حباب‌هاي کوچک حريف بيماري‌هاي بزرگ خوني

مترجم: زهره صفاري | گرچه همواره از وجود حباب‌هاي هوا در خون به عنوان عاملي مرگبار ياد شده اما تحقيقات جديد نشان داده وجود اين حباب‌‌ها نه تنها مضر نيست که براي انتقال مواد دارويي در بدن، کاهش صدمات مغزي ناشي از سکته و تخريب لخته‌هاي خوني مغز بسيار مؤثر است. با اين شرايط اگر اين کشف را نقطه عطفي براي يافتن راه‌هاي درمان بيماري‌هاي مغزي بدانيم سخن گزافي نگفته‌ايم.حدود يک دهه قبل محققان به طور تصادفي در جريان آزمايشات دريافتند حباب‌هاي کوچک هوا يا همان «ميکروبابل ها» در خون وضوح عکس‌هاي راديولوژيک را بالا مي‌‌برند. اين امر سبب شد تا آن دسته از محققان که خود را «محققان حباب» ناميده‌اند به کشف اثرات ديگر اين گلوله‌هاي هوا مبادرت کنند.تا اينجا نتايج نشان داده امواج فراصوت در خون سبب نوسان ميکرو بابل‌‌ها مي‌‌شود و اين امر ميزان جذب داروها و ژن درماني در سلول‌هاي اطراف حباب‌‌ها را افزايش مي‌‌دهد البته اينکه اين فرآيند چگونه شکل مي‌‌گيرد، هنوز مشخص نشده است. النور استيريد از دانشگاه لندن در اين باره مي‌‌گويد: «از نظر تئوريک اين حباب ها، مکانيسم‌هاي طبيعي جذب دارو را شبيه سازي مي‌‌کنند اما نمي توان گفت کداميک را.»استيريد و گروهش اين بار سعي کردند با افزودن ذرات نانو مغناطيس به ميکروبابل ها، اين حباب‌‌ها را دقيق تر زيرنظر بگيرند. به اين ترتيب محلولي از ژن حامل بيولومينانس (زيست تابي؛ ايجاد نور از طريق يک عضو بدن مانند کرم شب تاب) و حباب‌هاي معلق را به موشي تزريق کردند. اين تزريق قبل از اعمال جاذبه مغناطيسي براي رساندن حباب‌‌ها به يکي از شش‌‌ها و ايجاد نوسان انجام شد. سه روز بعد بيولومينانس همچنان در همان شش باقي مانده بود که اين موضوع نشان داد که مواد تزريق شده در ديگر قسمت‌‌ها پراکنده نشده‌اند.اما آنچه بيش از انتقال دارو، اثرات ميکروبابل‌‌ها را جذاب تر مي‌‌کند، توانايي اين حباب‌‌ها براي تخريب انسدادهاي خوني مغز - موانعي که فعاليت مولکول‌هاي بزرگ را مختل کرده و در نتيجه مانع رسيدن داروهاي حلال در خون به مغز مي‌‌شوند - است. النور استيريد درباره اين تاثير مهم توضيح مي‌‌دهد:«اگر انسدادهاي خوني مغز در مواجهه با حباب‌‌ها و امواج فراصوت قرار گيرند، به طور موقت نفوذپذيري مغناطيسي آنها افزايش يافته که اين فرآيند براي درمان بسياري از بيماري‌هاي مغزي مي‌‌تواند مفيد واقع شود.»ايجاد نوسانات در ميکروبابل‌‌ها در درمان سکته هم مفيد است. کريستي هلند و همکارانش در دانشگاه سينسيناتي اوهايو از طريق چندين نوع مختلف حباب ها، سکته را در موش‌‌ها درمان کردند. در آخرين پروژه آنها، اين گروه، ميکروبابل‌‌ها را با گاز زنون پر کردند؛ گازي براي محافظت از سلول‌هاي مغزي در برابر خشکي که جريان خون را نيز بالا مي‌‌برد. تزريق اين حباب‌هاي گاز به موش‌‌ها سبب شد تا ميزان آسيب ديدگي مغزي اين جانوران بعد از سکته تا حد زيادي کاهش يابد. تا اينجاي کار هيچ گروه انساني مورد آزمايش قرار نگرفته بود تا ‌اندري الکساندروف و گروهش از دانشگاه آلباماي بيرمنگام توانستند با اين روش ظرف سه ساعت پس از وقوع سکته با استفاده از سه دوز از آنزيم پلاسينوژن اکتيويتر_ آنزيمي براي تخريب‌هاي لخته‌هاي خوني_ نمونه‌هاي انساني را درمان کنند البته هم با افزودن ميکروبابل و امواج فراصوت و هم بدون آنها.کساني که از آنزيم پلاسينوژن اکتيويتر و ميکروبابل و امواج فراصوت توأمان استفاده کردند، جريان خونشان 2 ساعت پس از سکته تا 67 درصد به حالت عادي بازگشت. اين در حالي بود که در ديگر بيماراني که با دوز پايين‌تر آنزيم و بدون ميکروبابل و امواج درمان شده بودند اين مقدار تنها 33 درصد بود. الکساندروف دراين باره مي‌‌گويد:«حباب‌هاي مرتعش در رسيدن آنزيم به مجاري مسدود و لخته‌‌ها نقش بسزايي دارد.»البته به رغم نتايج موفقيت آميز اين پروژه همچنان نمي توان با قاطعيت از بي خطر بودن آن صحبت کرد؛ چراکه در جريان آزمايشات 2 بيمار از گروه 11 نفره که آنزيم را با ميکروبابل و امواج فراصوت دريافت کرده بودند، دچار خونريزي شديد شده و مردند. هنوز علت خونريزي آنها مشخص نيست اما احتمال مي‌‌رود تخريب حباب‌‌ها به رگ‌‌ها آسيب زده باشد. با اين شرايط تا تکميل آزمايشات و کشف عامل اصلي اين خونريزي‌‌ها تنها مي‌‌توان از نقش تخريبي حباب‌‌ها با قاطعيت صحبت کرد.النور استيريد از محققان اصلي اين پروژه معتقد است:«اگر بسامد امواج را بالاتر ببريم و حباب‌‌ها را شديدتر مرتعش کنيم مي‌‌توانيم از اين روش براي شکستن تومورها، لخته‌هاي خوني و سنگ‌هاي کليه نيز استفاده کنيم.»منبع: Newscientist.com