21 ماه از ورود باراک اوباما، رئیسجمهور امریکا به کاخ سفید نگذشته که تیم او دستخوش تغییرات گستردهای شده است. پیتر اورسزاگ، مدیر امور بودجه دولت اوباما، در ماه جولای از تیم اوباما خارج شد و کریستینا رومر در ماه گذشته از مقام ریاست شورای عالی اقتصادی امریکا کنارهگیری کرد و بعد از او لری سامرز نیز اعلام کرد که فقط تا پایان سالجاری رئیس شورای اقتصاد امریکا خواهد بود. تغییر در تیم اوباما با کنار رفتن کارشناسان خبره و ارشد اقتصادی تمام نشد، بلکه نوبت به رام امانوئل رسید تا از پست ریاست کارکنان کاخ سفید کنار رود.
حدود یک هفته بعد از این تغییر، اوباما در باغ رز کاخ سفید حاضر شد تا مقابل خبرنگاران حاضر تغییری دیگری را به اطلاع آنان برساند و به همراه او دو نفری بودند که این تغییر در مورد آنان انجام میشد؛ جیمز جونز و تام دانیلون. اوباما به خبرنگاران گفت که جیمز جونز تا اواخر این ماه از مقام خود به کنار خواهد رفت و تام دانیلون مشاور امنیت ملی خواهد بود.
به نظر میرسد که بعد از تغییر در بخش اقتصادی و اداری تیم اوباما، اکنون وقت تغییر در بخش امنیتی آن رسیده است. این موضوع بعد از گزارشهایی مبنی بر احتمال بازنشستگی ژنرال مک مولن، رئیس ستاد مشترک ارتش امریکا و اعلام رابرت گیتس مبنی بر کنارهگیری از مقام وزارت دفاع امریکا حاکی از آن است که تیم اوباما در رویکرد امنیتی و نظامی خود تغییرات گستردهای را در پیشرو خواهد داشت. در واقع، تیم اوباما با نزدیک شدن به نیمه راه دچار تغییرات مهمی در دو بخش اساسی اقتصادی و امنیتی شده که البته هر کدام نیز دلایل خاص خود را دارد.
کنارهگیری سه مقام ارشد اقتصادی کاخ سفید در فاصله زمانی کم حاکی از وجود بحران در اوضاع اقتصادی این کشور است و به همین دلیل این سه مقام به نوعی از معرکه خارج شدند. اگرچه گفته میشد رکود اقتصادی شروع شده از سال 2007، در ژوئن 2009 پایان یافته اما رشد اقتصادی 6/1 درصدی امریکا در سه ماهه دوم سالجاری نشاندهنده کندی احیای اقتصادی در این کشور است. علاوه بر این، کسری بودجه یک و نیم تریلیون دلاری امریکا تا پایان سالجاری و نرخ بیکاری نزدیک به 10 درصدی نیز گوشههای دیگری از اوضاع اقتصادی این کشور را نشان میدهد که همین امر میتواند توجیهکننده کنارهگیری مشاوران اقتصادی اوباما باشد. هر چند که با آمار و ارقام میتوان برای کنارهگیری مشاوران ارشد اقتصادی اوباما توضیحی مناسب و قابل قبولی یافت، اما چنین توضیحی برای کنارهگیری مشاور امنیت ملی وی وجود ندارد. به عبارت دیگر، برای توضیح کنارهگیری جیمز جونز از مقام مشاور امنیت ملی اوباما دلایل روشنی همانند استعفای مشاوران ارشد اقتصادی او وجود ندارد و در این زمینه باید به لایه ناروشن کاخ سفید و مسائل سیاسی و امنیتی رجوع کرد.
شاید نقطه شروع این تغییر را بتوان در مصاحبه جنجالی ژنرال مک کریستال با مجله رولینگ استون یافت که در نهایت منجر به اخراج وی از مقام فرماندهی نیروهای امریکایی در افغانستان شد. مک کریستال در آن مصاحبه ژنرال جونز را بهعنوان «آدمک گیر مانده در 1985» توصیف کرده بود.
