اشاره:
سرهنگ پاسدار دکتر فرخ مختارزاده، بیش از ربع قرن است در نهاد مقدس سپاه پاسداران خدمت می کند. دکتر مختارزاده اکنون در مسئولیت مدیریت سلامت و محیط زیست سازمان بسیج سازندگی، کارهای بزرگی را در حوزه بهداشت و سلامت جامعه سامان می دهد. به اعتقاد او توان و پتانسیلی که در نیروی بسیج وجود دارد، تنها برای چند تن از بزرگان نظام از جمله مقام معظم رهبری، شناخته شده است و در حقیقت، بسیاری از مسئولان دولت، فرماندهان و حتی بسیجیان هم از نیرو و قدرت عظیم سازمان بسیج مستضعفان آگاهی کامل ندارند، چون به قدری گستردگی این نهاد در سطح کشور زیاد است که می توان تنها در کارهای بسیار بزرگی مانند دفاع مقدس و صیانت از نظام به عظمت این نیروی مردمی پی برد. دکتر مختارزاده اما، به همراه سایر همکارانش در سایر بخشهای این سازمان، دست به اقداماتی زده اند تا بار دیگر از قدرت و پتانسیل فراوان بسیج استفاده کنند، این بار برای طرح ملی پیشگیری از اعتیاد که به گفته وی، بیش از 50 میلیون مخاطب در مردم دارد. سرهنگ پاسدار مختارزاده، 13 سال پیش دانشنامه دکترای پزشکی خود را دریافت کرد و مجددا هم اکنون در دوره عالی MDH که در دانشگاه شهید بهشتی برگزار می شود، بیش از یک سال است، دانشجو شده. وی در دوران تصدی مدیریت امداد و درمان بسیج جامعه پزشکی، سوانح و حوادث غیر مترقبه و بحرانهای ملی و بین المللی زیادی را تجربه کرده است. از جمله حضور در امداد و نجات پس از زلزله بم و خدمت در بیمارستان صحرایی جمهوری اسلامی ایران در زلزله پاکستان.
وی همچنین در کشورهایی مانند عراق هم ماموریتهای امدادرسانی و پزشکی خود را با موفقیت به انجام رسانده است.
گفتگوی ما با سرهنگ پاسدار دکتر فرخ مختارزاده، در دفتر کار وی واقع در طبقه اول ساختمان سازمان بسیج سازندگی، در شرایطی برگزار شد که دکتر مختار زاده، مثل همیشه با رویی گشاده و توضیحاتی مبسوط به سئوالات خبرنگار ما پاسخ داد. آنچه در پی می خوانید، قسمتی از این گفتگوی یکساعته است.
جناب سرهنگ مختارزاده! از ماموریتهای خود در حوزه مدیریت امداد و درمان بسیج جامعه پزشکی بفرمایید:
طرح حضور نیروهای امداد و نجات ما در بحرانهای ملی مانند زلزله بم و همچنین بحرانهای بین المللی منانند زلزله پاکستان و ماموریتهای عراق، قسمتی از کارهای دوره تصدی اینجانب بود. پس از آن سعی کردیم طرح اعزام تیمهای تخصصی و عمومی بسیج جامعه پزشکی در مناطق محروم را با قدرت دنبال کنیم. در ابتدا حدود 300 تیم اعزام می شد که با حمایتهای بسیج سازندگی و وزارت بهداشت، هلال احمر، امروز آمار ما حدود 4 الی 5 هزار تیم است که علاوه بر ارتقاء کمی، ارتقاء کیفی خوبی هم پیدا کرده اند. اکنون تیمها تماما عمومی نیستند. اعزام تیمهای تخصصی هم به مناطق محروم را در دستور کار خود داریم. همچنین استقرار بیمارستانهای صحرایی در مناطق محروم که سپاه در اختیار دارد و با پشتیبانی انسانی بسیج جامعه پزشکی و پشتیبانی فنی و سازه ای بسیج سازندگی در حال انجام است. هم اکنون با استقرار 17 بیمارستان در استانهای کردستان، آذربایجان غربی، کرمان و سیستان و بلوچستان، عزیزان در ستادهای بهداری کل سپاه، شمال غرب، جنوب و جنوب شرق در این خصوص زحمات اصلی را متقبل شده اند و بسیج جامعه پزشکی، در حد توان نیروهای تخصصی را از مرکز تامین کرده است. بسیج سازندگی هم به فراخور حال پشتیبانی هایی را که در قالب اردوهای هجرت تعریف شده، به عمل آورده است.
