مسأله استقرار سامانه دفاع موشکی آمریکا در شرق اروپا به سال 2002 باز میگردد که طی آن «جورج بوش» رئیسجمهور وقت آمریکا، هدف اصلی این برنامه را ممانعت از حملات گروههای تروریستی و کشورهای سرکش، عنوان کرد و مطابق با دکترین «دفاع پیشدستانه»، احتمال دستیابی گروهها و کشورهای معارض با ایالات متحده به کلاهکهای اتمی را مهمترین هدف طرح فوق معرفی نمود. بر اساس این طرح قرار بود ۱۰ رهگیر ضد موشکی در لهستان و یک ایستگاه رادار بسیار قوی در جمهوری چک مستقر شوند. آمریکا در نظر داشت لهستان را به موشکهایی مجهز کند که به سیستمهای رادار در جمهوری چک مرتبط بودند و میتوانستند اهداف را در ارتفاع بسیار بالا و از طریق «برخورد صرف» منفجر نمایند. هزینه نهایی استقرار این تاسیسات در خاک اروپا بین یک میلیارد و 600 میلیون تا 2 میلیارد و 500 میلیون دلار تخمین زده شده بود و قرار بود اولین گروه از رهگیرها در سال ۲۰۱۱ به بهرهبرداری برسند. همچنین واشنگتن قصد داشت در سال ۲۰۱۳، به صورت کامل از سامانه دفاع موشکی استفاده نماید.
در این بین دولت اوباما که با شعار تغییر روی کار آمده بود و سعی داشت روابط پر تنش میان روسیه و آمریکا را آرام سازد، در 17 سپتامبر سال 2009، طرح استقرار سامانه دفاع موشکی را در کشورهای لهستان و چک لغو کرد. بدین ترتیب با توجه به اینکه طرح استقرار سامانه دفاع موشکی آمریکا در شرق اروپا از سوی روسها به عنوان تهدید امنیت ملی قلمداد شده بود و آنها را به واکنشهای متعددی وا داشته بود، اقدام واشنگتن تا حد زیادی روابط سرد میان دو طرف را بهبود بخشید. البته در همان زمان هنگامی که اوباما از قصد آمریکا مبنی بر صرفنظر کردن از این طرح خبر داد، در عین حال از طرح جدیدی نیز سخن گفت که هم از سیستم مقرون بهصرفهتر و فناوریهای پیشرفتهتری نسبت به سامانه دفاع سپر موشکی برخوردار است و هم منافع روسیه را نیز در نظر خواهد گرفت. دولت اوباما با این فرض که برنامههای ایران معطوف به موشکهای کوتاهبرد و میانبرد است و نه موشکهای بین قارهای، اعلام کرد که طرح سپر دفاع موشکی برای مقابله با موشکهای بالستیک را، لغو میکند و در عوض طرح محدودتری برای مقابله با موشکهای کوتاهبرد و میانبرد به اجرا میگذارد.
بدین ترتیب از همان زمان مشخص بود که آمریکاییها نه تنها از ایجاد یک سپر دفاع موشکی در شرق اروپا صرفنظر نکردهاند، بلکه قصد دارند آن را در شکل و شمایلی جدیدتر و احتمالا در کشوری دیگر مستقر نمایند. از این رو هنگامی که طی روزهای گذشته، «ترایان باسسکو» رئیسجمهور رومانی به اعلام خبری مبنی بر آمادگی کشورش در خصوص میزبانی بخشی از طرح سپر دفاعی موشکی آمریکا پرداخت، نه روسها و نه هیچ یک از کشورهای جهان، از اعلام این خبر شوکه نشدند. به همین سبب روسها در حالی که سعی کردهاند پیوستن رومانی به طرح سیستم دفاع ضد موشکی آمریکا را مسألهای قابل پیشبینی بنامند، با این حال مخالفتهای خود را نیز پنهان نکردهاند و طرح فوق را غیرقابل قبول توصیف کردهاند. همچنین روسها مقامات واشنگتن را متهم کردهاند که توافقات دوجانبه بین روسای جمهوری روسیه و آمریکا را زیر پا گذاشتهاند؛ مطابق با این توافقات که در دیدار سال گذشته رئیسجمهور آمریکا از روسیه صورت گرفته بود، آمریکاییها پذیرفته بودند در رابطه با ایجاد سیستم دفاع ضد موشکی در اروپا، رایزنیهایی را با روسیه داشته باشند و تا مشخص نشدن نتیجه این رایزنیها هیچ توافقی با کشورهای اروپای شرقی نکنند. با این حال تصمیم جدید آمریکا نشان میدهد که واشنگتن همچنان بصورت یکجانبه و بدون رایزنی با روسیه، درصدد استقرار این سیستم در شرق اروپا است.
در طرح جدید، آمریکا قصد دارد از استقرار یک رادار ثابت بزرگ و تجهیزات صحرایی سیستم دفاع موشکی در یک مکان صرفنظر کند و تمرکز خود را روی یک سیستم متداول طبقهبندی شده و قابل تعدیل قرار دهد. بر این اساس طرح «پاتریوت» شامل موشکهای رهگیر میان برد و سیستم ردیابی الکترونی میشود. مطابق با این طرح، مدل زمینی سیستم «ایجیس» تا سال 2015 در رومانی استقرار مییابد و اجازه استفاده از موشکهای SM-3 را میدهد. این موشکها میتوانند به طور قابل توجهی توانایی روسیه را در زمینه بازدارندگی هستهای کاهش دهند. زیرا از قابلیت رهگیری و نابودسازی موشکهای بالستیک قارهپیمای روسیه در بخش آغازین مسیر پرواز آنها برخوردارند. این طرح که میتواند هم روی سامانههای دریایی و هم روی سامانههای خاکی مستقر شود، از سوی لهستان نیز مورد استقبال قرار گرفته است.
اگر چه این طرح که در حال حاضر به موافقت شورای عالی دفاع رومانی رسیده است، برای نهایی شدن باید به تصویب پارلمان این کشور نیز برسد، با این حال از هم اکنون مسائل و مباحث مختلفی را پیرامون خود بوجود آورده و سبب شده که یک بار دیگر مسائل امنیتی میان روسیه و آمریکا حاد گردند. بر این اساس بهرغم آنکه دولت آمریکا سعی دارد همچنان بر ادعای پیشین خود مبنی بر اینکه هدف اصلی این طرح مقابله با حملات موشکی کشورهایی همچون ایران است، تأکید ورزد و بدین ترتیب روسیه را آرام نگه دارد، با این حال روسها اعتقاد دارند که چنین طرحی میتواند توازن استراتژیک منطقه را بر هم زند. از این رو به نظر میرسد روسیه در سریعترین واکنش به این طرح، از یک سو موشکهای خود را به سمت رومانی، لهستان و چک نشانه بگیرد و از سوی دیگر در روند مذاکرات مربوط به کنترل تسلیحات اختلال ایجاد نماید.