چنین توصیفی جدای از هر منظوری که مک کریستال داشت نشاندهنده وضعیت ناموزون جونز در تیم اوباما بود که از سوی باب وودوارد، روزنامه نگار برجسته امریکایی، نیز ذکر شد اما به صورتی کاملاً متفاوت. وودوارد در کتاب جنجالی خود، جنگ اوباما، جیم جونز را به صورت «مرغی غریب» در کاخ سفید توصیف کرد که به اعتقاد وی احساس انزوا میکرد و «باند دستیاران» اوباما را «بیکارههای هیچ نفهم» نامیده بود. مک فارلین که سابقه کار در تیم امنیتی جرالد فرود، ریچارد نیکسون و رونالد ریگان دارد، به شبکه خبری فاکسنیوز گفت که در کنارهگیری جونز چیزهایی وجود دارد بیشتر از آنچه به چشم میآید و سپس با اشاره به کتاب جنگ اوباما افزود: «کنارهگیری او درست چند روز بعد از انتشار کتاب باب وودوارد نشاندهنده آن است که در تیم امنیتی اوباما اختلافات عمیقی وجود دارد».
اختلاف عمیق مورد اشاره مک فارلین از سخن رابرت گیتس معلوم میشود، که وودوارد در کتاب خود نقل کرده است. گیتس گفته بود: «قرار گرفتن دانیلون به جای جونز یک فاجعه (disaster) خواهد بود». روشن است که قرار گرفتن دانیلون با سابقه کاری سیاسی و حقوقی به جای جونز با سابقه طولانی نظامی و امنیتی نمی تواند برای کسی چون گیتس چندان خوشایند باشد، اما منظور گیتس تنها نمیتواند محدود به بی تجربگی دانیلون در حیطه امنیتی باشد و حاکی از اختلاف نظرهای عمیق او با مشاور امنیت ملی جدید اوباماست.
در واقع، اختلاف نظرهای موجود به زمینه های گسترده امنیتی امریکا از روابط این کشور با اتحادیه اروپا و روسیه تا خاورمیانه و به خصوص وضعیت جنگ در افغانستان مربوط میشود. در حالی که مذاکرات خاورمیانه به بن بست رسیده، چشمانداز جنگ در افغانستان کماکان در ابهام قرار دارد و از این جهت، تکلیف وعده اوباما مبنی بر خروج نیروهای امریکایی از افغانستان در جولای سال آینده چندان روشن نیست. ژنرال پترائوس، فرمانده نیروهای امریکایی در افغانستان، حدود دو ماه پیش گفت که حق مخالفت با برنامه باراک اوباما برای خروج نیروهای امریکایی از افغانستان در اواسط سال آینده میلادی را برای خود محفوظ نگه میدارد. روشن است که اوباما مجبور است برای تحقق وعده خود کسی را در صدر تیم امنیتی خود قرار دهد که با وعده وی کاملاً موافق باشد و چنین کسی تام دانیلون است.
دانیلون پیش از این در مورد جنگ افغانستان گفته بود که امریکا نمی تواند خود را درگیر «جنگی پایانناپذیر (endless war) کند و به شدت از وعده اوباما حمایت کرده بود. به نظر میرسد که اوباما بین حمایت دانیلون از وعده وی و تردیدهای فرماندهان امریکایی، ترجیح داده دانیلون را در صدر تیم امنیتی خود قرار دهد تا آنکه فردی هماهنگ با وی عهده دار چنین مقامی باشد و به این وسیله دست به یک خانهتکانی اضطراری در کاخ سفید زده است. با وجود چنین خانهتکانی از سوی وی اما شرایط جنگ افغانستان در میدان نبرد معلوم میشود و باید دید که حمایت دانیلون تا چه اندازهای میتواند به اوباما برای تحقق وعده اش کمک کند، امری که بیشک با مخالفتهای فرماندهان نظامی همراه خواهد بود و به شکافهای موجود در کاخ سفید بیشتر دامن خواهد زد.
