جوان آنلاین : درآمدهای نفتی دولت زودتر از تقویم بودجه به خزانه رسید تا یکی از مهمترین منابع تأمین مالی دولت در چهارماهه ابتدایی سال برآورده شود و بخشی از نگرانیها درباره تأمین منابع بودجه کاهش یابد، طبق اسناد مورد استناد خبرگزاری فارس، دولت برای چهار ماه نخست سال ۸۹هزار میلیارد تومان درآمد نفتی در نظر گرفته بود، اما وصول ۹۱هزار میلیارد تومان در همین بازه، تحقق این منبع را به ۱۰۲درصد رساند و همزمان با افزایش دسترسی به منابع ارزی، درآمدهای نفتی نیز در اختیار بانک مرکزی قرار گرفت که در صورت تداوم جریان وصول و مدیریت صحیح منابع، ظرفیت بیشتری برای تأمین ارز کالاهای اساسی و پوشش هزینههای ضروری دولت در ادامه سال ایجاد خواهد کرد.
درآمدهای نفتی دولت در چهار ماه نخست سال، ضمن آنکه مطابق برنامه پیش رفت بلکه زودتر از موعد مقرر بودجهای به رقم پیشبینیشده رسید و از آن عبور کرد تا یکی از مهمترین منابع تأمین مالی کشور، عملکردی جلوتر از برنامه ثبت کند به طوری که طبق اسناد مورد استناد خبرگزاری فارس، در حالی که برای چهار ماه نخست سال ۸۹هزارمیلیاردتومان درآمد نفتی در بودجه پیشبینی شده بود، طی همین مدت ۹۱هزارمیلیاردتومان از این محل به خزانه تزریق شده است، به این ترتیب، سهم زمانی درآمد نفتی بودجه در همین ابتدای سال به تحقق ۱۰۲درصدی رسیده و دولت توانسته است منابع مورد انتظار خود را پیش از پایان دوره زمانی تعیینشده تأمین کند.
طبعاً اهمیت این درآمد مالی فقط در اختلاف رقم پیشبینی و عملکرد خلاصه نمیشود چراکه مسئله اصلی، سرعت تحقق منابع است چه آنکه بودجه سالانه دولت بر مبنای مجموعهای از برآوردها تنظیم میشود و برای هر مقطع زمانی نیز سهمی از منابع مورد انتظار در نظر گرفته میشود و وقتی درآمد نفتی چهار ماهه زودتر از موعد مقرر محقق میشود، دولت از نظر جریان نقدی در موقعیت مناسبتری قرار میگیرد و امکان برنامهریزی برای پرداخت تعهدات و هزینههای ضروری با اطمینان بیشتری فراهم میشود.
دست باز دولت برای اداره امور کشور
این اتفاق از زاویه دیگری نیز مهم است زیرا نفت همچنان یکی از منابع اصلی درآمدی و ارزی کشورمان محسوب میشود و درآمد حاصل از صادرات نفت از یک مسیر به منابع بودجه کمک میکند و از مسیر دیگر منابع ارزی مورد نیاز اقتصاد را فراهم میسازد، بنابراین تحقق زودتر از موعد منابع نفتی، با توان دولت برای مدیریت مخارج و همچنین تأمین نیازهای ارزی کشور ارتباط دارد.
نکته مهمتر دیگر آن است که رقم ۹۱هزارمیلیاردتومان در برابر پیشبینی ۸۹هزارمیلیاردتومانی، یک عملکرد بالاتر از برنامه را ثبت کرده است که نه یک برآورد آینده و نه وعدهای برای ماههای بعد، بلکه میزان منابعی است که در چهار ماه نخست سال به بودجه تزریق شده است و به همین دلیل، اصل خبر درباره تحقق یک منبع مالی است و نه پیشبینی درباره آنچه قرار است در پایان سال اتفاق بیفتد. بدیهی است که بررسی کیفیت منابع و نحوه مصرف آنها بخشی طبیعی از نظارت اقتصادی است، اما این نظارت نباید اصل تحقق درآمد را تحتالشعاع قرار دهد زیرا دولت برای اداره اقتصاد به منابع واقعی نیاز دارد و تحقق منابع نفتی، زمانی که در حسابهای بودجهای ثبت و به خزانه تزریق شده، یک مؤلفه واقعی در وضعیت مالی دولت است، بنابراین به جای ایجاد تردید درباره اصل درآمد، نکته مهمتر باید این باشد که منابع حاصل چگونه هزینه میشوند و چه اثری بر ثبات مالی کشور خواهند گذاشت.
انقلت «پول نداریم» ممنوع
تحقق چنین منابع بودجهای همچنین به این معناست که دولت در شروع سال با مشکل عقبماندگی از برنامه نفتی مواجه نشده است و این موضوع برای خزانهداری اهمیت دارد زیرا هزینههای دولت منتظر نمیمانند تا همه درآمدهای سالانه در پایان سال وصول شوند به طوری که حقوق و دستمزد، تعهدات جاری، پرداختهای حمایتی، هزینههای خدمات عمومی و سایر مخارج در طول سال انجام میشوند و به همین دلیل زمانبندی ورود منابع اهمیت زیادی دارد و حال که درآمدهای پیشبینیشده زودتر وصول شده و فاصله میان زمان تأمین منابع و زمان پرداخت هزینهها کاهش پیدا کرده است دولت باید در چنین وضعی برای تأمین هزینههای جاری انقلت نداشته باشد.
