جوان آنلاین: ایران و عمان در آستانه یک توافق درباره نحوه مدیریت عبور و مرور و ترتیبات مربوط به تنگه هرمز قرار دارند؛ ترتیباتی که هرچند به معنای گشوده شدن فوری این تنگه به روی نفتکشها و کشتیها نیست، ولی کنترل ایران بر این آبراهه بینالمللی را میپذیرد. البته دونالد ترامپ و تیم مذاکرهکنندهاش به طور مستقیم درگیر این توافق نیستند، ولی بعید است که پادشاهی عمان بدون چراغ سبز آنها، پشت میز مذاکره با تهران نشسته و امضای آن را نهایی کند. منتقدان در داخل امریکا میگویند که توافق احتمالی درباره هرمز، قدرتی به تهران خواهد داد که هرگز پیش از جنگ نداشت و به همین دلیل، جنگ ترامپ با ایران را یک جنگ مغلوبه میخوانند. در مقابل، پیت هگست وزیر جنگ امریکا و خود ترامپ، دیروز به یک مقاله با عنوان «دونالد ترامپ، جنگ با ایران را برد» استناد کردند و ترتیبات رو به ظهور را «نشانههای تحولی منطقهای در مقیاسی بیسابقه» خواندند. واقعیت را اما، بایستی از لابهلای صحبتهای جی دی ونس، معاون ترامپ استخراج کرد که گفته که حاضر است «مسئولیت تلاشها برای پایان دادن به این جنگ (با ایران)» را بپذیرد و اذعان کرد که «مذاکرات ناهموار و غیرقابل پیشبینی بودهاند.»
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری امریکا یک بار دیگر پیشبینی کرد که طی امروز یا فردا توافقی برای برقراری آتشبس ۳۰ تا ۶۰ روزه و بازگشایی تنگه هرمز حاصل شود و در پی آن قیمت انرژی نیز کاهش پیدا کند. خود ترامپ هم عصر دیروز تلویحاً اعمال یک توافق جدید را رد نکرد: «قیمت نفت فقط در صورتی افزایش مییابد که مجبور شویم ضربه جدیدی به ایران بزنیم... آنها میخواهند به توافقی برسند.» اینکه چنین توافقی احتمالاً به دست خواهد آمد، تا حد زیادی درست است، ولی اینکه این توافق که حاصل مذاکرات ایران و عمان درباره ترتیبات حاکم بر تنگه هرمز است، بهطور مستقیم منجر به گشوده شدن تنگه هرمز خواهد شد، درست نیست. نه ایران و نه عمان، هیچکدام چیزی درباره جزئیات توافقی که بین آنها در حال مذاکره است، موضعگیری رسمی نکرده ولی منابع غیر رسمی میگویند که این توافق، منجر به کنترل عملی ایران بر تنگه هرمز خواهد شد، چیزی که تا قبل از جنگ با ایران وجود نداشت. حسن قشقاوی، سخنگوی کمیسیون امنیت مجلس گفته که چارچوب کلی تفاهم جمهوری اسلامی با عمان درباره تنگه هرمز مورد توافق قرار گرفته و بعد از اعلام نظر نهایی در سطوح بالاتر، بیانیه مشترک و جزئیات این تفاهم منتشر خواهد شد.
