در روزهایی که اخبار نگرانکننده حملات دشمن امریکایی - صهیونی و تصاویر تلخ از خسارت به زیرساختها، اختلال در خدمات عمومی و آسیبدیدن شهروندان، ذهن جامعه را درگیر کردهاست، بیش از هر زمان دیگری باید به این حقیقت توجه کرد که امنیت تنها در میدانهای نظامی تعریف نمیشود. امنیت، پیش از هر چیز، محصول اعتماد، همبستگی و مسئولیتپذیری مردمی است که در دشوارترین شرایط نیز اجازه نمیدهند بحران، سرمایه اجتماعی کشور را تضعیف کند.
تجربه بسیاری از کشورها نشان دادهاست که در شرایط بحرانی، هدف حمله به زیرساختها تنها تخریب ساختمانها، راهها یا تأسیسات نیست، بلکه ایجاد اختلال در زندگی روزمره، گسترش اضطراب عمومی و فرسایش روحیه جامعه نیز از پیامدهای آن است. در چنین شرایطی، رفتار شهروندان میتواند به اندازه اقدامات نهادهای مسئول در مدیریت بحران مؤثر باشد. نخستین گام، حفظ آرامش و اتکا به اطلاعات رسمی و معتبر است. انتشار اخبار تأییدنشده، تصاویر بدون منبع یا شایعات، میتواند بیش از خود حادثه به جامعه آسیب وارد کند. هر شهروند با خودداری از بازنشر اخبار غیرمعتبر، در واقع سهمی در حفظ امنیت روانی جامعه ایفا میکند. گام دوم، همکاری با نیروهای امدادی، خدماتی و مدیریت بحران است. باز نگهداشتن مسیرهای امدادرسانی، رعایت هشدارهای ایمنی، پرهیز از تجمع در محل حوادث و همراهی با دستورالعملهای مسئولان، اقدامی ساده، اما بسیار مؤثر برای کاهش خسارتها و تسریع در خدمترسانی به آسیبدیدگان است. در کنار این اقدامات، نباید از اهمیت همدلی با خانوادههای آسیبدیده غافل شد. هر جامعهای که بتواند رنج آسیبدیدگان را به مسئولیتی مشترک تبدیل کند، توان بیشتری برای عبور از بحران خواهد داشت. کمکهای داوطلبانه، حمایت از افراد آسیبپذیر، رسیدگی به سالمندان، کودکان و کسانی که دسترسی کمتری به امکانات دارند، جلوهای از همان سرمایه اجتماعی است که ستون استوار امنیت ملی به شمار میرود. انسجام اجتماعی همچنین به معنای حفظ احترام متقابل میان شهروندان با دیدگاههای مختلف است. شرایط بحرانی نباید به بستری برای گسترش اختلافات، تخریب اعتماد عمومی یا دامن زدن به تنشهای اجتماعی تبدیل شود. جامعهای که بتواند اختلافنظرها را کنار بگذارد و بر منافع مشترک، حفظ جان انسانها و استمرار زندگی عادی تمرکز کند، ظرفیت بیشتری برای عبور از دشوارترین آزمونها خواهد داشت.
امروز، بیش از هر زمان دیگری، امنیت کشور تنها به اقدامات نهادهای مسئول وابسته نیست، بلکه به رفتار میلیونها شهروند نیز گره خورده است. هر تصمیم مسئولانه، هر خبر راستیآزماییشده، هر همکاری با نیروهای امدادی و هر دست یاری به سوی هموطنان آسیبدیده، گامی در مسیر تقویت تابآوری ملی است. بحرانها روزی پایان مییابند، اما آنچه از یک ملت در حافظه تاریخ باقی میماند، شیوه مواجهه آن ملت با روزهای سخت است. اگر جامعه بتواند آرامش، همدلی، قانونمداری و مسئولیتپذیری را حفظ کند، نهتنها از خسارتهای انسانی و اجتماعی خواهد کاست، بلکه سرمایهای ماندگار برای آینده کشور نیز خواهد ساخت. امنیت پایدار، پیش از آنکه حاصل تجهیزات و امکانات باشد، بر پایه اعتماد عمومی و انسجام اجتماعی استوار است، سرمایهای که حفظ آن مسئولیت مشترک همه ماست.
