علي البرزي | درماههاي گذشته رسانههاي وابسته به جريان جنگ نرم براي رسيدن به اهداف خود و دسترسي به خبرهايي كه براي اهداف رسانهاي آنها مهم است، به استفاده از پتانسل فعال شهروندان و افكارعمومي متوسل شدهاند و در قالب «طرح شهروند خبرنگار» در ازاي دريافت خبر يا شايعات پخش شده در جامعه مبالغي را به عنوان «حق ارسال خبر» به كاربران شبكههاي اجتماعي فيس بوك و توئيتر پرداخت ميكنند.
اين روزها بحث «شهروند خبرنگار» در برخي از رسانهها مطرح شده است و رسانههاي گوناگون براي ايجاد التهاب و نااميدي در جامعه ايران به استفاده از پتانسيل فعال شهروندان و افكارعمومي جامعه براي انتشار اخبار متوسل شدهاند.
آغاز ماجرا با يك نامه الكترونيكي
در ماههاي گذشته براي تعداد زيادي ازكاربران شبكههاي مجازي اجتماعي همانند فيس بوك و توئيتر، نامههاي الكترونيكي با اين مضمون ارسال شده است: «موسسه اطلاع رساني ما در زمينههاي اجتماعي مانند گراني و مشكلات جوانان، كودكان كار، حقوق بشر و مشكلات كارگران فعاليت ميكند، نياز به همكاري با شما داريم، به صورت پاره وقت هم ميتوانيد كار كنيد. دركنار كار يا تحصيل خودتان ميتوانيم با هم كار كنيم كه طبعاً منبع درآمدي نيز براي شما خواهد بود. » اين پيام در ماههاي گذشته براي تعدادي ازكاربران فيس بوك ارسال شده است.
تاكتيكي حرفهاي براي جاسوسي
براي اينكه با ابعاد گوناگون اين ماجرا آشنا شويم و به اهداف پنهان آن پي ببريم پس ازارسال يكي از اين پيامها با ارائه پاسخ مثبت و هويتي ناشناخته وارد ماجرا ميشويم.
درابتدا پس ازاعلام آمادگي براي همكاري با اين موسسه، پيام دوم با اين متن برايمان ارسال شد: «ما يك آژانس خبري مستقل و غيردولتي هستيم http://www.newsagency-ina.com به هيچ جناحي يا سياستي وابستگي نداريم و كارمان تنها يك كار اجتماعي و انعكاس معضلات اجتماعي مردم است. يكي از دفاترمان در كپنهاگ و دفتر ديگرمان در كانادا است، براي دريافت خبرها و انعكاس گسترده آنها نيازمند استفاده از تجربيات شما شهروند عزيزهستيم.»
طبيعي است كه پس ازدريافت چنين پيامي افراد بسياري مشتاق ميشوند تا از رمز و راز آن آگاه شوند و به نوعي ماجراجويي كنند تا سرانجام ماجرا مشخص شود.
پس ازاعلام آمادگي در مراحل بعدي، پيامهايي با مضمون آموزش ارسال خبر از طريق شبكه فيس بوك ارسال ميشود.
خبرهايي كه براي آنها ارزش دارد
اما اين افراد با اين ترفند به دنبال چه خبرها و شايعاتي از جامعه ايران هستند؟ آيا هرخبري براي به اصطلاح رسانه(!) آنها اهميت دارد و در ازاي آن پول پرداخت ميكنند؟ براساس آنچه از طريق پيامهاي ارسالي به مخاطب اعلام ميشود، گردانندگان اين سايتها تنها اخباري را براي رسانه خود قابل ارزش ميدانند كه به نوعي تداعي كننده التهاب، مشكلات و ناآرامي درجامعه ايران باشد. براي مثال متن واقعي يكي از پيامهاي آموزشي اين جريان براي دريافت خبراين چنين است:
«دوست عزيز! براي رسانه ما گراني، اعتياد، معضلات جوانان، كودكان كار، يا معضلات كارگران يا هرقشر ديگر، هركدام سرتيترخبري هستند يا هرگونه سركوبي درحق مردم و خفقان يا اعتراضات دانشآموزان و دانشجويان و كارگران از يك ابراز نارضايتي ساده تا تظاهرات وراهپيمايي هركدام يك سرتيترخبري است.» جالب اينجاست كه عوامل اين ترفند خطرناك براي واريز حقوق به صورت ماهانه، تحريمهاي عليه ايران را بهانه ميكنند و واريز پول را به حساب دوست و آشنايي در خارج كشور حواله ميدهند.
