زهرا چيذري - شايد هنوز هم براي خيلي از ما جوانها، قصههايي كه پدر و پدربزرگ و ساير بزرگترها از زورخانههاي قديم و جوانمرديهاي پهلوانان زورخانهاي تعريف ميكنند، جالب باشد وگاهي آنقدر جذاب كه روح بيقرار و هيجانطلب ما را براي لحظهها و شايد ساعتي ميخكوب كند. شايد آنقدر از اين سخنان مست شويم كه در رؤيا، خودمان را به جاي يكي از قهرمانان داستانهاي پهلواني، جوانمردان شهر و ديارمان ببينيم. چيزي كه اين روزها رنگ و لعابي ديگر به خود گرفته و مدرن و امروزي شده است. امروز ديگر از آن زورخانههاي ديروزي خبري نيست. ديگر كسي براي ورود به گود نيازي به اجازه گرفتن از مرشد ندارد.
باشگاههاي پرورش اندام مدرن امروزي، مرشدي ندارند. جاي مرشد را مربي باشگاه گرفته. اگر ديروز مرشد ضرب ميگرفت و از پهلوانيهاي پورياي ولي و ساير پهلوانان اين مرز و بوم ميخواند، امروز مربي باشگاههاي بدنسازي زيرگوش جوانان مشتاق ورزش و زيبايي اندام از خواص داروهايي ميگويد كه ميتوانند راه چند ساله رسيدن به اندامي تنومند و قوي را، چند روزه بپيمايند و به وسيله تلنبهاي به نام داروهاي مكمل و هورموني عضلاتشان را به سرعت باد كنند! بادكنكي كه خيلي زود، راحت و سريع ميتركد!
اولين استفاده از مواد نيروزا
مواد نيروزا اولين بار در چه زماني و توسط چه كساني استفاده شد؟
دكتر مسعود حاجي رسولي در پاسخ به اين سؤال گزارشگر «جوان» ميگويد: تا دهه 1950 كسي ازاين داروها اطلاعي نداشت، در آن سالها ديده شد ورزشكاران شوروي سابق و بلغارستان در رشتههاي قدرتي حرف اول را در دنيا ميزنند. در دهه 1960 استفاده اين ورزشكاران از نوعي داروي نيروزا فاش شد. داروهايي كه آنها را تحت عنوان استروئيد آنابوليك ميشناسيم. وي با اشاره به اينكه اين داروها قبلاً هم در مصارف پزشكي براي بيماران به كار ميرفت ميافزايد: همانقدر كه اين داروها براي بيماران سرطاني يا سوختگي مفيد هستند براي افراد سالمي كه ميخواهند سريعتر به قدرت و افزايش حجم بدن برسند مضر است.
مضرات داروهاي حجمساز
مصرف هرگونه ماده غير طبيعي و سنتزي ميتواند عوارضي را به همراه داشته باشد. دكتر حاجي رسولي درباره عوارض متعدد داروهاي حجمساز ميگويد: اولين عارضه مصرف اين داروها، آكنه يا جوشهاي چركي با اثر ماندگار در بدن است. وي عارضه ژنيكوماستي يا سينه زنانه در مردان را تأثير بعدي اين داروها ميداند. طاسي و تغيير صدا از ديگر عوارض داروهاي دوپينگ است.
وي ميافزايد: افراد در ابتداي مصرف اين داروها به نوعي پرخاشگري و شهامت كاذب دچار ميشوند و در صورت مصرف طولاني مدت اين داروها حتي ممكن است فرد عقيم شود. اين كارشناس فيزيولوژي ورزشي مشكلات كبدي تا حد سرطان را در مراحل پيشرفته مصرف اين داروها محتمل ميداند و تصريح ميكند: اينها عوارض شناخته شده اين داروهاست در صورتي كه در افراد مختلف و بر حسب مورد عوارض ديگري نيز ممكن است.
عوارض رواني داروهاي حجمساز
دكتر حاجي رسولي در رابطه با عوارض رواني اين دارو ميگويد: در اثر مصرف اين داروها علاوه بر پرخاشگري پس از مدتي حالتهاي افسردگي در فرد بهوجود ميآيد. وي با بيان اينكه در ابتداي مصرف دارو عضلات به شدت رشد كرده و پس از مدتي طبيعتاًَ اين رشد متوقف ميشود ادامه ميدهد: در اين صورت انتظارات فرد برآورده نشده و فشارهاي رواني زيادي به جوانان وارد ميشود. وي با اشاره به كار تحقيقاتي خود در زمينه رابطه اعتياد و دوپينگ ميافزايد: بين سه دسته از اين مواد با زمينه اعتياد به مواد مخدر رابطه وجود دارد.
دسته اول داروهاي آنابوليك استروئيد كه به عنوان حجمساز استفاده ميشوند. دسته دوم داروهاي محرك مثل آمفتامين و متان فيتامين كه اساس شيشه بوده و به عنوان داروي انرژيزا براي وزن كم كردن ورزشكاران استفاده ميشود و دسته سوم داروهاي مخدر مسكني.
گرايش جوانان به مصرف داروهاي نيروزا
بيش از نيمي از جمعيت كشور ما را جوانان تشكيل ميدهند. جواناني كه نيازمند ورزش، تحرك و توجه هستند. درصد بالايي از جواناني كه به باشگاههاي ورزشي سرميزنند به مصرف مكملها و داروهاي هورموني ترغيب ميشوند و از اين داروها استفاده ميكنند.
