جوان آنلاین: تحول پدافند هوایی جمهوری اسلامی ایران، از تشکیل ساختار مستقل این نیرو تا دستیابی به سامانههای بومی پیشرفتهای همچون «باور ۳۷۳»، محصول یک تصمیم مقطعی یا تغییر صرفاً سازمانی نبود، بلکه بر پایه نگاهی راهبردی به آینده تهدیدات شکل گرفت. امیرسرتیپ جعفر زاهدی، فرمانده دانشگاه پدافند هوایی ارتش در گفتوگویی تفصیلی با مهر، با تشریح ابعاد کمتر گفتهشده این تحول، نقش هدایتهای رهبر معظم انقلاب در شکلگیری ساختار نوین پدافند، جهاد خودکفایی، تربیت نیروی انسانی متخصص و توسعه سامانههای بومی را تبیین کرده و تأکید میکند که بسیاری از دستاوردهای امروز دفاع هوایی کشور، ریشه در آیندهنگری و باور به توان داخلی دارد.
امیرسرتیپ جعفر زاهدی با اشاره به جایگاه پدافند هوایی در دکترین دفاعی جمهوری اسلامی ایران، استقلال این نیرو از نیروی هوایی را صرفاً یک جابهجایی تشکیلاتی ندانست و آن را آغاز یک تحول بنیادین در نگرش دفاعی کشور توصیف کرد. به گفته وی، تجربه دفاع مقدس و همچنین روند تحول تهدیدات در جهان نشان میداد که ساختار دفاعی کشور باید متناسب با ماهیت تهدیدهای نوین تغییر کند. از همینرو، در سال ۱۳۸۷ با تدبیر رهبر معظم انقلاب، قرارگاه مستقل پدافند هوایی شکل گرفت؛ اقدامی که به گفته فرمانده دانشگاه پدافند هوایی، آغاز یک «تغییر پارادایم» در حوزه دفاع هوایی بود.
زمینه استقلال پدافند هوایی
فرمانده دانشگاه پدافند هوایی توضیح داد: با گسترش تهدیدات هواپایه، از جنگندههای نسل جدید گرفته تا موشکهای بالستیک، موشکهای کروز، پهپادها و انواع پرندههای بدون سرنشین، ضرورت ایجاد مجموعهای تخصصی برای مقابله با این تهدیدات بیش از گذشته احساس میشد و همین نگاه راهبردی، زمینه استقلال پدافند هوایی را فراهم کرد. زاهدی تأکید کرد: پس از این تحول، حوزههایی همچون جهاد خودکفایی، پژوهش، آیندهپژوهی، مراکز مطالعاتی و دانشگاه پدافند هوایی نیز به صورت تخصصی توسعه یافتند و امروز با اتکا به ظرفیت نخبگان و پژوهشگران، فناوریهای نوین دفاعی را رصد و برای مقابله با تهدیدات آینده برنامهریزی میکنند. به اعتقاد وی، جنگ ۱۲روزه اخیر نیز نشان داد تفاوت میان یک نگاه راهبردی با نگاههای معمول، در همین آیندهنگری و آمادگی برای تهدیدات پیش رو نمایان میشود.
از «من باور دارم» تا «باور ۳۷۳»
فرمانده دانشگاه پدافند هوایی ارتش، ریشه بسیاری از دستاوردهای دفاعی کشور را در اندیشه خودکفایی دانست و یادآور شد: این رویکرد از همان سالهای نخست پس از پیروزی انقلاب اسلامی در بیانات رهبر معظم انقلاب مورد تأکید قرار گرفته بود. وی با اشاره به شرایط کشور پس از خروج مستشاران خارجی و آغاز جنگ تحمیلی گفت: وابستگی گسترده تجهیزات نظامی به کشورهای غربی، ضرورت حرکت به سمت بومیسازی را بیش از پیش آشکار کرد. به گفته زاهدی، رهبر معظم انقلاب از دیماه ۱۳۵۸ با صدور پیام درباره جهاد خودکفایی و تحقیقات، مسیر استقلال دفاعی کشور را ترسیم کردند و بعدها نیز با تأکید بر توسعه سازمانهای تحقیقاتی و جهاد خودکفایی، این مسیر با شتاب بیشتری دنبال شد. وی با اشاره به یکی از جملات رهبر معظم انقلاب مبنی بر اینکه «هیچ منکری زشتتر از وابستگی به مستکبران نیست»، این نگاه را چراغ راه نیروهای مسلح برای دستیابی به استقلال کامل دانست.