این امور سرمنشاء چه خدماتی شده است؟
با این کار خدمات به مناطق محروم برده می شود و اطمینان مردم نسبت به انقلاب و نظام بیشتر خواهد شد. از سویی خدمات به راحتی در دسترس مردم قرار می گیرد. سابق بر این برای دسترسی به متخصصانی مانند جراحان عمومی، چشم پزشکان و همکاران ارتوپد، مردم مسیرهای طولانی را طی می کردند و در صف انتظار می نشستند. ولی اکنون سازه های قابل انتقال در مناطق مرزی و صعب العبور مستقر می شود و بیماران سرپایی درمان می شوند و بیمارانی که نیاز به خدمات تخصصی و جراحیهای کوچک دارند، خدمات دریافت می دارند. عده ای از بیمان اگر لازم شد برای دریافت خدمات تکمیلی به مراکز استانها و بعضا به تهران اعزام می شوند. فایده این کار علاوه بر خدمت رسانی به مردم محروم، این است که تیمهای ما را آماده می کند و بیمارستانها فعال می شوند و آمادگی پیدا خواهند کرد برای حضور در صحنه های امداد و بحرانهای احتمالی بشرساز و طبیعی.
وظیفه و رسالت اصلی سازمان بسیج سازندگی و به تبع آن قسمتی که مدیریت آن بر عهده شماست، چیست؟
بسیج سازندگی با توجه به قانونی که سال گذشته تصویب شد، به صورت قانونمند حلقه واسط سازمان بسیج مستضعفین و معاونتها و سازمانهای زیر مجموعه بسیج با دولت است. ما به لحاظ اینکه مدیریت سلامت و محیط زیست سازمان هستیم، وظیفه برقراری ارتباط سازمانی بسیج را با بدنه دولت در بخش سلامت، درمان و محیط زیست را بر عهده داریم. با وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تفاهم نامه ای داریم که 8 سال است امضا شده و در حال اجرااست و همکاری های خود را بر همان اساس طراحی کرده و ادامه می دهیم. با سازمان محیط زیست تفاهم نامه نهضت سبز را داریم که بر اساس آن همکاریهایی را انجام می دهیم.
ممکن است درباره جزئیات این تفاهم نامه ها، توضیحاتی بفرمایید؟
موضوعات متعددی در این تفاهم نامه وجود دارد. در رابطه با وزارت بهداشت، بحث آموزشهای همگانی مد نظر بوده است. در همین راستا تفاهم نامه ای با معاونت سلامت وزارت بهداشت تحت عنوان مداخلات آموزش سلامت امضا کردیم. در این چارچوب 1000 حوزه آموزش سلامت را در اختیار طرح قرار داده ایم. اینها همه شناسنامه دار هستند و در راستای تهیه محتوای آموزشی کتاب "بسیجی، الگوی زندگی سالم" را دوستان تالیف کرده اند و در ادامه آن 6 ماژول آموزشی را طراحی کرده اند که نکته اول آن تحت عنوان "تغذیه سالم برای تندرستی" چاپ و منتشر شده و در سطح کشور در اختیار واحدهای ما قرار گرفته است. این کتاب در حقیقت، راهنمای آموزش سلامت برای یاوران بسیج سلامت حوزه ها و پایگاه های سازمان بسیج مستضعفین است که در قالب هزار حوزه آموزش سلامت مورد توجه جدی قرار گرفته است. نهایتا ما در سه سطح ملی، استانی و شهرستانی، مرلبیان این طرح را آموزش داده ایم و کلاسهای ما در طول سال برقرار است و سالانه حدود یک میلیون نفر از بسیجیان و مردم از این آموزشها بهره می برند.
