آذر رسولی - روابط دو نفر بر چه مبنایی شکل می گیرد؟ چه رابطه ای رابطه سالم نامیده می شود؟ و «کلاهبرداری عاطفی» چیست؟ تعبیر دکتر احمد برجعلی- روانشناس- از رابطه سالم، یک رابطه تعاملی و مساوات جویانه است. هر زمان که مبنای رابطه بر اساس تعامل و مساوات نباشد و ارائه اطلاعات تصوری باشد( یعنی اطلاعاتی با توجه به تصور فرد از خود ارائه می دهد)، واقعه ای اتفاق می افتد که چنانچه این رابطه بین دو جنس مخالف باشد از آن با عنوان «کلاهبرداری عاطفی» یاد می شود. دروغ، مغز اطلاعات کلاهبرداری عاطفی است و فرد کلاهبردار معمولاً، سیگنال و علائم غلط به مخاطب خود می دهد که بنیان محسوسی نداشته و سراب است. این سراب جایی است که اطلاعات مبتنی بر عینیت و شواهد نیست و این بازی به قولی « بازی پسر خوب و دختر خوب راه انداختن » است.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی در مورد دلایل روی آوردن افراد به کلاهبرداری عاطفی می گوید: عزت نفس و اعتماد به نفس پایین در بعضی از افراد باعث می شود که برای جبران خلاء خود، آگاهانه یا ناآگاهانه اطلاعات غلط به مخاطب خود دهند و با این روش تصویر نیم بند خود را جبران و تمام کنند؛ بدین معنی که فرد از باب آشنایی، اطلاعات پدر یا مادر و حتی خواهر و برادر خود را به جای اطلاعات مربوط به خودش می دهد. مثلاً، پدر من، دارای چندین باب خانه و مغازه در بهترین جای شهر و یا مادرم دارای تحصیلات عالیه است. این افراد دارای نوعی زندگی سایه ای هستند و خود را پشت ویژگی های مادر یا اقتدار پدر پنهان می کنند. این مسئله به بخش ناایمن فرد مربوط شده و آنها دچار ناایمنی روانی هستند که به نوعی، دستاوردهای دیگران را به عاریت می گیرند و با این مَن ِعاریتی خود را ترمیم می کنند. تزلزل شخصیت در بعد ناایمنی روانی باعث کلاهبرداری عاطفی می شود. ازمنظر دیگر، ناکامی های اجتماعی در ابعاد شغلی، تحصیلی و زندگی، فرد را دچار شکست های تراکمی کرده و این مسئله نیز ممکن است او را به یک کلاهبردار عاطفی تبدیل کند.
این روانشناس، کلاهبرداران عاطفی را دارای رفتارهای نمایشی خیلی قوی می داند و تأکید دارد که دروغ های خود را پشت این رفتار پنهان می کنند؛ به طوری که مخاطب را شیفته خود می سازند. غالباً هوش شناختی خیلی بالایی دارند و کل رفتارهایشان به گونه ای است که مخاطب متوجه فاجعه پشت رفتار او نخواهد شد.
غالباً افرادی طعمه این کلاهبرداران می شوند که نیاز به تأیید و حمایت زیاد داشته و در مقابل، عزت نفس پایینی دارند. مهرطلب هستند و به راحتی گول حرف هایی از قبیل (همه زندگی من برای توست و فدای تو می شوم) را می خورند. این افراد معمولاً بدون قید و شرط، محبت و عاطفه می خواهند و گرسنه تأیید و احترام هستند.
کلاهبرداری عاطفی موجب می شود که اعتماد فردی و اجتماعی از بین رفته و بدبینی در فضای جامعه حاکم شود. به قول احمد برجعلی، چسب ارتباطات، اعتماد است و وقتی اعتماد از بین می رود ناامیدی، بدبینی و به نوعی عدم سرزندگی حاکم می شود و افراد منزوی می شوند. بددلی و تنفر در جامعه ایجاد می شود و این نوع کلاهبرداری که بر عاطفه و احساس افراد تأثیر می گذارد چنان بر روح وی اثر می گذارد که 2 الی 3 سال طول می کشد تا روح وی بازسازی شود.