ساختن كوه خبر از كاه
يكي از نكات قابل توجه در اين شگرد، زماني مشخص ميشود كه سرشاخههاي سايتهاي جنگ نرم پس از دريافت خبر يا شايعهاي درباره يك موضوع، آنچنان جوسازي ميكنند كه براي هر مخاطب آن اتفاق هر چند كوچك، قابل باور باشد. براي مثال در يكي از موارد خبري با اين تيتر روي خروجي يكي از اين سايتها قرارگرفت: «وضعيت فاجعه بار اقتصادي و دردهاي مردم ايران!»
اماحقيقت ماجرا و آنچه در خبرآمده بود از اين قرار است:« شنبه ۲۸ خرداد ۹۰، نانوايي مشت عباس سر محله رازي در كرمانشاه در ساعت ۷ صبح شاهد سكتهكردن يك مشتري به دليل بالا رفتن قيمت نان بود. آري صحنه دردناكي بود و موضوع از اين قراربود كه وي كه كارگري است كه شش ماه حقوق نگرفته و داراي پنج دختر و پسر است، نميتواند خرجي زندگي خود را تأمين كند. آري اين وضعيت فاجعهبار اقتصادي اين روزهاي مردم در ايران است!»
فريبكاراني هنرمند در پوشش مهندسان اجتماعي
به گفته رضا محمدي، استاد دانشگاه و كارشناس فضاي مجازي، اين روزها افرادي كه در اصطلاح جنگ نرم به آنها «مهندسان اجتماعي حرفهاي» گفته ميشود، فعاليت خود را به صورت گسترده درسايتها و فضاي مجازي آغاز كردهاند.
اين مهندسان اجتماعي، فريبكاران هنرمندي هستند كه هر ازچند گاهي با هويتهاي ناشناخته در پوشش يك دوست، خبرنگار، رئيس موسسه پژوهشي يا مدير يك سايت خبري وارد حيطه فعاليت فضاي مجازي ميشوند.
محمدي با بيان اين مطلب به «جوان» ميگويد: اين مهندسان اجتماعي به صورت حرفهاي، آشنا به تمام ريز و بمهاي فضاي مجازي در حال فعاليت هستند و با فريب افراد، اطلاعات شخصي يا محرمانه كاربران شبكههاي اجتماعي را دريافت ميكنند و با ترفندهاي گوناگون و البته حرفهاي اين كار را انجام ميدهند.
بنابر اظهارات محمدي، مهندسان اجتماعي جنگ نرم با استفاده از غفلت افراد، ساده لوحي، تمايل به دوستي و اشتياق به دريافت و ارسال خبر، به اهداف خود ميرسند و متأسفانه درماههاي گذشته هم از طريق راه اندازي سايتهاي خبري تحت عنوان «آژانسهاي خبري» به برخي اخبار دسترسي پيدا كردهاند و هم در راستاي اهداف جنگ نرم به انتشار و القاي مطالبي غير واقع در فضاي مجازي به صورت گسترده پرداختهاند.
اين استاد دانشگاه با اشاره به هوشياري كاربران شبكههاي اجتماعي نسبت به هجمه گسترده سايتهاي جنگ نرم در قالب «شهروند خبرنگار» تأكيد كرد هيچ سايت يا خبرگزاري در خارج از كشور در صورتي كه فعاليتش مجاز باشد نياز به ارتباط با شهروندان در داخل يك كشور را ندارد و ميتواند به صورت قانوني مجوز بگيرد و خبرنگارانش در كشور فعاليت كنند.