درباره این کتاب بفرمایید از چه بخشها و محتویاتی تشکیل شده است؟
کتاب "بسیجی، الگوی زندگی سالم"، هفت سر فصل دارد: تغذیه سالم، پیشگیری از اعتیاد، دخانیات، ورزش و کم تحرکی، ایدز، حوادث و سوانح و بیماریهای روحی و روانی که با هدف ارتقای سلامت مردم انجام می شود. به لحاظ گستردگی بسیج در سطح کشور، سعی داریم مطالب را گویشهای محلی به مردم انتقال بدهیم تا مردم آنها را فرا بگیرند و با فراگیری آنها در قالب عمل درآید و در نهایت به صورت رفتار عمومی و فرهنگ دربیاید. به همیبن لحاظ، غالب کتابها، کتابهایی است که با زحمت دوستان در وزارت بهداشت به صورت چهاررنگ با مطالب متنوع و کاربردی طراحی شده و مورد استقبال قرار گرفته است. به همین صورت ما 5 کتاب دیگر از این سری تدوین کرده ایم و در حال انتشار است.
این کتاب از چه زمانی در اختیار بسیجیان و مردم قرار خواهد گرفت؟
امیدواریم تا پایان خرداد ماه این کتاب در اختیار عزیزان حوزه های سلامت ما قرار بگیرد و بتوانیم انشاالله آموزش فراگیر و بردن آموزشهای کاربردی سلامت به درون جامعه و مردم را عملی کنیم و نهایتا مردم نسبت به خودشان راهکارهای زندگی سالم را دریابند و امیدواریم ما هم موثر در سلامت جامعه باشیم
جناب سرهنگ! درباره طرح یاوران بسیج سلامت، این روزها می شنویم. لطفا دراین مورد هم توضیحاتی را ارائه فرمایید:
طرح یاوران بسیج سلامت بسیار گسترده است. اجرای این طرح، بدون همکاری بهداری کل سپاه، بسیج سازندگی، بسیج جامعه پزشکی و مدیر کل دفتر آموزش و سلامت وزارت بهداشت امکان پذیر نبود. لازم است در اینجا از همه دوستانی که نام بردم، تشکر کنم. علاوه بر فعالیتهایی که عرض شد، ماموریتهای خاص بسیج جامعه پزشکی دارای فعالیتهای آموزشی و پژوهشی دیگر است. تاکنون 4 کنگره بین المللی مدیریت بهداشت و درمان در حوادث و سوانح را برگزار کرده که از افتخارات بسیج است که متولی این امر شده است. کنگره ها با موضوعات مختلف مانند اخلاق پزشکی و سایر مباحث مرتبط با این عناوین را برگزار شده است. رابطه سازمان بسیج مستضعفین با مجموعه وزارت بهداشت، صرفا بحث آموزشی نیست. بلکه از طریق بسیج جامعه پزشکی و بهداری کل سپاه ارتباطات دیگری تعریف شده که در حال انجام است.
آقای دکتر! درباره نهضت سبز و تفاهم نامه مشترک با سازمان محیط زیست فرمودید. ممکن است در این مورد توضیحات بیشتری ارائه کنید؟
ما بحث نهضت سبز را با سازمان محیط زیست شروع کرده ایم و در سالهای گذشته، یک میلیون و 200 هزار پمفلت آموزشی را در این حوزه در سطح کشور توزیع کردیم. تربیت مربیان "زیست یار" در 16 استان کشور هم در این راستا انجام شده است. همچنین با سازمان محیط زیستر در مناسبتهای مختلف مانند روز پاک، هوای پاک، هفته محیط زیست و ... همکاری داریم. با تغییراتی که در این سازمان صورت گرفته، متاسفانه اکنون سطح همکاریهای فی مابین نسبت به سایر وزارتخانه ها و سازمانها از نظر ما در حد مطلوبی نیست. ظرفیتهای سازمان بسیج مستضعفان بسیار زیاد است. در همین فرصت از مسئولان محیط زیست دعوت می کنم از ظرفیتهای بسیج استفاده کنند و این توانایی را برای خدمت به مردم به کار گیرند.