بر اساس گزارش نیویورکتایمز، این یک توافق موقت (احتمالاً تا سه ماه) و صرفاً فنی بین دو کشور ساحلی است که هدف آن ایجاد نظم و ترتیبات جدید برای تردد کشتیهاست و بهطور مستقل به معنای بازگشایی کامل تنگه نیست. نیویورکتایمز در دو گزارش جداگانه در تاریخهای ۳ و ۵ اوت ۲۰۲۶ (۱۲ و ۱۴ مرداد ۱۴۰۵) به تفصیل به توافق در حال شکلگیری بین ایران و عمان برای تعیین مسیرهای جدید کشتیرانی در تنگه هرمز پرداخته که طبق مفاد این توافق کشتیهایی که وارد خلیج فارس میشوند، از یک مسیر آبی تحت کنترل ایران و نزدیک به سواحل آن عبور خواهند کرد. کشتیهای خروجی از خلیج فارس نیز از مسیری نزدیک به سواحل عمان تردد خواهند کرد. مقامات ایرانی به نیویورکتایمز گفتهاند که این توافق شامل «هزینه خدمات» (service fee) خواهد بود، نه عوارض عبور، و این هزینه برای پوشش اثرات زیستمحیطی کشتیرانی، تأمین امنیت کشتیها و نفتکشها و هزینههای نیروی انسانی در نظر گرفته شده است. درآمد حاصل از این هزینهها به طور مساوی بین ایران و عمان تقسیم خواهد شد. با این حال، یک مقام امریکایی آشنا با مذاکرات این توصیف ایران را «دقیق» ندانسته و تأکید کرده که هرگونه مسیر «موقت» که در تنگه هرمز ایجاد شود، نیازی به تأیید یا مجوز ایران نخواهد داشت و هیچ عوارضی دریافت نخواهد شد، ادعایی که با موضعگیریهای قبلی دونالد ترامپ رئیسجمهور امریکا مطابقت دارد. کاخ سفید بارها اعلام کرده که اجازه نخواهد داد ایران از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز عوارض دریافت کند و گفته است: «اگر قرار باشد عوارضی دریافت شود، این ما هستیم که آن را دریافت خواهیم کرد.»
گزارش دوم نیویورکتایمز
نیویورکتایمز در دومین گزارش خود، از قول اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، نوشته که ایران و عمان در آستانه نهاییسازی توافق بر سر مسیرهای قابلقبول برای عبور کشتیها از تنگه هرمز قرار دارند که «مختصات جغرافیایی مسیر مورد نظر هر دو طرف مورد توافق قرار گرفته است» و در صورت عدم کارشکنی «طرفهای ثالث» که در این مورد به نظر میرسد اشاره بقایی به امریکا است، بیانیه مشترکی از سوی دو کشور در مراحل نهایی بررسی و تدوین قرار دارد. یک دیپلمات منطقهای آشنا با مذاکرات نیز گفته است که مذاکرهکنندگان سخت در حال کار هستند و به نتیجه امیدوارند. مدت زمان این توافق ۶۰ روز است که در آن نحوه بازگشایی تنگه هرمز را تعیین کنند. نیویورکتایمز میگوید که این توافق عملاً به تهران اهرمی میدهد که پیش از جنگ در اختیار نداشت و به نوعی کنترل ایران بر این آبراه بینالمللی را به رسمیت میشناسد.
این به معنای گشوده شدن نیست
توافق در حال انجام اگر چه میان ایران و عمان است، ولی احتمالاً عمانیها با چراغ سبز امریکا در حال انجام آن هستند. مارکو روبیو، وزیر خارجه امریکا بارها بر ضرورت آزاد ماندن تنگه هرمز بهعنوان یک آبراه بینالمللی تأکید کرده و خواستار آن شده که ایران نه کنترلی بر آن داشته باشد و نه از کشتیها عوارض بگیرد، ولی به نظر میرسد امریکاییها به تدریج در حال پذیرفتن معادله جدید هستند. گزارش دیروز آسوشیتدپرس میگوید توافق احتمالی میتواند به کنترل بخشی از مسیر توسط ایران منجر شود؛ بر اساس طرح مورد بحث، کشتیها از مسیر تحت کنترل ایران وارد خلیج فارس و از مسیر تحت کنترل عمان خارج شوند. رویترز نیز روز ششم اوت گزارش داده که توافق موقت ایران و عمان میتواند برای امریکا و متحدانش یک امتیاز قابل توجه به ایران محسوب شود. مقامات ایرانی میگویند که حتی در صورت توافق با عمان، اگر امریکا محاصره بنادر ایران را لغو نکند و تعهدات خود در قبال تفاهمنامه ۱۴ مادهای را احیا نکند، تنگه هرمز بسته باقی خواهد ماند. در حالی که ایران بر