مصرف نفت و فرآورده های نفتی چه در ایران و چه در کشورهای جهان از رشد چشمگیری برخوردار بوده است و این در حالی است که کشور ایران با سابقه صد ساله در تولید نفت یکی از کشورهای اصلی تولید کننده نفت خام جهان محسوب می شود .کشوری که عمر مخازن و چاه های نفتی آن از نیمه گذشته و در سراشیبی افت تولید قرار گرفته اند . گرچه برخی ها بر این باورند که افت تولید ایران در حال ضربه زدن به اقتصاد کشور است اما بدون تردید باید نگاهی کارشناسانه تر به این مقوله در راس اظهار نظرها قرار گیرد. این که گفته شود ایران افت تولید نفت خام را درآمارهای تولیدی خود می بیند و به احتمال فراوان کشورمان تا چند سال دیگر درآمدهای حاصل از فروش نفت خود را از دست می دهد چندان به واقعیت نزدیک نیست چرا که راه های گوناگونی برای جبران این کاهش به کار گرفت.
در زمین شناسی نفت هر منطقه دارای ویژگیهای زمین شناسی خاص خود است. ایران نیز با توجه به موقعیت جغرافیایی خاص خود ، دارای زمین شناسی شاخص و پیچیدهای است. مخازن نفت ایران هم دارای پیچیدگی های خاصی سود و یا زیان می برد که به طور مثال می توان به شکاف دار بودن مخازن نفتی آن اشاره کرد که کار تواید نفت را در بلند مدت با مسائل زیادی مواجه می سازد . افت تولید مهم ترین موضوعی است که مولود شکاف دار بودن مخازن نفتی ایران است.باید قبول کرد که رواج مباحث کاهش تولید نفت ایران به دو علت مطرح می شود .علت هایی کمتر کسی برای مستدل کردن اظهار نظرها خود از آن بهره می بردو به بهانه کارشناسی بودن از ان دوری می جوید . یکی پایین بودن ضریب بازیافت نفت ودیگری پیر بودن چاه های نفتی.
مخازن ما به علت شکاف دار بودن دارای رفتارهای پیچیده ای هستند که همین موضوع موجب می شود تا برای برداشت نفت از ان ها ، نهایت دقت و صبر به کار گرفته شود چرا که کوچک ترین اشتباه منجر به بسته شدن چاه های حفر شده می شود . رفتارهای مخازن نفتی ایران حالت قهر آمیز دارند. به گونه ای که اگر در برداشت نفتشان، کمی عجله یا شتاب به خرج دهیم بلافاصله فرار می کنند و دسترسی برای استخراج آن ها دیگر صرفه اقتصادی ندارد.لذا توجه جدی به این موضوع بسیار ضروری است. به عنوان نمونه
مقایسه مخزن شکاف دار «اسپرابری»[ در امریکا با میدان نفتی هفتکل در ایران است. ضریب بازیافت نفت بهصورت طبیعی در هفتکل حدود 22 درصد است درصورتی که ضریب بازیافت طبیعی نفت در میدان اسپرابری کمتر از 8 درصد بوده است، ولی آنها بیش از 3000 حلقه چاه در این میدان حفر کردند، درحالی که میزان نفتِ درجا در این میدان 2 میلیارد بشکه و میزان نفت درجا در میدان هفتکل حدود 7 میلیارد بشکه است و حال آنکه تنها حدود 40 حلقه چاه در آن حفر شده است.شاید در نگاه اول به نظر برسد که ایران در برداشت نفت ، در حال تلف کردن وقت است اما در واقع تخلیه نفت سریع از مخازن شکافدار، همواره افت شدیدی در بازیافت بهدنبال دارد.
این همان موردی است که تولید صیانتی را در اذهان زنده می کند. هر مخزنی رفتار منحصر به فرد خود را دارد و باید برای برداشت حداکثری از آن با توجه به این موضوع تولید را در پیش گرفت. می توان با حفر چاه های زیاد تولید نفت را افزایش دهیم اما با نظر به جنس مخازن نفتی و نوع رفتار آن ها ، اقدام به انجام حلقه های پرشمار نفتی، شاید در اوایل بسیار شیرین باشد اما نه در بلند مدت بلکه در کوتاه مدت باعث ضررهای اقتصادی هنگفتی می شود.
اما از دیگر سو نباید این نکته را از قلم انداخت که چاه های نفتی ما در نیمه دوم عمر خود به سر می برند و فشار ان ها مانند روزهای اولیه خود نیست. پس طبیعی است اگر تولید نفت در حال کاهش باشد اما در این مورد بر خلاف دلیل اول که باید با مخزن مدارا کرد ، می توان با بهره گیری از راهکارهای گوناگونی مانند تزریق گاز، نزریق آب و... نسبت با افزایش تولید مخازن اقدام کرد.
بدون شک در این خصوص ، هر گونه اهمالی محکوم است اما باز هم باید تاکید کرد که راه افزایش تولید نفت خام، چنگ انداختن به نظر های غیر کارشناسانه که راه حلی برای آن ارائه نمی دهند نبوده، نیست و نخواهد بود.