یعنی اکنون سطح همکاریهای شما با این سازمان به صفر رسیده است؟
خیر، هنوز هم در بحث محیط بانی در استانهای مختلف، با سازمان محیط زیست همکاری داریم. همچنین در قرق بانی، فنس کشی، برقراری مخابرات کار کرده ایم. در بحث کنترل آنفلوآنزای پرندگان در سه سال گذشته همکاریهای تنگاتنگی با سازمان محیط زیست و سازمان دامپزشکی کشور داشتیم. موضوع این است که در مقاطعی که دوستان نیاز داشتند از توان بسیج استفاده خوبی کردند. در زمینه حفاظت از پارکهای ملی مانند پارک ملی دریاچه ارومیه، نیز همکاریهای خوبی داریم، اما اینکه عرض کردم اگر توجه بیشتری بشود و آن تفاهم نامه ای که منعقد شده عملیاتی بشود، ظرفیت بسیار خوبی دیده شده که ما به عنوان یک مجموعه سازمان یافته می توانیم کمک موثری برای حفظ محیط زیست که از دغدغه های جامعه بشری هست داشته باشیم.
رابطه و همکاری شما با سازمانهای دیگر در بدنه دولت چگونه است؟
دررابطه با سازمانهای دیگر باید بگویم، همکاریهایی با ستاد مبارزه با مواد مخدر را داریم. در اصل ما، نماینده سپاه و بسیج در آن ستاد هستیم و در امور فرهنگی و پیشگیری این ستاد فعالیم. در دو سال گذشته که این ماموریت به ما واگذار شد با توجه به شناختی که از این حوزه پیدا کردیم، احساس کردیم به یک نهضت و بسیج عمومی و عزم ملی نیاز است. در همین راستا، در برنامه ریزی برنامه پنجم توسعه به صورت فعال حضور پیدا کرده ایم. در رابطه با تهیه وسایل آموزشی و کمک آموزشی از جمله CDهای آموزش پیشگیری از اعتیاد، فعالیت کرده ایم. هم اکنون یک بسته آموزشی CD ما شامل 7 سی دی متنوع که مطالب آن با همکاری دانشگاه توانبخشی تهیه شده بود، شامل 7 VCD تهیه شده و در تیراژ 140 هزار بسته، که نزدیک به یک میلیون عدد CD می شود در مجموعه ستاد و بین مردم به صورت رایگان توزیع شد.
آیا این برنامه ها دارای قفل نرم افزاری یا سخت افزاری است؟
به هیچ عنوان. این CD ها قفل ندارد. اعتقاد ما این است که این وسایل در اختیار هر رده ای قرار گرفته، کپی بشود و به صورت محدودتری در اختیار دیگران قرار گیرد. هم اکنونن خوشبختانه این کار توسط مرکز و استان انجام شده است.
درباره عزم ملی دررابطه با موج آفرینی صحبت فرمودید. در این مورد بیشتر توضیح دهید.
از زمان حضور در ستاد مبارزه با مواد مخدر، حس کردیم نیاز است عزم ملی در رابطه با موج آفرینی و ایجاد حساسیت در بین مردم و مسئولین را داشته باشیم. در هفته سلامت سال 89 در جلسه مشترکی که خدمت خانم دکتر وحید دستجردی، وزیر محترم بهداشت داشتیم، پیشنهاد کردیم در این هفته، یک روز به عنوان بسیج پیشگیری از اعتیاد نامگذاری شود. با موافقت وزارت مربوطه، ستادی در این رابطه تشکیل شد تا برنامه های روز جامعه سالم، بسیج پیشگیری از اعتیاد را طراحی کنیم و در همین راستا، طرح برگزاری این روز آماده شد و به ستاد پیشنهاد دادیم. با ویرایش ستاد، برنامه به شورای هماهنگی استانها ابلاغ شد که در آن شرح وظایف ما، وزارت بهداشت، صدا و سیما و سایر دستگاه ها همکار که در این حوزه فعالند، مشخص شد و نهایتا برای این که از فرصت به خوبی استفاده کنیم، تیزری آماده کردیم که در شبکه های مختلف صدا و سیما پخش شد.