حاجي رسولي بخشي از اين مشكل را در سيستم ورزشي ايران ريشهيابي ميكند و معتقد است در ايران نتيجهمداري مطرح است نه تكليفمداري و اين مسأله به لايههاي زيرين ورزشي كشور نيز نفوذ ميكند. وي با اشاره به افزايش تعداد ورزشكاران دوپينگي ما در سالهاي اخيز اضافه ميكند: ارائه امتيازات زياد به افراد برتر مسابقات ورزشي سبب ميشود تا جوانان بخواهند به هر قيمتي برنده باشند.
اين كارشناس با اظهار تأسف از تيترهاي گولزننده نشريات ورزشي معتقد است: تبليغات بسيار فريبندهاي در نشريات معتبر و غيرمعتبر ما بر روي مكملها صورت ميگيرد. وي با اشاره به تحقيقاتي كه در آمريكا بر روي 2000 مكمل غذايي صورت گرفته، ميگويد: در اين تحقيقات بيش از 1800 مكمل از اين 2000 مكمل آلوده به مواد آنابوليك استروئيد بوده تا ورزشكاران نتيجه بهتري بگيرند و براي آن كالا تبليغ شود.
باشگاههاي ورزشي، بيشترين مروج دوپينگ
شايد اولين مكاني كه جوانان با داروهاي حجمساز آشنا ميشوند، باشگاههاي ورزشي باشد. دكتر حاجي رسولي كه با نظرات كارشناسي وي آشنا شديد معتقد است براساس شواهد، باشگاهها بيشترين مروج داروهاي نيروزا هستند.
وي با اشاره به اينكه مربيان با وجود تعهد براي عدم استفاده و توصيه اين داروها پس از دريافت مجوز حتي به ورزشكاران درباره مصرف اين داروها توصيه ميكنند و حتي به آنها دوره مصرف دارو ميدهند.
فروش بدون نسخه داروهاي نيروزا در مراكز مجاز و غيرمجاز
دكتر حاجي رسولي با اشاره به فروش آسان اين داروها در داروخانهها و حتي تبليغ آنها تصريح ميكند: اين مسأله نشانه خلأ قانوني در اين زمينه است. وي معتقد است وزارت بهداشت و درمان هنوز به قاطعيت درباره ضرر و فايده اين داروها نرسيده وگرنه نظارت بيشتر و بهتري روي اين مسأله داشت.
خلأ قانوني نداريم، خلأ نظارتي داريم
براي آنكه بدانيم در اين حوزه خلأ قانوني وجود دارد يا مشكل نظارتي به سراغ دكتر محمدرضا رضايي، عضو كميسيون بهداشت و درمان مجلس شوراي اسلامي رفتيم و اين مسأله را از وي جويا شديم. دكتر رضايي با تصريح مضرات اين داروها براي سلامت ميگويد: در قانون نوع مجازات و نحوه برخورد با افرادي كه اين داروها را تجويز و توزيع ميكنند پيشبيني و مشخص شده است. وي با اشاره به تبليغاتي كه درباره اين داروها انجام ميشود، ميافزايد: جوانان اطلاع كافي از زيانهاي اين داروها ندارند و بايد اطلاعرساني شود.
اين نماينده مردم در خانه ملت معتقد است: اين داروها عمدتاً به صورت غيرقانوني توزيع شده و داروهاي مورد تأييد وزارت بهداشت نيستند.
دكتر رضايي با اظهار تأسف از عدم قاطعيت و جديت وزارت بهداشت و درمان در برخورد با عاملان تجويز و توزيع اين داروها اضافه ميكند: اين بحث موضوع مهمي است و ميطلبد كه ما از متوليان سلامت در وزارت بهداشت و درمان بخواهيم تا در رابطه با برنامههايشان براي برخورد با تبليغ و تجويز و نظارت بر توزيع و اطلاعرساني درباره زيانهاي مصرف اين داروها گزارش كاري به مجلس و مردم ارائه دهند. وي معتقد است وزارت بهداشت بايد توضيح بدهد كه تاكنون چه كردهاند و چقدر و چگونه از ظرفيت رسانههاي جمعي و صدا و سيما براي اطلاعرساني به جوانان استفاده شده است.
دكتر رضايي نظارت و كنترل بر ورود و توليد و توزيع اين داروها را از وظايف قانوني وزارت بهداشت ميداند و ميگويد: اداره نظارت بر غذا و دارو وظيفه دارد حتي بر سادهترين داروها كه در كشور توليد ميشود از نظر كيفي كنترل داشته باشد. حال داروها و مكملهايي كه شبهه آلوده بودن به مواد استروئيدي در موردشان وجود دارد قطعاً بايد كنترل و آناليز شود. وي در رابطه با اينكه آيا اين نظارت و كنترل صورت ميگيرد يا خير ميگويد: به صورت كلي نميتوانيم بگوييم انتظارات ما برآورده نشده ولي به صورت جزئي و در اين مورد خاص لازم است تا كميسيون بهداشت و درمان مجلس از وزارت بهداشت و درمان توضيح بخواهد.
هدف را گم كردهايم
مصرف داروهاي حجمساز و انرژيزا و مكملها نهتنها در كشور ما كه در تمام دنيا سلامت جوانان را تهديد ميكند. نبايد فراموش كنيم كه تنها هدف از ورزش سلامتي است و سلامتي خود را فداي زيبايي ظاهري نكنيم.