از طرف دیگر، عملکرد چهارماهه نفتی را باید در کنار منابع ارزی حاصل از صادرات نفت قرار داد که طبق آمار مطرحشده در گزارش مبنا، از ابتدای سال تاکنون حدود ۹میلیارددلار درآمد نفتی در اختیار بانک مرکزی قرار گرفته است که در کنار پیشبینی ۸/۸میلیارد دلاری ارز کالاهای اساسی در بودجه، از حجم بالای منابع ارزی تأمینشده برای نیازهای ضروری اقتصاد حکایت دارد.
بنابراین وقتی درآمد نفتی با سرعت مناسبی وصول میشود، ظرفیت تأمین ارز برای واردات نیز تقویت میشود، از طرفی بانک مرکزی برای تأمین نیازهای ارزی کشور به منابعی نیاز دارد که بخشی از آن از محل صادرات نفت فراهم میشود، بنابراین ورود منابع نفتی فقط به تراز مالی دولت محدود نمیماند و در صورت مدیریت صحیح، در تأمین ارز واردات کالاهای ضروری، مواد اولیه و اقلام مورد نیاز تولید نیز نقش پیدا میکند.
در اینجا یک نکته برای فهم دقیقتر خبر وجود دارد و آن اینکه تأمین منابع ارزی کالاهای اساسی به معنای آن نیست که تمام درآمد نفتی صرف همین بخش شده است چراکه سازوکار تخصیص ارز و منابع بودجهای متفاوت است، اما همزمانی رشد دسترسی به منابع نفتی با تأمین ارز مورد نیاز کالاهای اساسی، نشان میدهد درآمدهای حاصل از صادرات نفت در حال تبدیل شدن به منابع قابل استفاده برای اقتصاد هستند. رقم ۹میلیارددلار نیز تقریباً معادل کل ارز پیشبینیشده برای کالاهای اساسی در بودجه سالانه است و اگر این میزان در کمتر از شش ماه در اختیار بانک مرکزی قرار گرفته باشد، نشاندهنده سرعت بالای تأمین منابع ارزی در بخش نفت است و چنین عملکردی با روایتهایی که هر افزایش نیاز ارزی را به کمبود منابع نفتی نسبت میدهند، همخوانی ندارد و ضرورت دارد ارزیابی وضعیت ارزی کشور بر مبنای دادههای واقعی صورت گیرد.
ضمناً موفقیت در تحقق زودهنگام درآمد نفتی به معنای پایان همه مسائل بودجهای نیست و دولت همچنان باید منابع و مصارف خود را در ماههای آینده مدیریت کند و عملکرد سایر پایههای درآمدی نیز اهمیت دارد، اما این ملاحظات نباید باعث شود یک دستاورد مشخص در اجرای بودجه نادیده گرفته شود چراکه تحقق ۱۰۲درصدی سهم چهارماهه، یک واقعیت ثبتشده در اجرای بودجه است و باید در ارزیابی عملکرد مالی دولت لحاظ شود.
از منظر مدیریت اقتصادی، حتی یک مازاد محدود نسبت به برنامه نیز مهم است زیرا دولت را در موقعیت انتخاب بیشتری قرار میدهد و منابعی که زودتر وصول شدهاند، امکان برنامهریزی دقیقتر برای پرداختها را فراهم میکنند و فشار ناشی از انتظار برای وصول درآمدهای ماههای بعد را کاهش میدهند و اگر این منابع با انضباط هزینهای همراه شوند، اثر مثبت آنها بر ثبات بودجه بیشتر خواهد شد.
مسئله مهمتر، استمرار این روند است؛ و اگر جریان وصول درآمد نفتی در ماههای آینده نیز با همین سرعت ادامه پیدا کند، دولت در پایان سال عملکردی بالاتر از برآوردهای اولیه ثبت خواهد کرد و در آن صورت، فاصله مثبت ایجادشده در چهار ماه نخست فقط یک اتفاق مقطعی نخواهد بود و به یکی از نقاط قوت اجرای بودجه سال جاری تبدیل خواهد شد.
در نهایت، آنچه از عملکرد چهار ماه نخست سال به دست میآید، جلو افتادن درآمدهای نفتی از برنامه زمانی بودجه است و دولت برای این دوره رقم ۸۹ هزار میلیارد تومان را پیشبینی کرده بود و ۹۱ هزار میلیارد تومان از این محل به خزانه تزریق شده است و همزمان، حدود ۹ میلیارد دلار درآمد نفتی در اختیار بانک مرکزی قرار گرفته و منابع ارزی مورد نیاز برای کالاهای اساسی نیز در سطح بالایی تأمین شده است، بنابراین قضاوت درباره وضعیت درآمدهای نفتی باید از اعداد واقعی آغاز شود و. وقتی منابع پیشبینیشده زودتر از موعد تأمین شدهاند، نشان میدهد دولت در بخش نفتی بودجه عقب نمانده و حتی جلوتر از برنامه حرکت کرده است.