کار اصلی مدیریت سلامت و محیط زیست سازمان بسیج سازندگی در این مورد به جز بحث تولید و توزیع CD ها چیست؟
یکی دیگر از اقدامات ما در راستای پیشگیری از اعتیاد، آماده سازی نمایشگاه آموزشی پیشگیری از اعتیاد در دو نوع پوستری و تابلوهای استندی، است. نوع استندی آن 50 تابلو است که برای همایشهای استانی در نظر گرفتیم. با آن تابلوها، تهران، صدا و سیما، مراکز پر رفت و آمد، قوای سه گانه و جاهای پر رفت و آمد را پوشش دادیم. نمایشگاه های پوستری در 5 هزار نسخه با موضوع پیشگیری از اعتیاد در 28 قطعه آماده شد و در محیطهای آموزشی دبیرستانها، دانشگاه ها، کارخانجات، ادارات، محلهای عبور و مرور، مساجد، نمازهای جمعه استفاده شد.
پوسترها در چه زمینه هایی است؟
پوسترها درباره اعتیاد، پیشگیری و مواد مخدر است. در برگ اول این نمایشگاه، تمام دستگاه های دخیل در این امر را وارد کردیم. محتوای آموزشی بسیاری از آنها هشدار دادن به جوانان است. برخی دیگر به مواد مخدر و انواع جدید آن می پردازد. بلایی که بر سر آدم می آورد و سرانجام معتادان را نشان دادیم. اسم ماده، گروه، عوارض، نامهای رایج و شیوه مصرف مواد را با هدف دانستن مردم به حدی برسد که برخی مواد ناآشنا را در جیب دیگران پیدا می شود و یا به آنها تعارف می شود، بشناسند و سوء استفاده از آنها نشود. یکی از مهمترین ابزارهایی که سوداگران مرگ دنبال می کنند از غفلت و ناآگاهی مردم استفاده می کنند و می گویند مصرف یک بار موردی پیش نمی آورند و بعد تبلیغ می کنند اگر مصرف را ادامه بدهید، مشکلتان حل می شود. اکنون موادی هستند که با یک بار مصرف، فرد به آنها برای همیشه و تا آخر عمر آلوده می شود. مواردی مانند نورجیزک، کراک یا شیشه، با یک بار استعمال، فرد معتاد می شود. برای بار دوم، مجبور است این فرد، میزان مصرف خود را دو برابر کند و برای بار سوم، چهار برابر. سریعا فرد زندگی خود را مختل می بیند و معتاد تمام عیار می شود. شایعه ساخته اند نورجیزک اعتیاد آور نیست، بلکه اعتیاد را درمان می کند. با وعده درمان، بسیاری از معتادان به مواد سنتی مانند تریاک را به این ماده آلوده و معتاد کرده اند. یا مثلا در ماده شیشه، تبلیغ می کنند اعتیاد آور نیست. در پوسترهای ما نشان داده شده که شیشه بسیار اعتیادآور است و برای آگاهی سازی جوانان و خانواده ها قطعا موثر است. در باره سیگار، نباید مردم بی اعتنا باشند، برای همین قسمتی از پوسترها را به این موضوع اختصاص داده ایم. در هفته سلامت این نمایشگاه ها در سراسر کشور دایر شد.
