان، سالانه ۶هزار و ۵۷۰ میلیارد تومان، بنزین آزاد به ازای یک لیتر ۷۰۰ تومان ۲هزار و ۶۸۲ میلیارد تومان، سوخت جت به ازای یک لیتر ۴۰۰ تومان ۵۱۱ میلیارد تومان، نفت سفید به ازای یک لیتر ۱۰۰ تومان ۴۸۲ میلیارد تومان، نفت کوره بدون احتساب نیروگاهها به ازای یک لیتر ۲۰۰ تومان ۷۶۶ میلیارد تومان، نفت کوره نیروگاهها به ازای یک لیتر ۸۰ تومان ۶۱۵ میلیارد تومان، گازوئیل بدون احتساب نیروگاهها به صورت آزاد به ازای یک لیتر ۳۵۰ تومان ۳هزار و ۷۰۴ میلیارد تومان ، گازوئیل ۱۵۰ تومانی ۲هزار و ۴۸۰ میلیارد تومان، گازوئیل نیروگاهها به ازای یک لیتر ۸۰ تومان ۵۵۲ میلیارد تومان و مجموعاً ۲۰هزار و ۴۱ میلیارد تومان از محل فروش فرآورده های نفتی در داخل درآمد ایجاد می شود.
وی در خصوص درآمد فروش گاز در کشور گفت: نیروگاهها سالانه ۴۴ و نیم میلیارد متر مکعب گاز مصرف می کند که به ازای یک متر مکعب ۸۰ تومان ۳۵۶۰ میلیارد تومان برای شرکت ملی گاز درامد ایجاد می شود. صنایع عمده نیز به ازای ۲۶ میلیارد و ۹۰۰ میلیون لیتر و یک متر مکعب ۷۰ تومان ۱۸۸۳ میلیارد تومان درآمد ایجاد می شود. مصارف گاز خانگی، تجاری و صنعتی غیرعمده نیز، سالانه نزدیک به ۷۹ میلیارد متر مکعب است که به ازای یک متر مکعب ۷۰تومان ۵هزار و ۵۵۸ میلیارد تومان درآمد ایجاد می کند و در مجموعه ۱۵۰ میلیارد متر مکعب، گاز در کشور مصرف می شود که ۱۱هزار میلیارد تومان درآمد فروش آن است.
وی اضافه کرد: در مجموع بابت فروش فرآورده های نفتی ۲۰هزار و ۴۱ میلیارد تومان، فروش گاز ۱۱ هزار میلیارد تومان و مجموعاً ۳۱ هزار و ۴۱ میلیارد تومان از محل فروش حاملهای انرژی درآمد ایجاد می شود. حدود یک سوم آن و یا ۱۰هزار و ۲۴۳ میلیارد تومان به شرکتهای حاملهای انرژی پرداخت می شود و ۲۱ هزار میلیارد تومان آن به سازمان هدفمند کردن یارانه پرداخت می شود.
• میزان صحت محاسبات
این اقتصاددان در خصوص میزان صحت این محاسبات گفت: آمار فوق با گزارش عملکرد سازمان هدفمند کردن یارانه که به وسیله مجلس اخیرا منتشر شده فقط یکهزار و ۴۱۹ میلیارد تومان اختلاف دارد که قسمت عمده آن به عدم تحقق مطالبات سازمان هدفمند کردن یارانه از جمله ۴۰۰ میلیارد تومان بدهی معوق ایرلاینها مربوط می شود. براساس گزارش مجلس ۴۷.۹ درصد از یارانه پرداختی از محل حاملهای انرژی ،۲۲.۷ درصد از محل بودجه عمومی ، ۱۱ درصد از محل نفت خام و میعانات گازی و ۱۷.۶ درصد از محل منابع بانک مرکزی تأمین می شود.
ادیب گفت: در واقع محاسبه درآمد سازمان هدفمند کردن یارانه براساس گزارش مجلس با میزان مصرف بسیار به هم نزدیک بوده و اختلاف قابل اغماض است.
• منابع مورد استفاده برای محاسبه
وی در مورد منابع مورد استفاده برای محاسبه تولید و فروش حاملهای انرژی گفت: منابع این مطالعه مصاحبه های مطبوعاتی مدیر برنامه ریزی و مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی، معاون امور حقوقی و مجلس وزیر نفت، توضیحات موجود در سایت شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی و مدیرعامل شرکت ملی گاز است.