مذاکره دوجانبه با عمان تأکید دارد، ترامپ ادعا کرده که مذاکرات با ایران از سر گرفته شده است. ترامپ دیروز رئیسجمهور امریکا روز پنجشنبه هم یک بار دیگر در شبکه اجتماعی تروتسوشال، بدون اینکه به بحث تنگه هرمز اشاره کند، از وزیر جنگ خود دفاع کرد و نوشت که «اخبار جعلی، طبق معمول، در حال انتشار است و شایعات نادرست و کاملاً بیاساس است. من از عملکرد پیت هگسث راضی هستم.» واشینگتنپست پیشتر گزارش کرده بود که ترامپ جمعه گذشته، در جریان نشست کابینه در اقامتگاه ریاستجمهوری کمپ دیوید، از هگست - درباره کمبود مهمات توضیح خواسته است. رئیسجمهور امریکا نوشت: «این شایعه توسط واشینگتن پست، یکی از بدترین رسانههای این حوزه، شروع شد، با وجود اینکه ما به آنها گفتیم خبرشان کاملاً دروغ است. در واقع، من واقعاً معتقدم که گزارش جعلی آنها خیانتآمیز است!» دیروز نیز هگست و ترامپ با ارجاع به یک مقاله با عنوان «دونالد ترامپ، جنگ با ایران را برد»، به انتقادها درباره وضعیت نامطلوب امریکا در جنگ با ایران پاسخ دادند. پیت هگست وزیر جنگ ترامپ نیز دیروز با توییت مجدد مطلبی که ترامپ آن را توییت کرده، نوشت: «خب، این هم واقعیت؛ همان حقیقت ناخوشایندی که تردیدکنندگان نمیخواهند دربارهاش صحبت کنند!» او نوشته که «اگر ترامپ در جنگش در حال شکست بود، هیچکدام از این اقدامات در حال وقوع نبود. در عوض، آنچه میبینیم افزایش نفوذ امریکا، گسترش مشارکتها و شتاب گرفتن چارچوبی است که ترامپ برای ایجاد صلح و ثبات بلندمدت در منطقه در نظر دارد. اینها نشانههای شکست نیستند، بلکه نشانههای تحولی منطقهای در مقیاسی بیسابقه هستند.» با وجود این، بخشهایی از گفتوگوی اخیر جی دی ونس، به طور ضمنی، وضعیت نامطلوب امریکا را نشان میدهد.
ونس: شکستهای پیش از توافق
ونس روز چهارشنبه در مصاحبه با فاکسنیوز گفت که حاضر است مسئولیت تلاشها برای پایان دادن به این جنگ را بپذیرد و اذعان کرد که مذاکرات ناهموار و غیرقابل پیشبینی است. ونس در حالی که تلاش میکرد دیپلماسی با ایران را توضیح بدهد، گفت: «پیشرفت در مذاکرات با تهران را نمیتوان به صورت مستقیم سنجید. اول از همه، اگر آنها میخواهند من را مسئول تلاش برای پایان دادن به این جنگ بدانند، خوشحال میشوم که آنها مرا مسئول آن بدانند.» ونس افزود: «دیپلماسی اغلب شامل شکستهایی پیش از دستیابی به پیشرفت است. من کاملاً در تلاش برای انجام این کار هستم، اما گاهی اوقات نیاز به یک قدم به جلو، دو قدم به عقب، سپس سه قدم به جلو و یک قدم به عقب داریم. من مطمئناً سردرگمی مردم امریکا در این زمینه را درک میکنم.» ونس در گفتوگو با فاکسنیوز مدعی شد: «واقعیت این است که اولاً ایرانیها افراد فوقالعاده دشواری هستند. جناحهای رقیب در داخل ایران، این کشور را به جهات مختلف میکشند.» وی همچنین در ادامه ادعای خود افزود: «دوماً آنها یک سیستم از همگسیخته دارند، بنابراین افرادی در سیستم آنها هستند که میخواهند جنگ تمام شود. همچنین افرادی در سیستم آنها وجود دارند که افراطی هستند و میخواهند جنگ ادامه یابد. وظیفه ما این است که از این مرحله عبور کنیم و بهترین نتیجه را برای مردم امریکا و همچنین برای رئیسجمهور امریکا به دست آوریم.» معاون رئیسجمهور امریکا در مورد رسیدن به توافق با ایران ابراز اطمینان کرد و گفت که این توافق برای مردم امریکا خوب خواهد بود.
وی ادعا کرد: «این توافق آشفته خواهد بود و رسیدن به آن زمان میبرد. فکر میکنم قیمت نفت امروز ۷۹ دلار بود. قیمت نفت پایین خواهد آمد و پایین خواهد ماند. ایران هرگز سلاح هستهای نخواهد داشت و امریکا در موقعیت قویتری قرار خواهد گرفت، اما ما در میانه بازی هستیم و فکر میکنم افراد در مورد چگونگی پیشرفت این موضوع پیشداوری میکنند.»