لطفا درباره جزئیات این طرح ملی بیشتر توضیح ارائه بفرمایید:
ببینید، از هفته سلامت تا پنجم تیرماه، روز جهانی مبارزه با مواد مخدر، حدود ده هفته فرصت وجود دارد. ابلاغ به سراسر حوزه های بسیج شده است که رده های مختلف سراسر کشور، در ده هفته متوالی، پنج هزار نمایشگاه را در جاهای مختلف برگزار کنند. با احتساب این، ما 50 هزار نمایشگاه را خواهیم داشت. از آن جایی که این نمایشگاه در مکانهای عمومی و پر رفت و آمد از جمله نمازهای جمعه و دانشگاه ها برگزار می شود، پیش بینی کرده ایم از هر نمایشگاه 1000 نفر بازدید می کنند و در نهایت ما 50 میلیون بازدید کننده را در این نمایشگاه ها خواهیم داشت. با همین روش آن حساسیت زایی، موج آفرینی و عزم ملی را در بسیج پیشگیری از اعتیاد می توانیم داشته باشیم تا حداقل، جامعه اطلاعات پایه و لازم خود را در این موضوع کسب نماید. در صدا و سیما هم تیزرهای تهیه شده، تبلیغ می کند که 50 هزار نمایشگاه برگزار می شود و امیدواریم با افزایش اطلاعات مردم، جامعه دیگر فریب قاچاق فروشها و سوداگران مرگ را نخورند.
همچنان که در یکی از پوسترها آورده ایم هیچ معتادی از روز اول نمی خواسته است معتاد شود. شما هیچ کسی را پیدا نمی کنید با قصد معتاد شدن به سمت مواد مخدر رفته باشد، پس چه چیزی عامل این موضوع است به جز ناآگاهی؟ شروع تففنی مصرف، آخر و سرانجام معتاد را تعیین کرده است. معتاد کسی نیست که زیر پل می خوابد. کسی که زمینه دارد و می خواهد وارد این وادی شود، این بحث در هر شکلی می تواند خودش را نشان بدهد. سرانجام اعتیاد کاملا مشخص است و مردم باید به این نکته توجه کنند. متاسفانه مدت زمانی که اعتیاد، معتاد را به نیستی می رساند، نسبت به قبل، خیلی کم شده است.
تصور می کنید اقدامات انجام شده به چه میزان جامعه را از این بلای خانمانسوز آسوده می کند؟
طبق آماری که مسئولان می دهند، ما 2 میلیون نفر معتاد داریم. اگر جامعه را 70 میلیون نفر حساب کنیم، 68 میلیون نفر از مردم پاک هستند. عزیزان مسئول آمار می دهند حدود 168 هزار نفر در سال بر اثر عوارض سوء مصرف مواد مخدر، فوتی داریم که به همین میزان هم معتاد هر ساله اضافه می شود. یعنی آمار 2 میلیون نفر معتاد حرفه ای در جامعه ثابت است. اگر بتوانیم جلوی ورود افراد از جامعه سالم و کسانی که در معرض خطر هستند را با افزایش آگاهی مردم نسبت به عوارض مواد و شناخت خانواده ها افزایش پیدا کند، قطعا این تعداد 168 هزار هموطن سالم که سالانه به معتادان می پیوندند، کم خواهد شد و به جایی خواهیم رسید که اعتیاد در جامعه به طور کامل کنترل شده باشد.
آیا برنامه های دیگری هم دراین مورد دارید؟
بله، آموزش همگانی را با استفاده از روش آموزش آبشاری در برنامه داریم. قرار است تعداد یک هزار نفر از بسیجیان در دانشگاه تهران به عنوان مربی درجه سه پیشگیری از اعتیاد، تعلیم ببیند. از این تعداد، 150 نفر برای تهران و 850 نفر برای سایر استانها در نظر گرفته شده است. این عزیزان پس از طی نمودن دوره، در شهر، حوزه و پایگاه محل خدمت خود، سایرین را نسبت به اعتیاد و تبعات آن آگاه می سازند. امیدواریم مجموعه این اقدامات در سالم سازی جامعه موثر و مرضی درگاه حق تعالی قرار گیرد.