وی در ادامه به نامگذاری سامانه «باور ۳۷۳» اشاره کرد و گفت: این نام نیز از جمله معروف رهبر معظم انقلاب، «من باور دارم که میتوانیم»، الهام گرفته است، جملهای که به گفته وی، منشأ شکلگیری یکی از مهمترین سامانههای بومی دفاع هوایی کشور شد. وی تصریح کرد: کشورهای سلطهگر هیچگاه فناوریهای راهبردی خود را در اختیار دیگران قرار نمیدهند و حتی متحدان نزدیک آنان نیز از دسترسی به فناوریهای لبه دانش محروم هستند. از همینرو، جمهوری اسلامی ایران راهی جز اتکا به توان داخلی و توسعه فناوری بومی نداشت؛ مسیری که امروز به تولید سامانههایی همچون «باور ۳۷۳»، «۱۵ خرداد»، «تلاش» و دیگر تجهیزات پیشرفته دفاعی انجامیده است.
دانشگاه پدافند هوایی، دانشگاه نسل چهارم
زاهدی با اشاره به تشکیل دانشگاه پدافند هوایی براساس تدابیر رهبر معظم انقلاب، این مرکز را نمونهای از دانشگاههای نسل چهارم معرفی کرد؛ دانشگاهی که تنها به آموزش علوم نظامی محدود نیست، بلکه تربیت نیروی انسانی متخصص، پژوهشمحور و مهارتمحور را دنبال میکند. وی یادآور شد: رهبر معظم انقلاب در مراسم تحلیف دانشجویان این دانشگاه در سال ۱۳۹۸، بر جایگاه راهبردی پدافند هوایی و مسئولیت نسل جوان در مقابله با تهدیدات آینده تأکید کردند؛ هرچند بخشهایی از رهنمودهای ایشان به دلیل ملاحظات حفاظتی قابل انتشار نیست. به گفته وی، تقویت روحیه خودباوری، اعتماد به نفس، نوآوری و آمادگی دائمی، از مهمترین اهداف آموزشی این دانشگاه است تا دانشآموختگان آن بتوانند در آینده نقش مؤثری در دفاع از آسمان جمهوری اسلامی ایران ایفا کنند.
فرمانده دانشگاه پدافند هوایی، آیندهنگری رهبر معظم انقلاب را یکی از مهمترین عوامل آمادگی امروز نیروهای مسلح در برابر تهدیدات نوین دانست و گفت: سالها پیش از آنکه استفاده گسترده از پهپادها و ریزپرندهها در جنگهای جهان رایج شود، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران براساس تدابیر فرماندهی معظم کل قوا، رزمایشهای تخصصی مقابله با این تهدیدات را برگزار کرده بودند. وی با اشاره به برگزاری این رزمایشها از سال ۱۳۹۷ اظهار کرد: در آن زمان شاید حتی برای مجریان این برنامهها نیز روشن نبود که چرا چنین تأکیدی بر مقابله با پهپادها وجود دارد، اما تحولات سالهای اخیر و جنگهای منطقهای و بینالمللی نشان داد که این تدابیر تا چه اندازه مبتنی بر شناخت دقیق میدان نبرد آینده بوده است. زاهدی این تجربه را نمونهای روشن از اشراف راهبردی رهبر معظم انقلاب بر تحولات نظامی جهان دانست و تأکید کرد: امروز نتایج آن آیندهنگری در آمادگی عملیاتی پدافند هوایی به خوبی قابل مشاهده است.
فرمانده دانشگاه پدافند هوایی ارتش، آرامش و صلابت رهبر معظم انقلاب در مقاطع حساس را از مهمترین عوامل تقویت روحیه فرماندهان نیروهای مسلح دانست و گفت: در دیدارهای عمومی و خصوصی با معظمله، همواره این آرامش و اطمینان به وعدههای الهی به روشنی قابلمشاهده بود. زاهدی با بیان اینکه رهبر معظم انقلاب علاوه بر جایگاه فرماندهی، شخصیتی الهی و معنوی دارند، اظهار کرد: همین اعتقاد راسخ به وعدههای الهی، منشأ آرامش کمنظیر ایشان در مواجهه با بحرانهاست. به گفته وی، فرماندهی معظم کل قوا همواره با استناد به تاریخ اسلام و سنتهای الهی، بر استمرار مسیر انقلاب اسلامی و تحقق وعدههای الهی تأکید داشته و این روحیه امید و اعتماد را به فرماندهان نیز منتقل کردهاند. وی افزود: یکی از محورهای ثابت رهنمودهای فرماندهی معظم کل قوا، تأکید بر دو اصل «تدبیر در تصمیمگیری» و «سرعت در اجرای تصمیم» بوده است؛ اصولی که بهویژه با تغییر ماهیت جنگها و حرکت آنها به سمت نبردهای هوشمند، ترکیبی و فناورانه، اهمیت دوچندانی پیدا کرده است. به گفته زاهدی، تأکید مکرر رهبر معظم انقلاب بر اصل «غافلگیر نشدن» نیز موجب شده است کارکنان پدافند هوایی همواره با آمادگی کامل، شبانهروز آسمان جمهوری اسلامی ایران را رصد و پایش کنند، چراکه دشمن هیچگاه از دشمنی خود دست نخواهد کشید.
